Makumbusho ya Kijasusi: Ndani ya jumba la kumbukumbu la siri zaidi duniani

Na Gordon Corera,

Mwandishi wa habari za usalama, Virginia

Labda ni jumba la makumbusho lisilo la kawaida - na la kipekee - ulimwenguni, lililojaa vitu vya sanaa ambavyo vimeunda historia.

Lakini milango yake imefungwa kwa umma.

Ni sehemu pekee ambayo mgeni anaweza kuona bunduki iliyopatikana na Osama bin Laden alipouawa, karibu na koti la ngozi la Saddam Hussein.

Karibu kwenye jumba la makumbusho la siri la CIA.

Ukiwa ndani ya makao makuu ya shirika la kijasusi la Marekani huko Langley, Virginia, mkusanyiko wa vitu hivyo umekarabatiwa hivi punde ili kuadhimisha mwaka wa 75 wa shirika hilo.

Kikundi kidogo cha waandishi wa habari, ikiwa ni pamoja na BBC, walipewa ufikiaji wa kipekee, ingawa waliandamana na usalama tena kwa karibu kila walipokwenda.

Miongoni mwa sanaa 600 zinazoonyeshwa ni aina ya vifaa vya kijasusi vya vita baridi unavyoweza kutarajia - 'panya waliyekufa' ambamo ujumbe unaweza kufichwa, kamera ya siri ndani ya pakiti ya sigara, njiwa mwenye kamera yake ya kijasusi na hata glasi ya Martini inayolipuka.

Lakini pia kuna maelezo juu ya baadhi ya operesheni maarufu zaidi za Shirika la Ujasusi la Marekani (CIA) na hata za hivi karibuni.

Kwenye onyesho ni mfano wa ukubwa wa kiwanja ambamo Osama bin Laden aligunduliwa nchini Pakistan.

Rais Obama alionyeshwa mfano huo kabla ya kuidhinisha uvamizi uliomuua kiongozi wa al-Qaeda mwaka wa 2011.

‘’Kuweza kuona mambo katika mfumo wa 3D kwa kweli kuliwasaidia watunga sera…na pia kusaidia waendeshaji wetu kupanga misheni,’’ anaelezea Robert Z Byer, mkurugenzi wa makumbusho ambaye alitoa ziara.

Tarehe 30 Julai mwaka huu kombora la Marekani lilipiga eneo jingine, safari hii katika mji mkuu wa Afghanistan Kabul.

Aliyelengwa alikuwa kiongozi mpya wa al-Qaeda, Ayman al-Zawahiri.

Na maonyesho ya hivi majuzi zaidi, ambayo yametolewa tu, ni mfano wa kiwanja kilichotumiwa kumjulisha Rais Biden mnamo Julai 1, 2022 juu ya misheni iliyopendekezwa.

Zawahiri alivamiwa akiwa kwenye roshani baada ya jumuiya ya kijasusi ya Marekani kutumia miezi kadhaa kuchunguza mienendo yake.

‘’Inazungumzia jinsi maafisa wa kukabiliana na ugaidi wanavyoangalia mtindo wa maisha ya walengwa,’’ anaelezea Bw Byer.

Nusu ya kwanza ya jumba la makumbusho linakwenda kwa mpangilio kutoka kwa msingi wa CIA mnamo mwaka 1947 kupitia Vita Baridi, na shambulizi la Septemba 11, 2001 likiwa ni mabadiliko katika kulenga kupambana na ugaidi, na vitu vilivyoonyeshwa vilitolewa na baadhi ya wale ambao jamaa zao walifariki dunia katika mashambulizi hayo.

Watazamaji wa jumba la makumbusho ni wafanyikazi wa CIA wenyewe na wageni rasmi.

Sio tu kuzingatia mafanikio.

Kuna sehemu kwenye Ghuba ya Nguruwe fiasco wakati ujumbe wa CIA wa kumpindua Fidel Castro huko Cuba ulipoenda vibaya na kuna marejeleo ya kushindwa kupata silaha za maangamizi nchini Iraq.

‘’Makumbusho haya sio tu Makumbusho kwa ajili ya historia. Hili ni jumba la kumbukumbu linalofanya kazi. Tunachukua maafisa wa CIA [kupitia hilo], kuchunguza historia yetu, nzuri na mbaya,’’ anasema Bw Byer.

‘’Tunahakikisha kwamba maafisa wetu wanaelewa historia yao, ili waweze kufanya kazi bora zaidi katika siku zijazo. Tunapaswa kujifunza kutokana na mafanikio yetu, na kushindwa kwetu ili kuwa bora zaidi katika siku zijazo.’’

Baadhi ya vipengele vyenye utata zaidi vya kazi ya CIA havionekani sana ingawa - kwa mfano operesheni yake ya pamoja ya 1953 na MI6, kupindua serikali iliyochaguliwa kidemokrasia nchini Iran na kuhusika zaidi katika mateso ya washukiwa wa kigaidi baada ya 2001.

'Hatuwezi kuthibitisha au kukataa'

Nusu ya pili ya makumbusho inazingatia kwa undani shughuli fulani maalum.

Maneno ‘’hatuwezi kuthibitisha wala kukataa’’ ni ya kawaida kwa wale wanaoripoti katika mashirika ya kijasusi na asili yake iko katika hadithi iliyoelezewa katika jumba la makumbusho kwa kutumia vitu ambavyo havijawahi kuonekana.

Mwishoni mwa miaka ya 1960, manowari ya Umoja wa Kisovieti ilipotea mahali fulani kwenye sakafu ya bahari.

Baada ya Marekani kuipata, CIA ilifanya kazi na bilionea Howard Hughes kujaribu kurejesha meli hiyo - na teknolojia iliyokuwepo.

Simulizi ya juu juu ilitengenezwa kwamba Hughes alikuwa anaenda kutafuta madini chini ya sakafu ya bahari kwa kutumia manowari iitwayo Glomar Explorer.

Jumba la makumbusho lina kielelezo cha manowari ya Kisovieti pamoja na nguo, trei za majivu na mikoba ya barua iliyoundwa katika safari hiyo.

Kuna hata maonyesho ya wigi inayovaliwa na naibu mkurugenzi wa CIA ili kujificha wakati wa kutembelea manowari.

Misheni hiyo ilifanikiwa kwa kiasi kwa sababu manowari hiyo iligawanyika wakati inajaribiwa kuletwa juu ingawa sehemu zingine zilikuwa bado zinaendelea kutafutwa na kupatikana.

‘’Mengi ya yale waliyopata ndani ya manowari hiyo bado yanaainishwa hadi leo,’’ asema Bw Byer.

Wakati habari zilipoibuka kuhusu kilichojulikana kama ‘Project Azorian’ kabla ya manowari nyingine kutolewa, maafisa waliambiwa waseme ‘’hawawezi kuthibitisha wala kukataa’’ kile kilichotokea - msemo unaojulikana kama ‘’majibu’’ na bado unatumika hadi sasa.

Hii ingeruhusu uokoaji wa wanadiplomasia uliofanyika nchini Iran baada ya mapinduzi ya 1979, hadithi ambayo baadaye iligeuka kuwa sinema ya Hollywood.

Kwenye onyesho kuna kazi ya sanaa yenye dhana ya filamu ghushi ambayo timu ya uokoaji ilijifanya kuwa inatengeneza.

Kazi hiyo iliundwa ili iwe vigumu kwa makusudi kufafanua au kuelewa.

Na linapokuja suala la kufafanua, dari ya jumba jipya la makumbusho pia ina ujumbe uliofichwa katika aina tofauti za msimbo.

Shabaha yake, maafisa wa CIA wanasema, ni kwa picha kusambazwa na umma kwenye mitandao ya kijamii ili kuona kama wanaweza kuziondoa.

Baadhi ya maonyesho yatapatikana na pia kutazamwa mtandaoni.

Lakini kwa sasa, hilo linaweza kuwa ndilo eneo la karibu zaidi ambalo watu wengi wanaweza kufika kwenye jumba hili la makumbusho.