Justin Welby: Ifahamu kashfa iliyomuondoa askofu mkuu wa Anglikana

Justin Welby amejiuzulu wadhifa wake kama Askofu Mkuu wa Canterbury baada ya kukabiliwa na shinikizo kubwa la kumtaka ajiuzulu kutokana na kushindwa kumripoti mnyanyasaji wa watoto John Smyth.

Yafuatayo ni matukio yaliyopelekea Bw Welby kujiuzulu baada ya miaka 11 katika wadhifa huo.

Kwanini Welby amejiuzulu?

Uchunguzi huru wa kusikitisha uliochapishwa wiki iliyopita ulimkuta Bw Welby - askofu mkuu zaidi ndani ya Kanisa la Kianglikana la Uingereza - na maafisa wengine wa kanisa walipaswa kumripoti rasmi Smyth mwaka 2013 kwa polisi nchini Uingereza na mamlaka nchini Afrika Kusini.

Smyth alishtakiwa kwa kushambulia makumi ya wavulana, ikiwa ni pamoja na wale aliokutana nao kwenye kambi za Wakristo, nchini Uingereza katika miaka ya 1970 na 1980.

Wakili huyo na mwanachama mkuu wa shirika la kutoa misaada la Kikristo kisha alihamia Zimbabwe na baadaye Afrika Kusini, ambako aliwanyanyasa wavulana 100 wenye umri wa miaka kati ya 13 hadi 17, hakiki ya Makin iliongeza.

Kufikia 2013, Kanisa la Anglikana "lilijua, kwa kiwango cha juu zaidi" kuhusu unyanyasaji wa Smyth, kutia ndani Bw Welby ambaye alichukua wadhifa wa juu wa Kanisa mwaka huo.

Ikiwa yeye na maofisa wengine wa Kanisa wangeripoti hili kwa polisi nchini Uingereza na mamlaka nchini Afrika Kusini wakati huo, "John Smyth angeweza [kufikishwa] mahakamani mapema zaidi", ripoti hiyo huru ilisema.

Hapo awali Bw Welby alikuwa amekataa wito wa kujiuzulu kutokana na jibu lake kwa kesi hiyo tangu 2013.

Lakini huku kukiwa na shinikizo kubwa, alisema katika taarifa yake Jumanne kwamba lazima achukue "wajibu wa kibinafsi na wa kitaasisi".

Msemaji wa waziri mkuu alisema Keir Starmer "anaheshimu uamuzi" wa kujiuzulu na mawazo yake "kwanza kabisa, yanasalia kwa wahasiriwa wote".

Kufikia mwaka 2013, Kanisa la Kianglikana "lilijua, kwa kiwango cha juu zaidi" kuhusu unyanyasaji wa Smyth, akiwemo Bw Welby ambaye alichukua wadhifa wa juu wa Kanisa hilo mwaka huo.

Ikiwa yeye na maofisa wengine wa Kanisa wangeripoti hili kwa polisi nchini Uingereza na mamlaka nchini Afrika Kusini wakati huo, "John Smyth angeweza [kufikishwa] mahakamani mapema zaidi", ripoti hiyo huru ilisema.

Hapo awali Bw Welby alikuwa amekataa wito wa kujiuzulu kutokana na jibu lake kwa kesi hiyo tangu 2013.

Lakini huku kukiwa na shinikizo kubwa, alisema katika taarifa yake Jumanne kwamba lazima achukue "wajibu wa kibinafsi na wa kitaasisi".

Msemaji wa waziri mkuu alisema Keir Starmer "anaheshimu uamuzi" wa kujiuzulu na mawazo yake "kwanza kabisa, yanasalia kwa waathiriwa wote".

Ni lini tuhuma za unyanyasaji ziliibuka mara ya kwanza?

Unyanyasaji wa Smyth uliripotiwa kwa mara ya kwanza kwa shirika la hisani la Iwerne Trust, ambapo alikuwa mwenyekiti, mwanzoni mwa miaka ya 1980.

Ripoti iliyoeleza kuhusu kupigwa kwake "kutisha" kwa wavulana matineja iliwasilishwa kwa baadhi ya viongozi wa Kanisa mnamo 1982. Lakini wapokeaji wa ripoti hiyo "walishiriki katika kuficha" ili kuzuia matokeo yake, kutia ndani uhalifu umetendwa, kufichuliwa, hakiki ya Makin ilisema.

Unyanyasaji wa Smyth nchini Uingereza ulianza tena mwaka wa 2012, wakati afisa wa kanisa huko Cambridgeshire alipokea barua "nje ya bluu" kutoka kwa mwathirika mwenzake.

Tathmini hiyo ilisema kuwa vikosi vitano vya polisi viliambiwa kuhusu unyanyasaji huo kati ya 2013 na 2016. Viongozi wa makanisa hata hivyo hawakutoa ripoti rasmi, hadi 2017, baada ya hali halisi ya Channel 4 kufichua maelezo kuhusu unyanyasaji wa Smyth kwa umma, ambapo polisi walianzisha uchunguzi kamili.

Smyth anaaminika kuendeleza unyanyasaji wake nchini Afrika Kusini hadi kifo chake mwaka wa 2018.

Je, Welby alijua kiasi gani kumhusu Smyth?

Bw Welby alifanya kazi katika kambi za majira ya joto huko Dorset ambapo Smyth alikutana na baadhi ya wahasiriwa wake, lakini askofu mkuu alisema hakujua asili ya madai hayo hadi 2013.

Mwanachama wa makasisi alionya Bw Welby kuhusu Smyth katika miaka ya 1980, lakini askofu mkuu aliiambia mapitio haya yalikuwa "hayaeleweki" na "hakukuwa na dalili iliyotolewa ya unyanyasaji ambao ulikuja kujulikana."

Baada ya kipindi cha hali halisi cha Channel 4 kutangazwa mwaka wa 2017, Bw Welby aliomba msamaha "bila shaka" kwa waathiriwa wa Smyth lakini hakujiuzulu.

Kufuatia mapitio ya Makin mwezi huu, askofu mkuu alisema amefikiria kujiuzulu kutokana na matokeo yake na akarudia kuomba msamaha.

Bw Welby alikiri kwamba ukaguzi huo ulionyesha wazi kuwa "ameshindwa binafsi kuhakikisha kuwa ilichunguzwa kwa nguvu".

Lakini siku ya Jumanne, kufuatia ombi lililoanzishwa na wajumbe wa bunge la Kanisa - Sinodi Kuu - na shinikizo kubwa la kutaka kuondoka, Bw Welby alijiuzulu.

Wakosoaji wake walisema nini?

Wakosoaji ni pamoja na Askofu wa Newcastle Helen-Ann Hartley, ambaye alisema kujiuzulu kwa Bw Welby "kutakuwa dalili ya wazi kwamba mstari umechorwa, na kwamba lazima tuelekee kwenye uhuru wa ulinzi".

Andrew Morse, ambaye alinusurika katika unyanyasaji wa Smyth, pia alimtaka Bw Welby aende, akisema kwamba anahisi kukiri kwa askofu mkuu kwamba hakufanya vya kutosha kujibu ripoti hizo kulimaanisha kwamba yeye na Kanisa la Kianglikana walikuwa wamehusika vilivyo "kuficha".

Ombi la kutaka ajiuzulu, ambalo lilimshutumu askofu mkuu kwa "kuruhusu unyanyasaji kuendelea" na kusema msimamo wake "haufai tena", ulitiwa saini na zaidi ya watu 14,000.

Waziri mkuu pia alisema hadharani waathiriwa wa Smyth "wameshindwa vibaya sana," lakini hakutoa maoni yake alipoulizwa ikiwa askofu mkuu anapaswa kujiuzulu.

Je, Askofu Mkuu mpya wa Canterbury atachaguliwaje?

Askofu Mkuu anapaswa kumwomba Mfalme, ambaye ni mkuu wa Kanisa la Uingereza, ruhusa ya kustaafu.

Ni utaratibu pia kumjulisha waziri mkuu.

Haijulikani ni muda gani askofu mkuu atasalia katika wadhifa huo lakini mchakato wa kumpata mtu mwingine badala yake huenda ukachukua angalau miezi sita.

Kunatarajiwa kufanyika mashauriano, ambayo yanatarajiwa kudumu kwa miezi kadhaa, ndani na nje ya Kanisa la Anglikana wanachotaka kutoka kwa askofu mkuu ajaye.

Taarifa hiyo itasaidia kuunda msingi wa orodha ndefu ya wagombea wanaofaa.

Ingawa watahiniwa hawawezi kutuma maombi kwa ajili ya jukumu hilo, wale waliochaguliwa kuhojiwa si lazima wawe kutoka Kanisa la Anglikana na si lazima wawe maaskofu, ingawa wana uwezekano wa kuwa.

Wagombea hao watahojiwa na kamati, na mwenyekiti atakayeteuliwa na waziri mkuu.

Wajumbe watajumuisha wawakilishi kutoka kote duniani Ushirika wa Anglikana, Sinodi Kuu, pamoja na angalau askofu mmoja.

Angalau theluthi mbili ya wanakamati lazima wakubaliane kabla ya uamuzi kufanywa.

Askofu Mkuu wa Canterbury pia ni kiongozi wa kiroho wa jumuiya ya Anglikana duniani kote.

Imetafsiriwa na Dinah Gahamanyi