Kwa nini China pia inaiona NATO kuwa tishio na inahofia kwamba itafikia mipaka yake?

"Ukimgusa mmoja, unatugusa sote."

Hii ni falsafa ya Shirika la Mkataba wa Atlantiki ya Kaskazini (NATO), muungano ambao nchi 30 za Ulaya na Amerika Kaskazini zinajitolea kujibu pamoja na vikosi vyao vya kijeshi katika tukio la shambulio la nje kwa mmoja wao.

Hiyo ni, NATO inafafanua asili yake kama kujihami. Lakini baadhi ya nchi zinaona kuwa ni tishio kwa usalama wao.

Urusi, ambayo imetumia hoja hii kuhalalisha uvamizi wa kijeshi, ni mfano wa wazi zaidi, lakini sio pekee.

Licha ya ukweli kwamba mipaka yake ni maelfu ya kilomita kutoka kwa mipaka ya NATO, China inadhihirisha waziwazi na inazidi kutoa imani yake dhidi ya shirika hilo.

Na uvamizi wa Urusi nchini Ukraine, msuguano kati ya bara hilo la Asia na muungano wa kujihami unaoongozwa na Marekani umeongezeka.

Kama Moscow, Beijing nayo imeilaumu NATO kwa mzozo huo.

Wizara ya Mambo ya Nje ya China ilishutumu muungano wa Atlantiki kwa kuweka Urusi "kwenye kamba" kwa kukubali wanachama wapya 14 tangu kumalizika kwa Vita Baridi, zikiwemo nchi zinazopakana na taifa la Slavic.

Kwa upande wake, NATO imeshutumu mamlaka kuu ya Asia kwa "kudhoofisha utaratibu wa kimataifa" katika masuala ya usalama.

Jens Stoltenberg, katibu mkuu wa shirika hilo, alitangaza mwezi Aprili kwamba mkakati wake wa ulinzi utajumuisha China kwa mara ya kwanza, haswa zaidi "jinsi ushawishi wake unaokua na sera za kulazimisha zinavyoathiri usalama wetu."

Kutoka kwa kutojali hadi mvutano

Leo hii kutoaminiana, mivutano na shutuma za pande zote zinaashiria uhusiano kati ya Beijing na muungano huo.

Lakini haijawahi kuwa hivi kila wakati.

Daktari wa Uingereza katika historia ya kisasa Jamie Shea, ambaye alishikilia nyadhifa mbalimbali za uwajibikaji katika NATO kati ya 1988 na 2018, anahakikishia kwamba uhusiano kati ya muungano huo na Beijing umekuwa wa kutojaliana katika miongo ya hivi karibuni, na kubadilishana mara kwa mara ambayo hayakuzaa matunda.

"Wachina walionesha kupendezwa kujiunga na NATO ilipoingia Afghanistan kwa mara ya kwanza mnamo 2003, lakini walipoelewa kuwa haikuwa kama jeshi la kudumu la kukalia, lakini kwa madhumuni ya kuleta utulivu na kupinga ugaidi ilififia na hamu yao katika NATO iliisha pia," anathibitisha.

Mtaalamu huyo anasema kuwa "hadi sasa hakujakuwa na Baraza la NATO-China ambalo linaruhusu pande zote mbili kukutana mara kwa mara na kujadili changamoto zinazofanana au mitazamo ya pamoja."

Wang Huiyao, rais wa Kituo cha China na Utandawazi (CGC) na mshauri wa serikali ya China, anaeleza kuwa, kutokana na umbali wake wa kijiografia, Beijing "kimsingi haipaswi kuwa na masuala mengi yanayofanana na NATO."

"Lakini kama NATO itatoa taarifa inayosema kwamba China inaweza kuwa tishio, hilo linatia wasiwasi Beijing," anasema.

"NATO ni Marekani"

Wang anahoji kuwa mkakati wa shirika hilo, licha ya kuwa mbali na hali ya kujihami, unakinzana na mtazamo wa China.

"Maono ya China ya siku za usoni ni kwamba utandawazi unapaswa kwenda katika mwelekeo wa ushirikiano wa kiuchumi, sio ushirikiano wa kijeshi. Kwa maana hiyo, China haipendi ukubwa wa jeshi wa NATO unaoongozwa na Marekani."

Mtaalam huyo pia anaamini kwamba makabiliano kati ya Beijing na muungano wa Atlantiki " ni onesho la uhusiano kati ya Marekani na China, ambao umezorota katika miaka 5 au 6 iliyopita"

"Na Marekani inaongoza NATO, na hakika NATO kwa kiasi kikubwa inaonesha maamuzi ya Marekani."

Shea, kwa upande wake, anaamini kuwa China inajiweka yenyewe dhidi ya upanuzi wa NATO kwa sababu za kimkakati tu.

"China inapojiweka sawa na Urusi na ukuu unaodhaniwa wa maadili ya kimabavu juu ya demokrasia, kupotosha ukweli wa NATO inakuwa chombo rahisi kwa sera yake ya nje na ya ndani."

Hata hivyo, wasiwasi mkuu wa China sio kuongezeka kwa muungano wa kijeshi wa Atlantiki hadi Ulaya Mashariki.

Ni nini China inaogopa zaidi

China inaamini kwamba Marekani inataka kusimamisha NATO, au tawi la muungano huo, mlangoni pake.

"NATO imeharibu Ulaya. Je, sasa inajaribu kuharibu Asia-Pacific na hata ulimwengu?" Wizara ya Mambo ya Nje ya China ilipinga mwishoni mwa mwezi Aprili.

Mwezi mmoja kabla, Waziri wa Mambo ya Nje Wang Yi alisema: "Lengo halisi la mkakati wa Marekani katika Indo-Pacific ni kuunda tawi la NATO katika eneo hilo."

Mamlaka nchini China zimerudia mara kwa mara shutuma hii katika miezi ya hivi karibuni.

Ili kuielewa, inabidi ufahamu vifupisho viwili: Aukus na Quad.

Mwishoni mwa mwaka 2021, kuundwa kwa Aukus kulitangazwa, mkataba wa ulinzi ambao Marekani na Uingereza zitasaidia Australia kupata manowari zinazotumia nguvu ya nyuklia.

Hatua hii inaifanya China kutokuwa na raha, ambapo imeona uhusiano wake na Australia, ulikuwa mzuri mpaka 2018, na sasa unaanza kuzorota, na kusababisha matukio ya mvutano katika nyanja mbalimbali, kutoka kwa migogoro ya eneo katika Bahari ya Kusini ya China hadi janga corona na zaidi, Uvamizi wa hivi karibuni wa Urusi nchini Ukraine.

Lakini kinachoitia wasiwasi China zaidi ni Mazungumzo ya Usalama ya Nne, yanayojulikana zaidi kama Quad.

Yalianza mnamo 2007 na kusimamishwa kwa karibu muongo mmoja, Quad ilifufuliwa mnamo 2017 na imekuwa ikipata umaarufu zaidi na zaidi hadi leo.

Ni kongamano la kimkakati linalojumuisha ushirikiano wa kijeshi na mazoezi ya ulinzi kati ya Marekani, Australia, Japan na India.

Japan na India ni mataifa mawili yenye nguvu za Asia ambayo yanashindana na China, ambayo pia inadumisha mizozo mikali ya maeneo yote mawili na mataifa mengine katika eneo kama vile Ufilipino, Vietnam au Malaysia.

Kwa hivyo, Beijing inaiona Quad sio tu kama changamoto kwa utawala wake unaokua katika eneo hilo, lakini pia kama tishio kwa usalama wake na, pamoja na Aukus, jaribio la kuficha la Marekani la kuiweka NATO karibu nayo.

Profesa Wang, ambaye anawakilisha nafasi ya serikali ya China, anafikiria "kuhofia kwamba NATO inaenea katika eneo la Indo-Pacific" na anadhani kwamba majaribio yanafanywa kuanzisha "NATO ndogo katika eneo hilo", jambo ambalo Utawala wa Jinping hauko tayari kuukubali.

Kwa upande wake, Jamie Shea anakanusha kuwa miungano ya Marekani katika eneo la Pasifiki haina uhusiano wowote na Shirika la Mkataba wa Atlantiki ya Kaskazini: "NATO inaweka mipaka ya upanuzi wake katika bara la Ulaya na haiwezi kuongezwa hadi nchi iliyo katika eneo la Indo-Pacific" .

"Ingawa ina washirika katika kanda, kama vile Japan, Australia na New Zealand, mapatano hayaipi NATO jukumu lolote katika kuzilinda nchi hizi ikiwa zitahusika katika vita dhidi ya China," anasema.

Je, kutakuwa na NATO ya kimataifa?

Lakini wazo la NATO kuongeza zaidi mipaka nje ya Ulaya na Amerika Kaskazini ni la mbali kiasi gani?

Uvamizi wa kijeshi wa Urusi nchini Ukraine umezusha wasiwasi uliofichika katika nchi za Magharibi na washirika wake: kwamba China itafanya vivyo hivyo kwa Taiwan.

Waziri wa mambo ya nje wa Uingereza Liz Truss alizungumza mwishoni mwa mwezi Aprili akiunga mkono "NATO ya kimataifa"

Na alifanya hivyo ikiiangalia China.

"Tunahitaji kukaa mbele ya vitisho katika Indo-Pacific, tukifanya kazi na washirika kama Japan na Australia kuhakikisha Pasifiki inalindwa. Tunahitaji kuhakikisha kuwa demokrasia kama vile Taiwan inaweza kujilinda," alisema.

Wakati huohuo, viongozi wa nchi 30 wanachama wanafanyia kazi "dhana ya kimkakati" inayofuata ya NATO, ambayo itafafanua dhamira yake kwa muongo ujao.

Maudhui yake yatatangazwa katika mkutano ujao wa kilele wa muungano wa Atlantiki, utakaofanyika Juni 29 na 30 huko Madrid.

Hati hiyo itafafanua uzito wa China kati ya vitisho kwa usalama wa kimataifa kwa mujibu wa NATO, na itakuwa muhimu katika kunyoosha au kupindisha zaidi uhusiano mgumu kati ya kambi yenye nguvu zaidi ya kijeshi na nchi ya pili yenye nguvu duniani leo.