Qorshaha Masar ee Qasa oo Maraykanka iyo iyaga isku diri kara

Bartamaha mashquulka badan ee Qaahira, maqaayadaha qaxwaha waxaa cammiray dad reer Qasa ah oo ka soo cararay dagaalka ba'an ee Israa'iil iyo Xamaas. Inkastoo ay badbaadeen, haddana welwel badan ayey ka qabaan ehelkooda ku haray halkaas xaaladdooda.

Maalmihii u dambeeyay, saraakiisha sirdoonka Masar ayaa la kulmayay hoggaamiyeyaasha Xamaas si ay u xoojiyaan xabbad-joojinta liiqliiqanaysa. Malaayiin Masaari ah oo si joogto ah ula socda wararka dagaalka Qasa ayaa horeyba u dareemayay in dalkoodu si toos ah ugu lug yeeshay xiisadda.

Hadda, qorshaha lama filaanka ah ee Madaxweyne Trump ee xilliga dagaal-ka-dib – kaas oo soo jeedinaya in laba milyan oo Falastiini ah lagu barakiciyo "dhul yar" oo Masar iyo Urdun ah, si Mareykanka u la wareego dhulka Qasa – ayaa cabsi geliyay shacabka Masar.

Masaari badan oo u soo baxay salaadda Jimcaha ayaa sheegay in fikradda Trump u baahan tahay in si hoos loo eego oo qorshe laga yeesho.

"Waxaan dagaalka ka soo wareejiaynaa dhulkooda una soo wareejinaynaa dhulkeenna!" ayuu yidhi Abdo, oo ah injineer madani ah.

"Ciidanka Israa'iil iyo muqaawamada Falastiiniyiinta waa colaad waarta, mana jiro nabad ka dhaxeysa. Haddii la fuliyo qorshahan, waxay Israa'iil helaysaa marmarsiiyo ay dhulkeenna uga soo weerarto Falastiiniyiinta iyagoo ku andacoonaya is-difaacid."

Qaar kale waxay xuseen in barakicinta joogtada ah ee reer Qasa ay la macno noqon doonto in la burburiyo dadaallada ay Falastiiniyiintu ugu jiraan dowladnimo. Waxay sidoo kale sheegeen in tani ay dhalin doonto xagjirnimo iyo xasillooni-darro ka dhacda gudaha Masar.

Si uu fariin tan la mid ah u gaadhsiiyo caalamka, Madaxweyne Abdel Fattah al-Sisi ayaa waday dadaallo diblomaasiyadeed oo hoose. Wuxuu wajahayaa mid ka mid ah xilliyadii ugu adkaa ee xukunkiisa, taas oo laga yaabo inay dib u hagaajiso xidhiidhka uu la leeyahay saaxiibkiisa muhiimka ah ee reer Galbeedka.

Masar waxay Israa'iil ku handaday in ay ka laaban karto heshiiskii nabadeed ee 1979-kii, kaas oo muddo dheer loo arkayay tiirka xasilloonida iyo saameynta Mareykanka ee Bariga Dhexe.

Tan iyo markii Washington ay gadhwadeen ka noqotay heshiiskaas, waxay Masar u aragtay Mareykanka saaxiib dhow. Masar waxa ay si joogto ah u ahayd mid ka mid ah dalalka ugu badan ee hela gargaarka militari ee Mareykanka, kaas oo qeyb ka ahaa heshiiskaas.

Sanadkii la soo dhaafay, waxa ay heshay $1.3 bilyan oo gargaar militari ah.

Si kastaba ha ahaatee, barnaamijyada caanka ah ee fadhi ku dirirrada habeennimo ee Masar, falanqeeyayaashu waxay si xooggan u dhaliilayaan qorshahan "Gargaarka milateri ee Mareykanka wax qiimo ah uma laha Masar," ayuu yidhi Ahmed Mousa, oo ah martigeliye caan ah oo ka howlgala telefishin gaar loo leeyahay. Wuxuu ku adkaystay in Masaaridu ay diiddan yihiin "cadaadis" ama "handadaad" in lagu sameeyo.

Hoggaamiyaha Masar, Abdel Fattah al-Sisi, wuxuu doortay waddo ka duwan tii Boqorka Urdun, Cabdalla II, oo dhawaan la kulmay Trump Aqalka Cad. Halkaas, Cabdalla wuxuu adeegsaday hadal jilicsan, isagoo ballan qaaday inuu u oggolaan doono carruurta reer Gaza ee buka inay Urdun yimaadaan, balse si adag u diiday fikradda dib-u-dejinta qaxootiga reer Qasa .

Warbaahinta Masar ayaa sheegtay in Sisi uu ka meermeerayo inuu booqdo Washington inta la hadal hayo arrimaha barakicinta, inkasta oo Mareykanku uu sheegayo in safar rasmi ah aan la qorsheyn ay suuragal tahay.

Dhaqaalaha Masar laftiisu wuxuu si weyn u waxyeeloobay dagaalka Qasa ; dowladdu waxay sheegtay in ay lumisay $8 bilyan oo doollar oo ka timid dakhliga Kanaalka Suweys, sababo la xiriira weerarada Xuutiyiinta Yemen ee maraakiibta ku socda Badda Cas, kuwaas oo ka dhashay weerarka Israa'iil ee Qasa .

Hadda, rajo weyn ayaa laga qabaa in Masar ay hormuud ka noqoto qorshe weyn oo dib loogu dhisayo Qasa, taas oo u oggolaanaysa inay ka fogaato barakicinta ballaadhan ee Falastiiniyiinta iyo inay kor u qaadaan dhaqaalaha dalkooda.

Ganacsadaha weyn ee dhismaha, Hisham Talaat Moustafa, oo si dhow ula xidhidha Madaxweyne Sisi, ayaa telefishinka ka shaaciyay qorshe $20 bilyan ah (16 bilyan gini; 19 bilyan euro), si loogu dhiso 200,000 oo guri oo Qasa ah muddo saddex sano gudahood, iyada oo aan Falastiiniyiinta laga rarayn.

Qorshahaan waa mid suurtagal ah, sida uu sheegay Professor Mustafa Kamel al-Sayyid oo ka tirsan Jaamacadda Qaahira: "Ma filayo inay Masaaridu waayi doonaan dhul ammaan ah oo ay Falastiiniyiinta si kumeel gaar ah ugu noolaadaan inta Qasa dib loo dhisayo."

Wuxuu intaas ku daray in fikrado badan oo "hal-abuur leh" la soo bandhigay, ay ka mid tahay adeegsiga burburka dhismayaashii hore si dib loogu dhiso Qasa .

Kahor safarkiisa Bariga Dhexe, Xoghayaha Arrimaha Dibadda ee Mareykanka Marco Rubio wuxuu qiray in dalalka Carabtu "aanay jeclayn" qorshaha Trump ee Qasa . "Haddii qof hay qorshe ka wanaagsan – waan la shaqayn karnaa," ayuu yidhi. "Hadda waa waqtigii la soo bandhigi lahaa."

Hoggaamiyayaal Carbeed ayaa lagu wadaa inay dhawaan ku kulmaan Sacuudiga, iyada oo Masarna ay ku baaqday shirweyne Carbeed oo lagu qaban doono Qaahira 27-ka Febraayo si looga wada hadlo aragti beddesha tan Trump oo dhammaystiran oo ku aaddan Qasa .

Waxaa la rumeysan yahay in soo-jeedimaha ay ka mid yihiin sanduuq dhaqaale oo ay horkacayaan wadamada Gacanka Carabta si loo bixiyo kharashaadka ballaadhan ee dib-u-dhiska, iyo heshiis lagu wiiqayo Hamas. Israaiil iyo Mareykanka ayaa caddeeyay in kooxda hubeysan ee Falastiiniyiinta, oo Qasa maamuleysay tan iyo 2007, aysan wax mustaqbal ah yeelan karin.

Fikradda Masar waxay ku saabsan tahay in la tababaro ciidamo amni oo cusub, isla markaana la helo khuburo Falastiiniyiin ah oo aan xidhiidh la lahayn xisbi siyaasadeed, kuwaasoo maamuli doona mashaariicda soo-kabashada hore.

Si kastaba ha ahaatee, in la helo heshiis ay aqbasho dowladda midigta ee Israaiil waa arrin adag.

Xoghayihii hore ee Arrimaha Dibadda Mareykanka, Antony Blinken, wuxuu soo jeediyay in quwadaha caalamka iyo Qaramada Midoobay ay si ku-meel-gaar ah u maamulaan Gaza, ilaa Maamulka Falastiiniyiinta (PA) – oo maamula qaybo ka mid ah Daanta Galbeed ee la haysto – uu la wareegayo dhammaan. Laakiin Ra'iisul Wasaaraha Israa'iil, Benjamin Netanyahu, wuxuu ka hor yimid doorka PA, maadaama uu ka soo horjeedo dowlad Falastiiniyiin ah.

Masar, iyo dalal kale oo Carbeed, waxay weli ku adkeysanayaan xalka caalamiga ah ee muddada dheer jiray: xalka laba dowladood, taasoo micnaheedu yahay in la helo dowlad Falastiiniyiin ah oo deris la ah Israa'iil. Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Masar ayaa sheegtay in ay rabto in ay la shaqeyso Madaxweyne Trump si loo gaaro heshiis cadaalad ah oo xalliya arrinta Falastiiniyiinta.

Dibadda masaajidka ku yaalla Qaahira, dadka salaadda ka soo baxay ayaa si hoose u tilmaamaya sida Masar ay tahay inay uga fogaato ku celcelinta khaladaadkii taariikhiga ahaa.

Masar ayaa hore u sheegtay in ay martigelisay in ka badan 100,000 oo reer Qasa ah. Waxaana jira welwel ah in haddii ay dad kale qaabilaan, ay taasi keeni karto in Hamas – oo ah farac ka mid ah Ikhwaanul Muslimiin oo Masar laga mamnuucay – uu ku xoogaysto gudaha dalka, taasoo abuuri karta qalalaase siyaasadeed iyo amni.

Ugu dambeyn, waxaa jira taageero weyn oo loo hayo mowqifka adag ee Masar iyo in ay ka hortimaaddo cadaadiska Mareykanka.

"Noloshu marba marka ka dambeysa way nagu adkaaneysaa, maadaama qaxootiga hadda aan hayno ay badan yihiin. Ka waran haddii kuwa kale aan martigelinno!" ayuu yidhi mulkiile dukaameed, kaasoo diiday in magaciisa la xuso.

"Falastiiniyiintu waa inay dhulkooda ku noolaadaan, annagana dhulkeenna hana loo daayo. Mareykanka waxba noogama baahna. Sisi iyo dowladda waan la jirnaa, diyaar baan u nahay in aan la kulanno cawaaqib kasta oo ka dhalan karta go'aankan!"