ਤਰਪਾਲ ਦੀ ਝੌਂਪੜੀ ਤੋਂ ਜਪਾਨ ਤੱਕ: 17 ਸਾਲਾ ਪੂਜਾ ਦੀ 'ਖੇਤਾਂ 'ਚ ਧੂੜ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਮਸ਼ੀਨ' ਦੇ ਚਰਚੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਹੋਏ
- ਲੇਖਕ, ਨੀਤੂ ਸਿੰਘ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਹਿੰਦੀ ਲਈ, ਬਾਰਾਬੰਕੀ ਤੋਂ
ਤਰਪਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਝੌਂਪੜੀ ਦੀ ਧੀ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
17 ਸਾਲਾ ਪੂਜਾ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਈ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਰਪਾਲ ਅਤੇ ਤੂੜੀ ਦੇ ਬਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰਨ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਡਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪੇਟੇਂਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੂਜਾ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੁਣ ਠਹਿਰ ਜਿਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਧੂੜ-ਮੁਕਤ ਥਰੈਸ਼ਰ ਦਾ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ 'ਇੰਸਪਾਇਰ' ਐਵਾਰਡ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ 60 ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਿਰਫ਼ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ 60 ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਜਪਾਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੂਜਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਜਪਾਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਈ ਹਾਂ, ਜੋ ਵੀ ਸਾਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਈ ਹੈ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਟਾਇਲਟ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਬਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਘਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਉੱਭਰੀ ਹੈ।
ਪੂਜਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤੀਲਾਲ ਇੱਕ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਕ ਹਨ।
ਪੂਜਾ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ ਨੰਬਰ ʼਤੇ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਗਦੀਸ਼ਚੰਦਰ ਫਤੇਹਰਾਈ ਇੰਟਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ।
ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਚਾਰ ਉਦੋਂ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਗੇਹਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸਕੂਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਥਰੈਸ਼ਰ ਤੋਂ ਉੱਡਦੀ ਧੂੜ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।
ਪੂਜਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜੀਵ ਸਰ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਸਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਧੂੜ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਟਾ ਛਾਣਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਆਟੇ ਦੀ ਛਾਨਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਧੂੜ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ।"
"ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜੀਵ ਸਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰਟ ਪੇਪਰ 'ਤੇ ਮਾਡਲ ਦਾ ਸਕੈਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਸਟੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੈਲਡਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਅਤੇ ਟੀਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਮਾਡਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।"
ਪੂਜਾ ਦੇ ਇਸ ਮਾਡਲ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ: 'ਭੂਸਾਧੂਲ ਪ੍ਰਥਤਤਕਨ ਯੰਤਰ।ʼ
ਇਹ ਅਨਾਜ ਕੱਢਣ ਦੌਰਾਨ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਧੂੜ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੂਖ਼ਮ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਮਸ਼ੀਨ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਈ ਗਈ?
ਪੂਜਾ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਇੰਸ ਅਧਿਆਪਕ ਰਾਜੀਵ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।
ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਗਾਈਡ ਟੀਚਰ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦੇਣ ਤੱਕ ਹਰ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਰਾਜੀਵ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇੰਸਪਾਇਰ ਐਵਾਰਡ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।"
"ਸਰਕਾਰ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮਾਡਲਾਂ ਲਈ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਬਣਾ ਸਕੇ। ਬੱਚਾ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਹੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਜਦੋਂ ਪੂਜਾ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਵਿਗਿਆਨ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮਾਡਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉਸ ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਉਸੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਪੂਜਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਇਹ ਮੇਰਾ ਘਾਹ-ਫੂਸ ਵਾਲਾ ਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਬੈਟਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ।"
"ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਢਲਾਈਪੁਰਵਾ ਤੋਂ ਜਪਾਨ ਪਹੁੰਚਾਂਗੀ। ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੇਖੋ, ਢਲਾਈਪੁਰਵਾ ਦੀ ਕੁੜੀ ਜਪਾਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਈ ਹੈ।"
ਪੂਜਾ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, "ਇੱਕ ਦਿਨ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਲਾਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਪੂਜਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਪਾਨ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।' ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਲੱਗਾ।"
ਪੂਜਾ ਦੀ ਜਪਾਨ ਯਾਤਰਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੀ
ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਨ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਰੋਮਾਂਚਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਬਾਰਾਬੰਕੀ ਜਾਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਮਾਡਲ ਮੈਨੂੰ ਲਖਨਊ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਾਪਾਨ ਲੈ ਗਿਆ।"
'ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਤਾਅਨੇ ਮਾਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੇ।'
ਪੂਜਾ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁਨੀਲਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 'ਤੇ ਮਾਣ ਹੈ, ਪਰ ਰਸਤਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਹਰ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ, ਜੇ ਨਾ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪੂਜਾ ਕੌਣ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਕੌਣ ਹੈ।"
"ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਕੋਲ ਕੱਪੜੇ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਾਪੀਆਂ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ।"
ਸੁਨੀਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਰੀਬੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸੁਣਨਾ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਡੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਝੋਨਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜੋ। ਅਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਲੂਣ ਖਾ ਲਵਾਂਗੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਵਾਂਗੇ। ਸਾਡੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਬੀ.ਕਾਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।"
ਬੁਨਿਆਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, "ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਨਾ ਤਾਂ ਘਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਟਾਇਲਟ। ਹਰ ਕੋਈ ਸ਼ੌਚ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੱਚੇ ਕਮਾਉਣ ਲੱਗਣਗੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸਭ ਹੋਵੇਗਾ।"
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਿਆ ਜਪਾਨ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ
ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਸੱਤ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਮਾਡਲ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ 10,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਰਾਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 441 ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਸਾਲ 60 ਚੋਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 'ਸਾਕੁਰਾ ਸਾਇੰਸ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੂਜਾ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਯੋਜਨਾ 'ਇੰਸਪਾਇਰ ਐਵਾਰਡ ਸਟੈਂਡਰਡ' ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2006 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਲਖਨਊ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਸਾਇੰਸ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸ ਅਫਸਰ ਡਾ. ਦਿਨੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇੰਸਪਾਇਰ ਸਕੀਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।"
"ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਹੱਲ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ 150 ਤੋਂ 300 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸਿਨਾਪਸਿਸ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੰਸਪਾਇਰ ਪੋਰਟਲ 'ਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਸਕੀਮ ਛੇਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਸੀ। ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 10 ਫੀਸਦ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਰਾਜ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਦਿਨੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੂਜਾ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਜੀਵ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਵਰਗੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ 15 ਸਤੰਬਰ 2025 ਹੈ। ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲ ਇੰਸਪਾਇਰ ਪੋਰਟਲ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਪਲੋਡ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।"
ਪੂਜਾ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਪੂਜਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤੀਲਾਲ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਿਨ ਭਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਲਈ ਸਿਰਫ 500-600 ਰੁਪਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਹ ਮਿਹਨਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ।
ਪੁੱਤੀਲਾਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ 'ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਜਪਾਨ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਮਾਣ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।"
"ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਸਫ਼ਲ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਜਪਾਨ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਬਹੁਤ ਨਾਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।"
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
