Długa historia nadawania dla – i słuchania - Polski przez BBC

Wraz z uruchomieniem BBC News Polska wspominamy naszą dawną polską sekcję, która działała w latach 1939–2005.

Podobnie jak inne sekcje BBC skierowane do Europy podczas II wojny światowej, redakcja polska nadawała zaszyfrowane komunikaty dla lokalnego ruchu oporu.

Polski oficer wojskowy stacjonujący w Londynie odwiedzał BBC dwa razy dziennie z płytą gramofonową, która miała zostać odtworzona na antenie. Wybór utworu muzycznego przekazywał określony komunikat polskiemu ruchowi oporu.

Notatka z 1941 r., przechowywana w archiwach BBC, instruowała pracowników, by byli gotowi na przyjęcie płyty od oficera podającego się za postać z książki dla dzieci – Petera Peterkina.

BBC nie tylko nadawało do Polski, ale również jej słuchało. Założona w sierpniu 1939 r. sekcja BBC Monitoring nasłuchiwała zagranicznych transmisji radiowych, aby przekazywać ich treść i charakter dziennikarzom BBC oraz rządowi brytyjskiemu.

Dzięki nasłuchiwaniu Radia Błyskawica – podziemnej rozgłośni Armii Krajowej podczas Powstania Warszawskiego w 1944 r. – polska sekcja BBC mogła nadawać informacje o powstaniu z powrotem do kraju.

Polski zespół w ramach BBC Monitoring odegrał szczególnie istotną rolę w burzliwej dekadzie po powstaniu Solidarności w 1980 r.

Jeden z najważniejszych momentów miał miejsce pod koniec kolejnego roku. W sobotę 12 grudnia 1981 r. wieczorem, jedna z członkiń zespołu, Iwona Jakul, miała przeczucie i została w pracy przez całą noc.

Następnego ranka, o godzinie 5:00 czasu brytyjskiego, Jakul usłyszała w Polskim Radiu zapowiedź, że „rozpoczyna się szczególny dzień w historii naszego państwa i naszego narodu,” po czym generał Wojciech Jaruzelski ogłosił wprowadzenie stanu wojennego.

Polski zespół BBC Monitoring liczył wówczas 13 osób (jego liczebność wzrosła ponad dwukrotnie w ciągu poprzednich 18 miesięcy) i był drugim co do wielkości po zespole zajmującym się całodobowym nasłuchem mediów radzieckich.

Dramatyczne wydarzenia w Polsce w grudniu 1981 r. miały miejsce przed pojawieniem się internetu. Zdarzenia te były monitorowane przez tradycyjny nasłuch radia i telewizji.

Prace zespołu BBC Monitoring były prowadzone przede wszystkim w dawnej siedzibie redakcji w Caversham Park, na zachód od Londynu. Działania polskiego zespołu w Caversham były wspierane przez małe biuro w Berlinie Zachodnim.

Mieściło się ono w siedzibie brytyjskich władz okupacyjnych na dawnym Stadionie Olimpijskim i umożliwiało odbiór sygnałów naziemnych zarówno z polskiej telewizji, jak i z lokalnych stacji radiowych.

Kilka lat później polski zespół BBC Monitoring spisał wszystkie transmisje z procesu czterech funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa oskarżonych o zamordowanie księdza Jerzego Popiełuszki, które było jednym z kluczowych wydarzeń poprzedzających upadek komunizmu.

Transkrypcje posłużyły jako podstawa do sądowego dramatu BBC zatytułowanego Trial at Torun (Proces toruński).

Redakcja BBC Monitoring nadal obserwuje polskie i europejskie media. Z nadzieją patrzymy na nową erę współpracy między zespołami BBC Monitoring a BBC World Service, w szczególności BBC News Polska.