Jak zapobiegać i radzić sobie z bólem pleców? Pięć wskazówek

Większość osób doświadczy w życiu bólu pleców. Zazwyczaj ustępuje on po kilku tygodniach - jednak nawracające epizody mogą być wycieńczające i sprawiać, że codzienne funkcjonowanie staje się wyzwaniem.

Ludzki kręgosłup łączy się nie tylko z klatką piersiową i kośćmi biodrowymi, lecz także z licznymi ścięgnami, więzadłami, chrząstkami, mięśniami i tkanką nerwową - dlatego problem w którejkolwiek z tych struktur może powodować ból pleców.

Oto pięć wskazówek, które mogą pomóc w zapobieganiu i radzeniu sobie z bólem pleców, niezależnie od wieku.

W górze czy w dole?

Do 2050 r. liczba osób z przewlekłym bólem w dole pleców ma wzrosnąć o ponad jedną trzecią, według najnowszej edycji badania Global Burden of Disease (GBD), przygotowanej przez naukowców z Institute for Health Metrics and Evaluation na wydziale medycyny University of Washington w USA.

Do tego czasu więcej niż co dziesiąta osoba na świecie ma być dotknięta problemem.

Według GBD jedynie udar, choroby serca i płuc, a także cukrzyca oraz schorzenia noworodków mają większy wpływ na globalne zdrowie publiczne.

Chociaż ból występuje częściej w dole pleców – ponieważ ta ich część wykonuje więcej ruchów i absorbuje większe obciążenie – górna część pleców, zwykle szyja i ramiona, również może sprawiać nam cierpienie.

Najpierw diagnoza, potem leczenie

W przypadku bólu pleców szczególnie ważna jest zasada medyczna "najpierw diagnoza, potem leczenie". Wynika to z faktu, że istnieje wiele możliwych przyczyn tego bólu, a co za tym idzie – nie ma jednego, uniwersalnego testu diagnostycznego.

W pierwszej kolejności lekarze starają się zwykle wykluczyć stany zagrażające życiu, w tym choroby pęcherzyka żółciowego lub nerek i niektóre rodzaje nowotworów. Diagnoza obejmuje zazwyczaj badanie fizykalne i analizę historii medycznej pacjenta.

Dzięki badaniom krwi możemy wykryć nowotwór lub stan zapalny, który może uszkadzać chrząstkę i prowadzić do zapalenia stawów.

Do potwierdzenia diagnozy mogą być potrzebne badania obrazowe, takie jak zdjęcia rentgenowskie, tomografia komputerowa (CT), USG czy rezonans magnetyczny (MRI), użyte do oceny stawów, kości, dysków, narządów lub tkanek miękkich.

Większość bólów pleców objawia się jako tępy ból i sztywność. Jednak naderwany mięsień lub więzadło mogą powodować nagły, ostry ból, a ból promieniujący do pośladków i nóg, wywołujący mrowienie lub drętwienie w tych obszarach, może być oznaką schorzenia nerwów.

Elektrodiagnostyka, czyli analiza aktywności elektrycznej mięśni, może też pomóc odróżnić zaburzenia mięśniowe od nerwowych.

To podejście diagnostyczne stosuje się zarówno u dorosłych, jak i u dzieci.

Dr Areena D'souza, konsultantka chirurgii kręgosłupa, która pracowała jako pediatra w Indiach, Anglii i Niemczech, opowiada BBC News World Service, na co zwraca uwagę rodzicom młodych pacjentów.

„Dzieci cały czas skaczą i biegają, więc muszę ustalić:

,,Słyszeliśmy o bólach wzrostowych w kolanach i nogach, ale czasami mogą one wystąpić także w plecach, ponieważ cały kręgosłup dziecka wydłuża się czasem znacznie szybciej niż pozostałe kości," dodaje dr D'souza.

W zdrowym ciele zdrowy duch

U niektórych pacjentów powrót do zdrowia może być hamowany przez sam strach przed nawrotem bólu pleców, mówią eksperci.

„Obawa przed ponownym byciem w bólu wpływa na ich pewność w korzystaniu z pleców, mimo że nie ma żadnych problemów z kręgosłupem ani mięśniami," powiedział Adam Siu, dyrektor angielskiej kliniki Down2U Health and Wellbeing, w rozmowie z BBC News World Service.

„Strach sprawia, że stają się mniej aktywni. Niektórzy przestają nawet wykonywać czynności, które sprawiały im przyjemność."

Mark Hancock, profesor fizjoterapii na australijskim Macquarie University, mówi BBC News World Service: „Niektórzy pacjenci tak bardzo boją się urazu pleców, że wycofują się z życia towarzyskiego.

Kiedy połączymy te wszystkie elementy — stres społeczny, obawa przed bólem, lekko podrażnione plecy — nagle robi się z tego bardzo poważny problem."

To doprowadziło do pojawienia się bardziej holistycznego podejścia.

„Wszystkie światowe wytyczne mówią teraz o konieczności uwzględnienia czynników fizycznych, psychologicznych i społecznych," mówi prof. Hancock.

„CFT [terapia funkcjonalno‑poznawcza] umożliwia pacjentom kontakt z terapeutami w celu zdobycia wiedzy o szeregu czynników wpływających na ból.

,,Następnie można dla nich opracować plan obejmujący sposoby na obejście bólu, by stopniowo wracali do aktywności, które kochają."

,,Jeśli to konieczne, terapeuci mogą pomóc pacjentom wprowadzić zmiany w stylu życia."

Ruch to zdrowie

Niektórzy pacjenci - oprócz obaw przed nasileniem się nawracającego bólu- mają też nadzieję, że odpoczynek pomoże im wrócić do zdrowia. Jednak według Brytyjskiego Stowarzyszenia Chirurgów Kręgosłupa (BASS) kluczem do zapobiegania bólowi pleców jest pozostawanie w ruchu, zaś wszystkie badania z ostatnich 10 lat sugerują, że odpoczynek może spowolnić wyzdrowienie.

„Kolumna kręgosłupa, złożona z pojedynczych kości zwanych kręgami, ma na różnych odcinkach naturalne krzywizny," mówi Siu.

„Te krzywizny umożliwiają kręgosłupowi podtrzymywanie ciężaru i ruchów ciała."

,,Górne 24 kręgi są elastyczne, a stawy międzywyrostkowe łączą każdy z nich z następnym z tyłu kolumny. Między każdą [parą] kręgów znajduje się krążek międzykręgowy."

,,Aby nie osłabić tej naturalnej struktury i amortyzującej funkcji krążka, kluczowe jest, by nie pozostawać długo w jednej pozycji — siedząc, zginając plecy lub stojąc przez dłuższy czas."

Jednak współczesny tryb życia — praca biurowa, gry komputerowe, czytanie i oglądanie treści online — jest często siedzący.

I choć pracownicy biurowi mogą robić przerwy od ekranu - lub chodzić po schodach, by zażyć ruchu - w wielu zawodach nie jest to możliwe.

„Jeśli prowadzisz ciężarówkę, spróbuj wykonać kilka ćwiczeń rozciągających, stojąc w korku," mówi Siu.

„Pracownicy budowlani wykonujący ciężkie prace powinni przestrzegać wytycznych, aby uniknąć urazów, i konsultować się z fizjoterapeutami w sprawie odpowiednich ćwiczeń."

Również ciąża może powodować ból pleców, nawet we wczesnych etapach.

Wkrótce po zapłodnieniu wrasta produkcja hormonu zwanego relaksyną.

Rozluźnia on więzadła w miednicy i zmiękcza szyjkę macicy, przygotowując ciało do porodu, ale może też rozluźniać tkanki łączne i stawy w kręgosłupie, co prowadzi do dyskomfortu w dolnej części pleców.

W miarę jak płód rośnie, przyszłe matki doświadczają też znaczących zmian w postawie i rozkładzie masy ciała, a także stresu.

Oto kilka wskazówek, które pomogą złagodzić ból:

Kiedy brać leki przeciwbólowe?

„Na początkowym etapie przyjmowanie standardowych leków przeciwzapalnych, które można kupić bez recepty — by ułatwić sobie pozostanie w ruchu — jest w porządku," mówi Siu.

„Ale jeśli jedynie przyjmujesz [leki], przez więcej niż kilka tygodni lub dłużej, i nie zajmujesz się przyczyną ciągłego bólu, to jedynie maskujesz problem."

,,Niestety widuję pacjentów, którzy biorą leki od lat."

Niektórzy uważają, że tłumienie bólu może nawet nasilić jego pierwotną przyczynę — ale BASS twierdzi: „To po prostu nieprawda."

,,Organizm ma bardzo silne odruchy ochronne, a zwykłe środki przeciwbólowe ich nie eliminują."

,,Analogia byłaby taka: nie możesz włożyć ręki do wrzątku tylko dlatego, że wziąłeś proste środki przeciwbólowe. Tak samo nie uszkodzisz pleców, poruszając się po zażyciu prostych środków kontrolujących ból."

,,Jeśli masz jakiekolwiek obawy dotyczące przyjmowania tego typu leków, skonsultuj się z farmaceutą."

Tekst zespołu BBC News World Service, Global Journalism Curation.

Dodatkowy reportaż: Ganesh Pol, BBC News Marathi

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu zostały użyte narzędzia AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Joanna Kozłowska