درخواست بررسی بین‌المللی علت سقوط هواپیمای مالزیایی

کشورهای مختلف جهان از دولت اوکراین و جدایی‌طلبان طرفدار روسیه خواسته‌اند ضمن برقراری آتش بس، با تحقیقات بین‌المللی در مورد سقوط هواپیمای مسافربری مالزیایی همکاری کنند

تصاویری که روز جمعه، ٢٧ تیر (١٨ ژوئیه)، از محل سقوط هواپیمای شرکت خطوط هواپیمایی مالزی در شرق اوکراین انتشار یافته قطعات متلاشی شده هواپیما را نشان می‌دهد که در محوطه وسیعی پراکنده است در حالیکه شبه‌نظامیان جدایی‌طلب همراه با امدادگران در محل حضور دارند.

بیش از نیمی از مسافران هواپیما از شهروندان هلند بوده‌اند و نخست وزیر هلند گفته است که کشورش در سوگ است. شهروندانی از استرالیا، مالزی، اندونزی، بریتانیا، فرانسه و چند کشور دیگر نیز با این هواپیما سفر می‌کردند. از جمله مسافران هواپیما، تعدادی از متخصصان برجسته بیماری ایدز بودند که قرار بود در یک همایش بین‌المللی در استرالیا شرکت کنند و از طریق مالزی، عازم محل برگزاری همایش بودند.

منطقه سقوط هواپیما در اختیار شورشیان جدایی‌طلب طرفدار روسیه است و در هفته‌های اخیر شاهد درگیری نظامی بین آنان و نیروهای دولتی بوده است. چند روز پیش، یک هواپیمای نظامی ارتش اوکراین در این منطقه مورد اصابت موشک زمین به هوا قرار گرفت و سقوط کرد و دولت اوکراین گفت که روسیه مسئول سرنگونی هواپیما بوده است.

هنوز علت سقوط هواپیمای مسافربری مالزیایی مورد بررسی کارشناسی قرار نگرفته اما با توجه به نحوه سقوط هواپیما، گفته می‌شود که به احتمال زیاد، هواپیما مورد اصابت موشک زمین به هوا قرار گرفته است. در عین حال، از آنجا که هنگام وقوع حادثه، هواپیمای مسافربری در ارتفاع بسیار بالا (سی و سه هزار فوت) پرواز می‌کرد، چنین موشکی از نوع پیشرفته بوده که از جمله توسط روسیه ساخته و به برخی کشورها فروخته شده است.

از آنجا که بخش عمده‌ای از تجهیزات نظامی اوکراین، ساخت روسیه است، ظاهرا ارتش این کشور دارای سیستم موشکی از نوع "بوک" با سکوی متحرک است اما به گفته برخی منابع، نظامیانی که با این نوع اسلحه کار می‌کنند از آموزش لازم برای تشخیص هواپیمای مسافربری از هواپیمای نظامی برخوردارند و معمولا نقل و انتقال و استفاده نیروهای منظم از چنین تسلیحاتی مستلزم تایید رده‌های بالاتر است. در نتیجه این نظر مطرح شده است که عاملان پرتاب موشک ممکن است شورشیان مخالف دولت اوکراین باشند که روسیه تسلیحات پیشرفته‌ای را برای مقابله با حملات ارتش اوکراین در اختیار آنان قرار داده یا توانسته اندچنین تسلیحاتی را از زرادخانه‌های ارتش اوکراین در مناطق تحت اشغال خود به غنیمت بگیرند.

دولت آمریکا، ضمن اعلام آمادگی برای مشارکت در تحقیقات پیرامون علت سقوط هواپیما، گفته است که در صورت سرنگونی هواپیما در اثر اصابت موشک، روسیه مسئول نهایی این فاجعه است زیرا با حمایت از جدایی‌طلبان مخالف دولت اوکراین، این کشور را گرفتار جنگ داخلی کرده و تسلیحات پیشرفته‌ای را در اختیار شورشیان قرار داده است.

در مقابل، روسیه گفته است که دولت اوکراین به خاطر اقدام نظامی جهت مقابله با جدایی‌طلبان و ایجاد وضعیت جنگی در شرق این کشور، مسئول سقوط هواپیماست.

دولت اوکراین و شورشیان نیز متقابلا یکدیگر را مسئول پرتاب موشک دانسته‌اند. مقامات اوکراینی گفته‌اند که دلیلی وجود نداشته است که نیروهای اوکراینی درگیر با شورشیان در این منطقه نسبت به پرواز هواپیما از فراز این منطقه حساسیت داشته باشند و آن را هدف قرار دهند زیرا شورشیان دارای هواپیما نیستند. کاردار سفارت اوکراین در لندن گفته است که سازمان هواپیمایی کشوری اوکراین اطلاعات مربوط به پروازهای غیرنظامی را در اختیار ارتش قرار می‌دهد و دفاع ضدموشکی این کشور امکان ندارد به سوی هواپیمای غیرنظامی شلیک کند.

به گفته وی، ارتش اوکراین موشک پیشرفته ضدهوایی هم در منطقه مستقر نکرده اما احتمال دارد که شورشیان این نوع اسلحه را از روسیه دریافت کرده یا هنگام تصرف نقاط شرقی اوکراین، از زرادخانه های ارتش به غنیمت گرفته باشند.

رئیس سازمان امنیت و اطلاعات نیز اوکراین گفته است که مرکز شنود این سازمان نوار یک مکالمه تلفنی را در اختیار دارد که نشان می‌دهد این هواپیما توسط شورشیان ساقط شده است. محتوای نوار از رسانه‌های اوکراین پخش شده اما تایید مستقل آن امکانپذیر نبوده است. این مقام اوکراینی همچنین ابراز نگرانی کرده است که ممکن است نیروهای شورشی یا ماموران روسی با دستکاری در آثار باقی مانده از هواپیما در منطقه سقوط هواپیما، مانع از کشف حقیقت شوند.

به گفته برخی مقامات اوکراینی، شورشیان جدایی‌طلب جعبه سیاه حاوی اطلاعات پرواز هواپیما را یافته و در اختیار روسیه قرار داده‌اند. بررسی این اطلاعات می‌تواند دست کم نشان دهد که آیا هواپیما به ناگهان هدف اصابت موشک قرار گرفته و ساقط شده و یا علت دیگری، مثلا نقص فنی عامل وقوع این سانحه بود است. دولت روسیه پیشنهاد کرده بود کارشناسان سوانح هوایی خود را برای بررسی و تعیین علت سقوط هواپیما به منطقه بفرستد اما کشورهای دیگر، از جمله هلند، مالزی، استرالیا و آمریکا تاکید داشته‌اند که چنین تحقیقاتی باید جنبه بین‌المللی و بی‌طرفانه داشته باشد و از دو طرف جنگ خواسته‌اند با چنین تحقیقاتی همکاری کنند.

در همانحال، گزارش شده است که ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، در گفتگو با باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا، از همکاری بین‌المللی برای کشف علت سقوط هواپیمای مالزیایی استقبال کرده و بر انجام "تحقیقات مستقل و بی‌طرفانه" تاکید نهاده است. قرار است روز جمعه، شورای امنیت سازمان ملل برای بحث پیرامون این واقعه تشکیل جلسه دهد.

در صورت اثبات سقوط هواپیما توسط جدایی طلبان اوکراینی، این واقعه می‌تواند روابط بین روسیه و کشورهای غربی را تیره‌تر کرده و در صورت ادامه حمایت روسیه از شورشیان، باعث وضع تحریم‌های شدیدتری علیه روسیه شود. پیشتر، کشورهای غربی به منظور تنبیه روسیه به دلیل حمایت از شورشیان اوکراینی، تحریم‌هایی را علیه این کشور به اجرا گذاشته‌اند.

در آغاز درگیری در شرق اوکراین، دولت روسیه تاکید داشت که اوکراین باید خودمختاری مناطق عمدتا روس زبان شرق این کشور را به رسمیت بشناسد و مقامات روسی در مواردی از احتمال مداخله نظامی در حمایت از جدایی‌طلبان سخن گفته بودند اما در هفته های اخیر، مواضع نسبتا ملایم تری اتخاذ کرده و عملیات نظامی ارتش اوکراین علیه جدایی‌طلبان نیز باعث مداخله نظامی روسیه نشده است.