اینترنت؛ دریچه‌ای به اعتراضات کوبا که بسته شد

روز یکشنبه، کوبا شاهد حضور مردم خشمگین در خیابان‌ها برای اعتراض به دولت کمونیستی این کشور بود. معترضان در عین حال در شبکه‌های اجتماعی هم فعال بودند و سعی می‌کردند نارضایتی خود را به گوش دیگران برسانند و در عین حال به دیگر معترضان روحیه بدهند.

تجمعات بدون مجوز در این کشور ممنوع است و این کشور در چند دهه اخیر به ندرت شاهد اعتراضاتی چنین گسترده بوده است.

تظاهرات از طرف نهاد یا شخص خاصی سازمان‌دهی نشده بود، و مردم از طریق اینترنت از مکان اعتراضات مطلع شده بودند. پخش زنده فیسبوکی تجمعی در نزدیکی هاوانا، پایتخت این کشور، نقطه آغاز اعتراضاتی قلمداد شد که خیلی سریع در سراسر جزیره پیچید.

تا این که اینترنت قطع شد.

دسترسی به اینترنت در این کشور امر نسبتا جدیدی است. اینترنت موبایل در دسامبر ۲۰۱۸ در کوبا فعال شد، و توانایی مصرف و تولید اخبار مستقل را برای خیلی‌ها فراهم کرد، آن هم در کشوری که تقریبا تمامی رسانه‌های سنتی توسط دولت اداره می‌شوند.

از آن زمان به بعد، اعتراضات کوچکتری صورت گرفته است، و دولت به وفور دسترسی به شبکه‌های اجتماعی را محدود می‌کند. شبکه مخابرات این کشور دولتی است و توسط شرکت دولتی اتکسا اداره می‌شود.

این کار مانع از اطلاع‌رسانی مردمی درباره تجمعات می‌شود، و مقامات این کشور که از روش‌های خشونت‌بار برای ساکت کردن اعتراضات استفاده می‌کنند به سوء‌استفاده متهم شده‌اند.

این روشی آشنا است که اخیرا در میانمار شاهد آن بودیم، جایی که اعتراضات مسالمت‌جویانه توده‌های مردم در اعتراض به کودتای نظامی با سرکوب شدید همراه بود. نمونه دیگر بلاروس است که شاهد اعتراض به نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری و طرح اتهام تقلب از طرف مخالفان بود.

در کوبا، موضوع اعتراضات مردم وضع بد اقتصادی، کمبود غذا و دارو، افزایش قیمت‌ها و برخورد دولت با همه‌گیری ویروس کرونا بود.

سباستین آرکوس، عضو موسسه تحقیقات کوبا در دانشگاه بین‌المللی فلوریدا، در مصاحبه با آسوشیتدپرس گفت اعتراضات "قطعا و حتما به خاطر افزایش دسترسی به اینترنت و تلفن‌های هوشمند گسترده‌تر شده است".

داگلاس مادوری، کارمند شرکت کنتیک که ترافیک اینترنتی را رصد می‌کند، می‌گوید که با گسترش اعتراضات روز یک‌شنبه در سراسر کوبا اینترنت حدود ساعت ۱۶:۰۰ به مدت ۳۰ دقیقه قطع شد. بعد از آن هم برای چند ساعت مرتب قطع و وصل می‌شد.

به گفته آقای مادوری "تا همین اواخر قطعی گسترده اینترنت بسیار نادر بود. قطع کامل اینترنت در کوبا اتفاقی تازه است."

این اتفاق باعث شد که مخالفان نتوانند از ابزار اصلی خود استفاده کنند: پخش زنده و "مستقیم" در شبکه‌های اجتماعی. در حالی که دولت می‌تواند به راحتی ویدیوهای ضبط‌شده یا عکس‌ها را پاک کند، دخالت در پخش زنده کار سختتری است.

تد هنکن، نویسنده ساکن نیویورک که کتابی تحت عنوان انقلاب دیجیتال کوبا منتشر کرده است، می‌گوید که این پخش‌های زنده تحولی مهم محسوب می‌شدند. به گفته او "اینترنت به نوعی تسهیل‌کننده اعتراضات بود چون به مردم اجازه می‌داد که تصاویر خود را به طور زنده در فیسبوک پخش کنند… این ویدیوها ساخت معترضان بود و نه اعضای گروه‌های مخالف."

اخبار اعتراضات در عین حال توسط خبرنگاران مستقل، اینفلوئنسرها و هنرمندانی که فالوورهای بسیار زیادی داشتند پوشش داده شد و با استفاده از هشتگ‌های گوناگون در همه جا پخش شد.

میگل دایاز-کانل، رئیس‌جمهور کوبا، معترضان را "ضدانقلاب" خواند و وزیر خارجه او هم مدعی شد که این اعتراضات با پول و تحریک ایالات متحده آغاز شده است.

به گفته وبسایت نتبلاکس، دسترسی به فیسبوک که محبوبترین شبکه اجتماعی در کوبا است، و همچنین واتس‌اپ، اینستاگرام و تلگرام کماکان توسط شرکت اتکسا محدود شده است. اما این وبسایت می‌گوید که بسیاری از کاربران اینترنتی می‌توانند با استفاده از وی‌پی‌ان محدودیت‌ها را دور بزنند.

مرکز خدمات حقوقی کوبالکس آمارهایی جمع‌آوری کرده است که نشان می‌دهد حدود ۱۰۰ نفر در این اعتراضات بازداشت شده‌اند، و قطعی اینترنت نیز بر اضطراب موجود افزوده است. در بین بازداشتی‌ها چند فعال معروف مخالف نیز حضور دارند.

آلفردو مارتینز رامیرز، فعال ساکن هاوانا، می‌گوید "دسترسی تقریبا همه دوستان من به اینترنت قطع شده است. و ما از مکان خیلی از آن‌ها خبر نداریم."