آیا دولت بلاروس می تواند در نبرد پرچم‌ها پیروز شود؟

در ماه اوت سال گذشته هزاران تظاهرکننده با پرچم هایی که در فاصله دو نوار سفید رنگ آن یک نوار افقی قرمز نیز دیده می شد، در خیابان‌های بلاروس تجمع کردند.

این تکه پارچه تاریخی برای دهه ها نماد مخالفین بوده است. در سال ۲۰۲۰ کسانی که با انتخاب مجدد آلکساندر لوکاشنکو، رئیس جمهور بلاروس که سال ها است بر مسند قدرت نشسته، مخالف بودند در اعتراضات خیابانی این پرچم را در دست داشتند و از پنجره ها و پشت بام خانه هایشان این پرچم را آویخته بودند. همچنین بر دیوارها و نیمکت ها و زمین پیاده رو ها پرچمشان را نقاشی می کردند. اخیرا معترضان برای نشان دادن رنگ پرچم مورد نظرشان شیوه های ابتکاری جدیدی را انتخاب کرده اند.

دولت بلاروس در واکنش به این گونه اعتراضات پرچم قرمز رنگ مخالفان را یک نماد فاشیستی قلمداد کرده و آن را از اماکن عمومی جمع آوری و کسانی را که آن را به معرض نمایش می گذاشتند، جریمه کرده است.

دولت همچنین از طریق رسانه های خود به یک کمپین گسترده ولی عمدتا ناموفق برای تبلیغ پرچم رسمی بلاروس (قرمز و سبز)، دست زد.

آیا این پرچم قانونی است؟

پرچم سفید-قرمز-سفید مخالفان که بر اساس رنگ های پرچم یک دوک نشین قرون وسطی لیتوانی است در اوایل قرن بیستم طراحی شد و در سال های ۱۹۱۹-۱۹۱۸ نماد جمهوری خلق بلاروس بود که توسط بلشویک ها برچیده شد.

پس از آن که بلاروس در سال ۱۹۹۱ استقلال خود از اتحاد جماهیر شوروی را به دست آورد، این پرچم دوباره پرچم رسمی بلاروس شناخته شد.

آلکساندر لوکاشنکو وقتی برای اولین بار رئیس جمهور بلاروس شد، در کنار این پرچم سوگند وفاداری یاد کرد. ولی یک سال بعد رفراندم بحث انگیز او منجر به تعویض این پرچم با یک پرچم قرمز رنگ با نوار سبز و طرح زینتی توده مردم شد؛ یعنی پرچم دوره شوروی ولی بدون آرم داس و چکش.

در حال حاضر پرچم راه راه سفید-سرخ-سفید، به طور قانونی ممنوع نیست ولی برای استفاده از آن در رویدادهای عمومی ویژه از جمله راهپیمایی ها، پیاده روی های اعتراضی و اعتصاب ها باید قبلا مجوز گرفت.

از زمان شروع اعتراض ها در ماه اوت گذشته، مقامات بلاروس این پرچم را از اماکن عمومی جمع آوری کردند و در ماه نوامبر وزارت خدمات اضطراری به نمایش گذاشتن اشیائی را که از مواد قابل احتراق ساخته شده بود، در پشت بام، راهروی ورودی و جلوی ساختمان های مسکونی قدغن اعلام کرد.

این ممنوعیت را بسیاری تلاش دولت برای محدود کردن استفاده از پرچمی دانستند که به صورت نماد شورش علیه آلکساندر لوکاشنکو درآمده بود.

پس از نادیده گرفتن این تصمیم دولت و به نمایش گذاشتن این پرچم بر فراز ساختمان ها، مقامات مینسک تصمیم شدیدتری اتخاذ کردند. پلیس پایتخت اعلام کرد که نصب پرچم راه راه سفید، سرخ، سفید، در پنجره ها و ایوان ها، اعتصاب محسوب شده و به پرداخت ۳۰۰ دلار جریمه یا دستگیری منجر خواهد شد.

آلکساندر لوکاشنکو و رسانه های دولتی مرتبا به این پرچم برچسب "فاشیسم" می زدند که اشاره ضمنی به استفاده همدست های دشمن از آن در جریان جنگ جهانی دوم بود. لوکاشنکو در ماه نوامبر گذشته گفت: "ما نماد فاشیسم را از جامعه حذف خواهیم کرد".

جامعه چه واکنشی نشان داده؟

کمپین علیه نماد مهم مخالفان سبب بروز راه های جدیدی برای اعتراض شد. در ماه دسامبر یک سازمان غیر دولتی به نام "مردم صادق"، شهروندان بلاروس را ترغیب کرد که به عنوان یک "نماد آسان و امن اعتراض" برف دانه های کاغذی را در پنجره های خود به نمایش بگذارند. سازمان مورد بحث توصیه کرده بود که برف دانه ها به رنگ سفید یا سفید و قرمز باشند.

به گزارش وبسایت ناشا نیوا، که طرفدار مخالفان است، سال گذشته در سراسر بلاروس شمار خانه هایی که با برف دانه های کاغذی تزیین شده بود، بیشتر ازحد معمول بود.

مردم همچنین برگ های کاغذ سفید را به نشانه اعتراض در پنجره هایشان قرار داده بودند.

ساکنان مینسک روی طنابی که بین دو ساختمان کشیده می شود سه جفت از لباس های زیر خود را که دو تا از آن ها سفید و یکی قرمز است، آویزان کرده بودند.

"لباس راه راه سفید- قرمز-سفید نپوشید"

اما هم اکنون روش‌های های ظاهرا بی‌ضرر، نتیجه معکوس داشته.

مردم بلاروس می گویند پلیس به سراغ آنها رفته و خواسته برف دانه ها و چراغ های کریسمس را صرفا به دلیل رنگشان از پشت پنجره ها بردارند.

اداره منطقه فروزنسکی در مینسک به شخصی که در این باره استعلام رسمی کرده بود،، گفته بود که قانون برای رنگ برف دانه های کاغذی یا چراغ های کریسمس شرایط بخصوصی تعیین نکرده. ولی مقاله مندرج در بلاروس سگودنیا، روزنامه اصلی دولتی حاکی از این است که با این وجود یک چنین کارهایی ممکن است برای مردم مزاحمت ایجاد کند.

آندره موکاوُزچیک، نویسنده این مقاله مردم را تهدید کرد امکان دارد در صورت تزیین خانه ها، دفاتر یا مغازه هایشان با اشیائی به رنگ "سفید-قرمز-سفید"، پلیس به سراغشان بیاید.

او می نویسد اعم از این که مخالفان به چه اقدام خائنانه ای دست بزنند، مردم متوجه خواهند شد و ممکن است پلیس ضد شورش در نتیجه خبر همسایه شان به سراغشان بیاید. نویسنده خاطر نشان می سازد که مامور پلیس منطقه به خانه چند نفر رفته است.

موکاوُزچیک، با تمسخر تلاش های مردم برای یافتن راه هایی جهت به نمایش گذاشتن اشیائی با رنگ سفید-قرمز-سفید، به آنها توصیه می کند که این سه رنگ را برای لباس یا حتی لباس زیر خود انتخاب نکنند.

تولد دوباره، مانند یک ققنوس

مردم بلاروس در اینترنت می نویسند که نمی دانند مقامات برای حذف نمادهای اعتراضی تا چه حد پیش خواهند رفت. برخی می گویند طولی نخواهد کشید که مقامات استفاده از این رنگ ها را به کلی قدغن کنند.

ولی به عقیده تحلیلگران یک چنین سرکوبی تنها موجب محبوبیت پرچم مورد بحث خواهد شد.

دولت بلاروس تلاش فراوان کرده تا از طریق رسانه های دولتی برای پرچم رسمی قرمز-سبز تبلیغ کند ولی تصویر زنجیره اتومبیل های طرفدار لوکاشنکو و راه پیمایی های وفادارنش تحت الشعاع پشتیبانی های گسترده عمومی از پرچم مخالفان قرار گرفته.

یک پرچم سفید-قرمز-سفید هفت بار توسط مقامات از بالای یک مجمتع آپارتمانی برداشته شد ولی مخالفان مجددا آن را نصب کردند. اقدامی که به "تولد دوباره ققنوس" تشبیه شد.

آلکساندر هلاهایف، که مورخ است در مقاله ای در وبسایت بِلسَت تی وی، می نویسد خود مقامات سبب شده اند که هر شی که به رنگ های "دشمن" است به صورت نماد مخالفان درآید و دیکتاتوری معنی تازه ای به چیزهایی داده که قبلا مظهر اعتراضات نبود.

او اضافه می کند چنین اعتراضات گسترده مانند بادی است که به تدریج به یک طوفان تبدیل می شود و پیروزی در یک چنین نبردی غیرممکن است.

والری کاربالویچ، کارشناس مسائل سیاسی می گوید: "خیلی آسان می توان پیش بینی کرد که کدام پرچم در فاصله نه چندان دور، پرچم رسمی بلاروس خواهد بود."

ولی سیارهی ساتسوک روزنامه نگار، از معترضان انتقاد کرده و معتقد است آنان با پرچم های خود مقامات را خشمگین و تحریک می کنند و حاصل تاکتیک آنان افزایش تعداد بازداشت شدگان است.

او می گوید: "در حال حاضر برای اعتراض خیلی مهم نیست که بلاروسِ جدید کدام پرچم یا چه آرمی خواهد داشت. چیزی که به مراتب مهمتر است برنده شدن است. در وضعیت فعلی مهمترین موضوع برگزاری یک انتخابات آزاد و منصفانه است. این که آنها چه پرچمی خواهند داشت در درجه دوم اهمیت قرار دارد."