تحقیقات سازمان ملل و روزنامه‌هایی که هنوز خاشقجی را فراموش نکرده‌اند

محمد بن سلمان اگرچه در مجادلات داخلی قدرت در عربستان، خطر جمال خاشقجی را از سرش رد کرد، اما در ابعاد بین‌المللی، شمشیر قاشقجی هنوز بالای سرش قرار دارد. فعلا نه نهادهای قدرتمندی مانند سازمان ملل متحد یا رسانه‌‌های مهمی مانند روزنامه‌های واشنگتن پست و نیویورک تایمز، حاضر نیستند که پرونده این قتل مهم را بایگانی کنند و ماجرا را پشت سرشان فراموش کنند.

روز پنج‌شنبه، گزارش مقدماتی یکی از کمیسرهای ویژه حقوق بشر سازمان ملل درباره قتل روزنامه‌نگار عربستانی، در کنار گزارش اختصاصی روزنامه نیویورک تایمز درباره حرفهایی که محمد بن سلمان، ماهها قبل از قتل خاشقجی درباره او زده، همه خبرهایی بودند که ولیعهد عربستان احتمالا علاقه‌ای به شنیدنش نداشت.

به ویژه اینکه در گزارش سازمان ملل، به صراحت آمده که عربستان بر سر راه تحقیقات ترکیه برای کشف حقیقت درباره قتل جمال خاشقجی سنگ‌اندازی کرده و ۱۳ روز طول کشیده تا مقام‌های عربستانی به کارشناسان ترکیه‌ای اجازه بدهند تا برای تحقیقات، وارد کنسولگری این کشور یا در واقع محل قتل شوند.

همزمان نیویورک تایمز هم گزارش داده که محمد بن سلمان، حدود یک سال قبل از قتل جمال خاشقجی به یکی از نزدیکانش گفته که اگر این روزنامه‌نگار به عربستان بازنگردد، یک گلوله نثارش خواهد کرد. به نوشته نیویورک تایمز این حرف در زمانی بیان شده که جمال خاشقجی در حوالی واشنگتن دی سی سکنی گزیده بود و در روزنامه واشنگتن پست مقالاتی انتقادی علیه ولیعهد جوان عربستان می‌نوشت.

دسترسی سریع:

▼ گاهشمار پرونده قتل جمال خاشقجی

در گزارش سازمان ملل چه آمده؟

آنچه آنیس کالامار، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور مربوط به اعدام‌های خودسرانه روز پنج‌شنبه منتشر کرده، گزارش مقدماتی است و گزارش اصلی دیرتر منتشر می‌شود. چنانکه خانم کالامار در این گزارش توضیح داده، او برای تهیه این گزارش بین ۲۸ ژانویه (۸ بهمن) تا سوم فوریه (۱۴ بهمن) در ترکیه بوده و با مقام‌های مختلف دولت ترکیه و فعالان مدنی صحبت کرده است.

او همچنین از دولت عربستان درخواست کرده که به این کشور سفر کند و مدارک مربوط به قتل جمال خاشقجی در اختیارش قرار بگیرد.

یکی از مهم‌ترین نتایج گزارش نخستین خانم کالامار این است که دولت عربستان به شکل عمدی در روند بررسی و تحقیقات درباره قتل آقای خاشقجی مانع ایجاد کرده و همکاری کافی را با مقام‌های ترکیه نداشته است. او نوشته تاخیر ۱۳ روزه‌ای که مقام‌های عربستانی بر سر راه مقام‌های ترکیه ایجاد کردند، کار ماموران پلیس و کارآگاهان را برای تحقیق مناسب درباره این قتل، با مانع جدی روبه‌رو کرده است.

در گزارش به صراحت آمده که قتل آقای خاشقجی که بسیار خشونت‌بار و وحشیانه توصیف شده، با برنامه‌ریزی قبلی انجام شده و مقام‌های حکومت عربستان سعودی در آن دست داشته‌اند. این بخش از گزارش پیشتر از سوی حکومت عربستان هم تایید شده. هرچند که اختلاف نظری جدی بر سر میزان نقش احتمالی شخص محمد بن سلمان در این قتل وجود دارد.

در متن اولیه گزارشگر ویژه سازمان ملل هیچ اشاره‌ای به نام محمد بن سلمان یا هیچ یک از مقام‌های حکومت عربستان سعودی نشده است.

در گزارش همچنین به مساله مفقود ماندن جنازه آقای خاشقجی اشاره شده و این مساله، درد و دشواری دنباله‌داری برای خانواده این روزنامه‌نگار عربستانی توصیف شده است. و همچنین تاکید شده که مقام‌های عربستانی نیز همکاری لازم را برای یافتن جنازه جمال خاشقجی انجام نداده‌اند.

خانم کالامار پرونده قتل جمال خاشقجی را پرونده‌ای بسیار مهم توصیف کرده که می‌تواند بر سرنوشت دیگر نارضیان در سراسر جهان نیز اثر بگذارد. او نوشته که این قتل، سرنوشت آزادی بیان مخالفان سیاسی را با ابهام روبه‌رو کرده و شیوه برخورد با این پرونده فراتر از مساله عربستان و شخص جمال خاشقجی اهمیت دارد. به همین دلیل او در تابستان امسال پیشنهاداتش را درباره چگونگی محافظت از آزادی بیان مخالفان و روند دادرسی به چنین پرونده‌های پیچیده‌ای به سازمان ملل ارائه خواهد کرد.

خانم کالامار که از سوی شورای حقوق بشر سازمان ملل مسئول رسیدگی به پرونده قتل جمال خاشقجی است، در ماه ژوئن (خرداد/تیر) گزارش نهایی و احتمالا مفصل‌تر خود را به این شورا ارائه خواهد کرد.

سرنوشت پرونده خاشقجی به کجا انجامید؟

همزمان با گزارش تحقیقات فرستاده سازمان ملل به ترکیه، روزنامه نیویورک تایمز در یک گزارش اختصاصی، اطلاعاتی منتشر کرد که بار دیگر به گمانه دست داشتن ولیعهد عربستان در قتل آقای خاشقجی دامن می‌زند.

عربستان می‌گوید که محمد بن سلمان به هیچ وجه از برنامه‌ریزی درباره این قتل و وقوع آن اطلاع نداشته است.

نیویورک تایمز اما به نقل مقام‌های اطلاعاتی آمریکا که به اسنادی در این زمینه دسترسی دارند گزارش داده، محمد بن سلمان در سال ۲۰۱۷ به یکی از مشاورانش گفته اگر خاشقجی به عربستان بازنگردد، "یک گلوله" نثارش می‌کند. به گفته مقام‌های اطلاعاتی آمریکایی، آنها در زمان مطلع شدن از این مکالمه، فکر نکردند که ولیعهد عربستان به فکر کشتن جمال خاشقجی است و این جملات را به شکل "استعاره" تعبیر کرده‌اند.

این روزنامه نوشته که در حال حاضر مقام‌های اطلاعاتی آمریکا به این نتیجه رسیده‌اند که محمد بن سلمان از همان زمان به فکر این بوده که اگر جمال خاشقجی به کشور بازنگشت او را به قتل برساند.

پیشتر سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا نتیجه‌گیری خود را درباره نقش محمد بن سلمان منتشر کرده‌اند. بر اساس نظر آنها، شاهزاده محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، دستور قتل ستون‌نویس روزنامه واشنگتن پست را صادر کرده است.

قتل جمال خاشقجی در آمریکا به موجی از انتقاد علیه کاخ سفید تبدیل شد که روابط بسیار نزدیکی با دربار سعودی دارد و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری این کشور، تبلیغات منحصربه‌فردی درباره فروش اسلحه به عربستان کرده. کنگره این کشور نیز تا روز جمعه - هشتم فوریه - به کاخ سفید مهلت داده بود تا گزارشی درباره این قتل را تهیه کند و به کنگره ارائه کند.

برخی از قانونگذاران آمریکایی از هر دو حزب جمهوریخواه و دموکرات به دنبال تنبیه محمد بن سلمان و حکومت عربستان به دلیل قتل جمال خاشقجی هستند.

عربستان می‌گوید که ۱۱ تن را در ارتباط با این قتل دستگیر کرده و محاکمه می‌کند. اما همزمان ترکیه از ریاض خواسته تا ۲۰ نفر را به این کشور تحویل دهد تا در ترکیه محاکمه شوند. برای این افراد حکم بازداشت بین‌المللی نیز صادر شده است. عربستان حاضر نیست که این متهمین را به ترکیه تحویل دهد.

به گفته شعلان بن راجح شعلان، معاون دادستان کل عربستان، تحقیقات این کشور نشان می‌دهد که یک مامور اطلاعاتی عربستانی دستور قتل جمال خاشقجی را صادر کرده است. این مقام قضایی عربستان گفته است که این مامور اطلاعاتی، ماموریت داشته تا خاشقجی را راضی کند که به عربستان باز گردد.

بر اساس روایت رسمی حکومت عربستان، جنازه جمال خاشقجی درون کنسولگری قطعه قطعه شده و سپس این قطعات به یک همدست محلی داده شده تا نابود شوند.

در حال حاضر روشن نیست کسانی که از سوی ترکیه به عنوان مظنونین این قتل شناسایی شده‌اند، در عربستان در حال محاکمه هستند یا نه.

آمریکا نیز فهرستی ۱۷ نفره را - شامل سعود القحطانی، مشاور و معتمد محمد بن سلمان - به اتهام دست داشتن در این قتل، تحریم کرد. روشن نیست که آیا هیچ یک از این ۱۷ نفر نیز در عربستان محاکمه شده‌اند یا نه.

▲ بازگشت به بالا