خصوصی‌سازی استقلال و پرسپولیس، نعمت یا مصیبت

محمد گودرزی وزیر ورزش و جوانان می‎‌گوید ابهامات برای واگذاری استقلال و پرسپولیس و دیگر باشگاههای دولتی فوتبال رفع شده و این دو تیم تا پایان امسال به بخش خصوصی واگذار می‌شوند.

به گفته آقای گودرزی کمیسیون سیاسی دولت، کمیته‌ای را مامور کرده تا "شرایط لازم برای واگذاری تا سه ماه آینده" را مشخص کند و بعد سازمان خصوصی‌سازی شرایط مزایده را تعیین خواهد کرد و سپس واگذاری انجام خواهد شد.

وزیر ورزش گفت "تکلیف قانونی" وزارت ورزش و جوانان این است که این کار تا پایان سال ۹۳ صورت بگیرد. او پیش‌بینی کرد واگذاری استقلال و پرسپولیس "تا پایان شهریور ماه" عملی شود.

آقای گودرزی با انتقاد از شفاف نبودن قراردادهای "سنگین" در فوتبال گفت "تا این عدم شفافیت در فوتبال وجود دارد نمی‌توان به تیم‌های فوتبال کمک کرد."

به گفته وزیر ورزش پرسپولیس ۶۰۰ میلیارد ریال بدهی دارد که "البته با مراجعه برخی دیگر از طلبکاران در روزهای اخیر و ارائه چکهای طلب خود از باشگاه پرسپولیس این رقم ممکن است بیشتر شود."

مجوز واگذاری‌ استقلال و پرسپولیس به بخش خصوصی در سال ۸۴ به تصویب هیات وزیران رسید و به سازمان خصوصی‌ساز‌ی نیز ابلاغ شد.

در آن زمان حتی کار کارشناسی برای تعیین قیمت واقعی پرسپولیس آغاز شد اما با انتخاب محمود احمدی‌نژاد به ریاست جمهوری موضوع خصوصی‌سازی پیگیری نشد.

بزرگترین مشکل باشگا‌های فوتبال در ایران درآمد کم و هزینه زیاد است.

در دنیا مهمترین سه منبع درآمد اصلی باشگا‌ه‌ها را حق پخش تلویزیونی، در آمد روز مسابقه (مثل بلیت فروشی و فروش خوردنی و آشامیدنی) و قراردادهای تجاری و اسپانسرشیپ تشکیل می‌دهند و معمولا حق پخش تلویزیونی مهمترین منبع درآمد است.

باشگاه‌های حرفه‌ای دنیا که از نظر مالی و اقتصادی در شرایط مطلوب قرار دارند سعی می‌کنند که بین این سه در‌آمد تعادل برقرار کنند و هر سه منبع تقریبا سهمی مساوی در مجموع در آمد باشگاه داشته باشند.

در ایران حق پخش تلویزیونی بدلیل حضور انحصاری صدا و سیما عملا منتفی است و ۳۸ میلیارد تومانی که صدا و سیما پرداخت می‌کند حتی از هزینه سالانه دو تیم پرطرفدار استقلال و پرسپولیس کمتر است.

درآمد روز مسابقه هم بدلایل مختلف درآمد قابل توجهی نیست، بنابراین عملا در گردش مالی باشگاه‌ها تعادل وجود ندارد.

اما باشگاه‌ها هزینه‌های سنگینی دارند که بیش از ۸۰ درصد آن حقوق بازیکنان و مربیان است، بنابراین توسعه، سرمایه‌گذاری در فوتبال پایه و ساخت و توسعه ورزشگاه در برنامه این باشگاه‌ها جایی ندارد.

از طرف دیگر باشگاه‌ها دارایی زیادی هم ندارند، نه ورزشگاه دارند نه زمین‌های تمرین، نه کلینیک‌های تخصصی پزشکی نه مدارس فوتبالی که از فروش بازیکنان با استعداد درآمد قابل توجهی داشته باشند بنابراین بیشتر ارزش آنها وابسته به ارزش بازیکنان است.

سرنوشت تلخ خصوصی‌سازی از نوع ایرانی

خصوصی‌سازی به معنی واگذاری مالکیت نهادهای دولتی به بخش خصوصی به دو دلیل انجام می‌شود، کاهش مسئولیت‌ها و کم کردن هزینه‌های دولت.

برای خصوصی سازی روش‌های مختلفی وجود دارد. گاه صددرصد سهام با تمام دارایی‌ها و سود و زیان احتمالی شرکت‌ها یکجا واگذار می‌شود و گاه هم قسمتی از سهام شرکت‌ها به بخش خصوصی واگذار می‌شود.

در ظاهر خصوصی‌سازی گسترده‌ای در ایران انجام شده اما نه مسئولیت دولت کم شده و نه هزینه‌های آن. در هشت سال گذشته بیشتر از ۱۲۰ هزار میلیارد تومان از سهام شرکت‌های دولتی واگذار شده است اما علی طیب نیا وزیر اقتصاد می‌گوید کمتر از ۱۷ درصد از شرکتهای خصوصی شده، به بخش خصوصی واقعی واگذار شده‌اند.

سرنوشت بقیه شرکت‌های ظاهرا خصوصی شده متفاوت است. عمده سهام شرکت‌های دولتی به عنوان بدهی دولت به سازمانهایی مانند تامین اجتماعی و صندوق‌های بازنشستگی واگذار شده است اما مدیران آن را هنوز دولت تعیین می‌کند. این یعنی همچنان دولتی است.

بخش دیگر شرکت های دولتی هم نصیب کسانی شده که به نوعی دولتی - حکومتی محسوب می‌شوند، نهادهایی ثروتمندی مانند بنیاد مستضعفان، سپاه پاسداران ( خریدار شرکت مخابرات ایران)، بنیاد شهید و امثال آن سهام شرکت‌های بزرگ را خریده اند.

نتیجه این شیوه خصوصی سازی در ایران پدیدار شدن شرکت‌هایی است که تنها می‌توان آنها را "خصولتی" (خصوصی - دولتی) خطاب کرد یعنی به وقت مشکلات مالی دولتی‌اند و به وقت سود دهی خصوصی.