آیا روسیه و چین از تلاش‌های ترامپ برای تصاحب گرینلند سود می‌برند؟

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، می‌گوید آمریکا باید گرینلند را تصاحب کند تا از تصاحب این سرزمین نیمه‌ خودمختار دانمارک به دست روسیه و چین جلوگیری کند.

دونالد ترامپ اوایل این ماه به خبرنگاران گفت: «ما باید از گرینلند دفاع کنیم. اگر این کار را نکنیم، چین یا روسیه خواهند کرد.»

آقای ترامپ افزود: «من نمی‌خواهم چین و روسیه همسایه‌ام در گرینلند باشند، چنین چیزی نخواهد شد.»

بسیاری از ناظران بر این باورند که جاه‌طلبی‌های دونالد ترامپ در مورد گرینلند و تهدیدهای او به زور و اعمال تعرفه برای دستیابی به این هدف ممکن است با استقبال ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه و شی جین‌پینگ رئیس‌جمهور چین روبه‌رو شود.

ماریا مارتیشیوت، تحلیلگر مرکز سیاست اروپا، می‌گوید: «فکر می‌کنم روسیه و چین باورشان نمی‌شود که چنین شانسی آورده‌اند.»

او در اشاره به جزیره‌ای که پکن آن را استانی جدا‌شده می‌داند و معتقد است نهایتا تحت کنترلش قرار خواهد گرفت، می‌افزاید: «به نفع آن‌هاست که اروپا و همچنین ناتو به عنوان یک ائتلاف، دچار تفرقه و تحت تهدید قدرتمندترین متحد خود جلوه کنند. (...) این وضعیت کاملا هم به نفع روسیه و هم چین است، چون به طور بالقوه‌ اقدامات روسیه در اوکراین و جاه‌‌طلبی‌های چین درباره تایوان را مشروع جلوه دهد.»

کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در پستی در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «روسیه و چین باید خوشحال باشند. آن‌ها هستند که از تفرقه میان متحدان سود می‌برند.»

اما واقعیت شاید اندکی پیچیده‌تر باشد. کارشناسان بی‌بی‌سی از جمله تونی هان به بررسی این موضوع پرداخته‌اند که روسیه و چین واقعا در مورد کشمکش دونالد ترامپ با اروپا بر سر گرینلند چه نظری دارند.

واکنش روسیه چه بوده است؟

سرگی گوریاشکو

بی‌بی‌سی روسی

ابراز علاقه‌های اخیر دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا برای تصاحب گرینلند، نشانه‌ای خارق‌العاده از احیای لحن و منطق توسعه ‌طلبانه‌ای است که یادآور توجیهات ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه برای الحاق کریمه است.

دونالد ترامپ گرینلند را همچون هدیه‌ای تصویر می‌کند که زمانی ایالات متحده به دانمارک داده و این روایت یادآور روایت‌های دوران شوروی است که کریمه را «هدیه»‌ای به اوکراین توصیف می‌کرد. تاکید او بر این که آمریکا «به هر طریق ممکن» آن را تصاحب خواهد کرد، لحن ولادیمیر پوتین در قبال کی‌یف را بازتاب می‌دهد.

با این حال، مسکو با خویشتنداری قابل‌توجهی واکنش نشان داده است. ولادیمیر پوتین با طعنه گفته است که دونالد ترامپ پول کافی برای خرید گرینلند را دارد و این ماجرا را به یک بازی رومیزی تشبیه کرده، اما تاکید کرده که این موضوع «هیچ ربطی به روسیه ندارد.»

سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، تشابهاتی محتاطانه بیان کرده و گفته گرینلند برای امنیت آمریکا همان‌قدر حیاتی است که کریمه برای روسیه اما از تایید صریح ادعای دونالد ترامپ خودداری کرده است.

در واقع، هیچ حمایت صریحی از سوی کرملین مطرح نشده و این سکوت، معنا‌دار است. با توجه به علاقه‌مندی شناخته‌شده آقای ترامپ به تمجید، حمایت مسکو می‌توانست به نفع روسیه تمام شود.

پس چرا واکنش کرملین این‌قدر محتاطانه است، در حالی که تنش میان متحدان غربی می‌تواند با منحرف کردن توجه‌ها از اوکراین، به سود مسکو باشد؟

مسئله صرفا به حملات دونالد ترامپ به متحدان مسکو مانند ایران و ونزوئلا محدود نمی‌شود، و نه صرفا به ناراحتی از این که روسیه به عنوان تهدیدی برای توجیه ادعاهای آمریکا درباره گرینلند معرفی شده است.

الکساندر بائونوف، تحلیلگر مرکز اوراسیا کارنگی روسیه می‌گوید، پیش‌بینی‌ناپذیری دونالد ترامپ ممکن است بیشتر از آن که مایه خوشنودی روسیه باشد، آن کشور را نگران کند. مسکو از «میزان تخریب‌گری بدون تبعیض» رئیس‌جمهور آمریکا نگران است.

دونالد ترامپ، مانند همتای روس خود، در حال ضربه زدن به نظم موجود جهانی است. نظمی که مسکو از آن دل خوشی ندارد اما اگر این نظم کاملا فروبپاشد، روسیه دیگر با چه چیزی مخالفت خواهد کرد و بر چه اساسی جاه‌ طلبی‌های خود را توجیه خواهد کرد؟

فعلا، کرملین با احتیاط نظاره‌گر است.

واکنش در چین چگونه بوده است؟

تونی هان

واحد جهانی چین بی‌بی‌سی

مقامات چینی به جاه‌ طلبی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا برای تصاحب گرینلند، با فراخوان به پایبندی ایالات متحده به اصول منشور سازمان ملل متحد واکنش نشان داده‌اند. اصولی چون احترام به تمامیت ارضی و استقلال سیاسی کشورها.

رسانه‌های دولتی به شکلی صریح‌تر به بن‌بست راهبردی‌ پرداخته‌اند که اروپا اکنون خود را در آن می‌بیند. شبکه دولتی سی‌جی‌تی‌ان تهدیدات آمریکا برای تصاحب گرینلند را «خیانتی عمیق» از سوی آمریکا به یک عضو دیگر ناتو و «تقریبا فروپاشی» این ائتلاف توصیف کرده است.

خوزه ایگناسیو توربلانکا، پژوهشگر شورای روابط خارجی اروپا، به واحد جهانی چین بی‌بی‌سی می‌گوید: «شکاف یا تضعیف اتحاد آتلانتیک، خبری خوب برای چین است.»

او ادامه می‌دهد: «هرچه اروپایی‌ها بیشتر با ایالات متحده رو در رو شوند، بقای ولادیمیر پوتین، متحد راهبردی چین، آسان‌تر خواهد بود. و این که اروپایی‌ها ناچار شوند خودشان به تنهایی در برابر روسیه دفاع کنند و در عین حال در برابر آمریکا نیز بایستند، هر انگیزه‌ای را برای همراهی با ایالات متحده در منطقه اقیانوس آرام از میان خواهد برد.»

در همین حال، صاحب‌نظران چینی درباره اهداف آمریکا در گرینلند، تلاش‌های ایالات متحده برای ترسیم فعالیت‌های چین در قطب شمال به عنوان تهدید را به شدت محکوم کرده‌اند.

چین تحت ابتکار «جاده ابریشم قطبی»، در حال بررسی فرصت‌های علمی، اقتصادی و راهبردی قطب شمال است به‌ویژه حالا که افزایش دمای جهانی مناطق پیش‌تر یخ‌زده را قابل کشتیرانی و دسترسی کرده است.

در اکتبر ۲۰۲۵، نخستین کشتی که از مسیر جدید قطب شمال از چین به اروپا سفر کرد، به بندر فلیکس‌استو در بریتانیا رسید.

گرینلند برای شرکت‌های چینی جالب ‌توجه بوده است. اما طبق گزارش مرکز علوم و امور بین‌الملل بلفر دانشگاه هاروارد، این شرکت‌ها تا حد زیادی در تلاش برای تثبیت حضور خود در این جزیره ناکام مانده‌اند.

در سال ۲۰۱۸، یک شرکت بزرگ ساختمانی وابسته به دولت چین برای تصاحب قرارداد توسعه زیرساخت فرودگاهی گرینلند رقابت می‌کرد. اما پس از ابراز نگرانی آمریکا، دولت دانمارک وارد عمل شد و بودجه پروژه را تامین کرد، و شرکت چینی نهایتا از رقابت کنار کشید.

یکی دیگر از دارایی‌های راهبردی کلیدی گرینلند، منابع معدنی آن است. توجه جهانی عمدتا معطوف به دو منطقه کوانفیلد و تن‌بریز است که دارای ذخایر عناصر خاکی کمیاب هستند.

عناصر خاکی کمیاب برای ساخت مواد صنعتی مهمی ضروری‌اند که در محصولاتی چون بلندگو، تلفن‌های هوشمند، خودروهای برقی و قطعات پرکاربرد در صنایع هواپیمایی به کار می‌روند.

شرکت‌های چینی تاکنون جایگاه برتر جهانی در استخراج و فرآوری عناصر خاکی کمیاب دارند و دست‌یابی به ذخایر گرینلند، این جایگاه را تحکیم خواهد کرد.

شرکت‌های چینی برای به دست آوردن منافع در ذخایر معدنی گرینلند تلاش کرده‌اند اما مانند پروژه‌های فرودگاهی، با موانع سیاسی مواجه شده‌اند.

شرکت شنگه ریسورسز چین دومین سهم بزرگ پروژه کوانفیلد را به دست آورد، اما پس از تصویب قانونی در گرینلند که استخراج اورانیوم را ممنوع می‌کرد، تولید را متوقف کرد.

در همین حال گزارش شده پروژه تن‌بریز پس از آن‌که مقامات آمریکایی از مالک پیشین خواستند آن را به شرکت چینی نفروشد، توسط شرکت کریتیکال متالز کورپ مستقر در نیویورک تصاحب شده است.