چرا گرینلند مهم است و این جزیره چه منابع طبیعی دارد؟

دونالد ترامپ به‌روشنی نشان داده است که به گرینلند چشم دارد.

او اکنون مدعی است که «چارچوب» یک توافق احتمالی آینده را برای رسیدگی به مسائل دفاعی در این جزیره به دست آورده است؛ توافقی که به گفته او شامل حقوق دسترسی به عناصر خاکی کمیاب نیز می‌شود.

اما گرینلند دقیقا چه منابع طبیعی‌ در اختیار دارد؟

برآوردها نشان می‌دهد گرینلند روی ذخایر قابل‌ توجهی از نفت و گاز طبیعی قرار گرفته است.

همچنین گفته می‌شود این جزیره دارای بخش بزرگی از مواد خامی است که برای صنایع الکترونیک، انرژی‌های پاک و فناوری‌های راهبردی و نظامی حیاتی محسوب می‌شوند، موادی که آقای ترامپ در سال‌های اخیر تلاش کرده دسترسی آمریکا به آن‌ها را تضمین کند.

بر اساس گزارش «بررسی زمین‌شناسی دانمارک و گرینلند» در سال ۲۰۲۳، ۲۵ مورد از ۳۴ ماده‌ای که کمیسیون اروپا آن‌ها را «مواد خام حیاتی» طبقه‌بندی کرده، در گرینلند یافت می‌شود؛ از جمله گرافیت، نیوبیوم و تیتانیوم.

تد کروز، سناتور جمهوری‌خواه ایالت تگزاس، سال گذشته در جلسه‌ای در سنای آمریکا درباره احتمال تملک گرینلند گفت اهمیت راهبردی این جزیره «صرفا به مسائل دفاعی محدود نمی‌شود» و به «ذخایر عظیم عناصر خاکی کمیاب» آن اشاره کرد.

آقای ترامپ اما گاه اهمیت این منابع را کم‌رنگ جلوه داده و در عوض، آنچه افزایش نفوذ روسیه و چین در منطقه می‌داند را دستاویز قرار داده است تا ادعای خود مبنی بر ضرورت «در اختیار داشتن» این جزیره از سوی آمریکا را توجیه کند.

او در حاشیه مجمع جهانی اقتصاد در داووس به خبرنگاران گفت: «من گرینلند را برای امنیت می‌خواهم، نه برای هیچ چیز دیگر.»

آقای ترامپ در ادامه، با اشاره به دشواری‌های اکتشاف در منطقه قطب شمال افزود: «برای رسیدن به منابع باید حدود هفت متر در یخ پایین بروید. این کاری نیست که خیلی‌ها بتوانند یا بخواهند انجام دهند.»

با این حال، دسترسی به منابع طبیعی گرینلند همواره در پس‌زمینه سیاست‌های دولت او نقش پررنگی داشته است؛ دولتی که اقتصاد آمریکا را در مرکز چشم‌انداز ژئوپولیتیکی خود قرار داده و مقابله با سلطه چین بر صنعت عناصر خاکی کمیاب را به یکی از اولویت‌های اصلی تبدیل کرده است.

به گفته استیون لیمی، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، علاقه ترامپ به کنترل گرینلند «در درجه نخست به دسترسی به این منابع و جلوگیری از دسترسی چین به آن‌ها مربوط می‌شود».

حتی پیش از آغاز دوره دوم ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، ایالات متحده در حال تقویت روابط خود با گرینلند بود؛ از جمله با بازگشایی کنسولگری آمریکا در نووک، پایتخت این جزیره، در سال ۲۰۲۰، اقدامی که در واکنش به گسترش حضور نظامی روسیه و چین در منطقه قطب شمال انجام شد.

پس از بازگشت آقای ترامپ به قدرت، متحدان او بارها بر ظرفیت‌های تجاری گرینلند تاکید کرده‌اند؛ به‌ویژه در شرایطی که افزایش دما باعث گشایش مسیرهای جدید کشتیرانی و ایجاد فرصت‌های تازه برای بهره‌برداری از منابع شیلاتی و سایر منابع طبیعی منطقه شده است. این موضوع به‌خصوص در مورد منابع مرتبط با حوزه دفاع، مانند انرژی و مواد معدنی حیاتی، از نظر دولت آمریکا اهمیت ویژه‌ای دارد.

مایک والتز، سفیر کنونی آمریکا در سازمان ملل متحد و مشاور امنیت ملی آقای ترامپ در آن زمان، سال گذشته در سخنرانی برای نیروهای آمریکایی مستقر در گرینلند گفت: «این موضوع درباره مسیرهای کشتیرانی است. درباره انرژی است. درباره شیلات است و البته درباره ماموریت شما، حفظ امنیت ما، رصد فضا، پایش دشمنان و اطمینان از اینکه مردم آمریکا بتوانند هر شب با آرامش در خانه‌هایشان بخوابند.»

جف لندری، فرماندار ایالت لوئیزیانا، نیز این ماه در گفت‌وگو با شبکه سی ان بی سی گفت آقای ترامپ یک رئیس جمهور «با ذهنیت تجاری» است که معتقد است گرینلند نمایانگر «فرصتی تجاری بسیار قدرتمند» است.

تابستان گذشته، دولت آقای ترامپ با امکان حمایت از پروژه استخراج معدن یک شرکت آمریکایی در گرینلند موافقت کرد؛ حمایتی که از طریق ۱۲۰ میلیون دلار تامین مالی از سوی بانک صادرات–واردات ایالات متحده انجام می‌شود.

این اقدام در ادامه مجموعه‌ای از توافق‌ها با استرالیا، ژاپن و شرکت‌های خصوصی صورت گرفت که هدف آن‌ها تضمین دسترسی آمریکا به زنجیره تامین و تولید عناصر خاکی کمیاب بود، صنعتی که در حال حاضر تحت سلطه چین قرار دارد.

به گفته دکتر پاتریک شرودر، پژوهشگر ارشد اندیشکده چتم هاوس، مقیاس ذخایر مواد معدنی حیاتی گرینلند این توان را دارد که «معادله را تغییر دهد» و به آمریکا کمک کند وابستگی خود به چین را کاهش دهد؛ هدفی کلیدی برای دولت دونالد ترامپ.

با این حال، منتقدان این سیاست‌ها می‌گویند روشن نیست چرا کنترل مستقیم آمریکا بر گرینلند برای دسترسی به منابع آن ضروری باشد.

تحلیلگران همچنین هشدار می‌دهند که بهره‌برداری از این منابع، بسیار دشوارتر از آن چیزی است که در ظاهر به نظر می‌رسد.

استخراج معدن در گرینلند در حال حاضر هزینه‌بر است و با موانعی چون شرایط آب‌وهوایی بسیار سخت، کمبود زیرساخت و نیروی کار محدود روبه‌روست. به گفته لیمی، با وجود صدور مجوزهای اکتشاف برای ۱۰۰ بلوک در این جزیره، تنها دو معدن فعال و تولیدی در گرینلند وجود دارد.

میکل رونگه اولسن، پژوهشگر ارشد موسسه دانمارکی مطالعات بین‌المللی، می‌گوید:«گرینلند مدت‌هاست تلاش می‌کند سرمایه‌گذاری خارجی را به صنایع استخراجی خود جذب کند، اما موفقیت چندانی نداشته، زیرا توجیه اقتصادی این پروژه‌ها اغلب قوی نبوده است.»

او می‌افزاید: «درست است که مقادیر عظیمی از انواع مختلف مواد معدنی در گرینلند وجود دارد، اما استخراج آن‌ها هزینه بسیار بالایی دارد.»

با این حال، پروفسور اندرو شپرد، مدیر مرکز پایش و مدل‌سازی قطبی، معتقد است ذوب سریع لایه‌های یخی به‌تدریج شرایط را تغییر می‌دهد؛ چرا که سنگ‌ها را برای استخراج احتمالی نمایان می‌کند و رواناب‌های رودخانه‌ای ایجاد می‌شود.

او به بی‌بی‌سی گفت: «انجام کارهای میدانی به‌طور سنتی بسیار دشوار بوده، چون انتقال انرژی به مناطق دورافتاده چالش بزرگی محسوب می‌شد.

اما با ذوب شدن یخ‌ها، امکان تولید برق‌آبی در مناطقی که زمین در حال نمایان شدن است به وجود می‌آید و این مسئله چشم‌اندازی جالب ایجاد می‌کند.»

جنیفر اسپنس، مدیر ابتکار قطب شمال در مدرسه کندی دانشگاه هاروارد، می‌گوید در زمینه معدن‌کاری در گرینلند «همه‌چیز هنوز در حد بالقوه باقی مانده است».

با این حال، او معتقد است موقعیت راهبردی گرینلند در مسیرهای کشتیرانی و ذخایر عناصر خاکی کمیاب آن، از عوامل اصلی جلب توجه دونالد ترامپ بوده‌اند.

او می‌گوید: «منطق ترامپ این است که یک ضرورت امنیت ملی وجود دارد. اما برداشت من این است که انگیزه‌ها بیش از آنکه امنیتی باشند، اقتصادی هستند.»