چرا کشورها پایتخت‌شان را عوض می‌کنند؟

اگر کشوری که در آن زندگی می‌کنید پایتختش را عوض کند، چه حسی به شما دست خواهد داد؟

اندونزی، در جنوب‌شرقی آسیا، تصمیم گرفته همین کار را بکند. پایتخت فعلی این کشور جاکارتا است.

بامبانگ بروجونگورو، وزیر برنامه‌ریزی این کشور، می‌گوید انتقال پایتخت این کشور تصمیم مهمی بوده است که توسط جوکو ویدودو، رئیس‌جمهور اندونزی، گرفته شده است.

اما هدف از تغییر پایتخت چیست؟

جاکارتا بیش از ۱۰ میلیون سکنه دارد. اما سرعت نشست این شهر تقریبا از همه شهرهای دیگر دنیا بیشتر است.

این شهر ساحلی روی زمین‌های باتلاقی بنا شده است. ۱۳ رودخانه مختلف هم از میان آن عبور می‌کنند.

نیمی از جاکارتا پایینتر از سطح دریا است. اما چرا؟

دلیلش این است که بخش بزرگی از منابع آب زیرزمینی صرف شرب و بهداشت می‌شود. این کار باعث شده است که شهر بیش از پیش نشست کند.

پژوهشگران می‌گویند که تا سال ۲۰۵۰ - تنها اندکی بیش از ۳۰ سال دیگر - بخش‌های بزرگی از جاکارتا ممکن است کاملا زیر آب برود. در ۱۰ سال گذشته شهر ۲.۵ متر نشست کرده است، و میانگین نشست سالانه این شهر چیزی حدود ۱ تا ۱۵ سانتی‌متر است.

در عین حال، وضعیت ترافیک این شهر هم یکی از بدترین‌ها در جهان است. اعضای کابینه باید برای رسیدن به جلسات توسط پلیس اسکورت شوند.

چه شهری قرار است پایتخت شود؟

پایتخت جدید فعلا مشخص نشده است. اما بخت چند شهر بیشتر از بقیه است.

رسانه‌های محلی می‌گویند یکی از آن‌ها پالانگکارایا در جزیره بورنئو است. این شهر صدها کیلومتر با پایتخت فعلی فاصله دارد، اما سوکارنو، پدر بنیان‌گذار اندونزی، دوست داشت که این شهر پایتخت باشد.

وزیر برنامه‌ریزی این کشور عقیده دارد که انتقال کامل پایتخت حدود ۱۰ سال طول خواهد کشید.

آیا کشورهای دیگر هم پایتخت خود را عوض کرده‌اند؟

کشورهای زیادی دست به این کار زده‌اند.

روسیه یکی از نخستین کشورهایی بود که پایتختش را تغییر داد، و مسکو جای سن پترزبورگ را گرفت. سن پترزبورگ که در سال ۱۷۰۳ به دست پتر کبیر بنیان گذاشته شد، از ۱۷۱۲ تا ۱۹۱۸ پایتخت این کشور بود. یکی از دلایل این انتقال این بود که موقعیت مسکو بسیار مرکزی بود و دولت به این نتیجه رسید که احتمال حمله به آن کمتر است.

در ۱۹۶۰، برزیل شهر مرکزی برازیلیا را به عنوان پایتخت بنا کرد تا جای شهر شلوغ ریو دو ژانیرو را بگیرد.

چند سال بعد، در ۱۹۶۷، پاکستان تصمیم گرفت که پایتختش را از شهر کراچی در جنوب به اسلام‌آباد در شمال منتقل کند. دولت عقیده داشت که دسترسی به اسلام‌آباد از دیگر نقاط پاکستان راحتتر از کراچی است.

نیجریه نیز در ۱۹۹۱ به جمع این کشورها پیوست، و پایتختش را از لاگوس به آبوجا منتقل کرد تا مثل برزیل مشکل ازدیاد جمعیت را حل کند.

قزاقستان هم در سال ۱۹۹۷ پایتختش را از آلماتی به آق‌مولا (این اسم یک سال بعد به آستانه و اخیرا به نورسلطان تغییر کرد) منتقل کرد.

طرح انتقال پایتخت ایران

حدود ۲۲۰ سال پیش که آقامحمدخان قاجار پایتخت ایران را به شهری کوچک و کم جمعیت منتقل کرد، کسی فکر نمی‌کرد که تهران روزگاری چنان بزرگ و پرجمعیت شود که دولت‌های مختلف بارها بخواهند پایتخت ایران را به شهری دیگر منتقل کنند.

نخستین بار در دهه ۱۳۶۰ خورشیدی که طرح انتقال پایتخت مطرح شد و در زمان دولت اول اکبر هاشمی رفسنجانی که بحث انتقال پایتخت جدی‌تر شد.

اما هر بار به دلایل مختلف این طرح اجرا نشد که مهمترین آن هزینه انتقال آن بوده است.

غلامحسین کرباسچی، از شهرداران پیشین تهران که در سال ۱۳۷۷ به اتهام اختلاس محاکمه می‌شد، در یکی از جلسات دادگاه خود گفت که زمانی که در دولت اول آقای رفسنجانی شهردار تهران شد، طرح انتقال پایتخت به دلیل ترافیک و آلودگی بیش از حد به مرحله اجرایی خود نزدیک می‌شد. اما او برای رئیس‌جمهور استدلال کرد که با اجرای طرح‌های بهینه‌سازی او و با هزینه بسیار کمتر می‌تواند تهران را قابل سکونت کند و از انتقال پایتخت جلوگیری کند.

مجلس ایران بارها طرح انتقال پایتخت را بررسی کرد و حتی در سال ۱۳۹۲ کلیات آن را تصویب کرد. در دوره‌های مختلف نام شهرهایی مانند همدان، سمنان، پرند و اصفهان به عنوان پایتخت بعدی ایران مطرح بوده است. حتی این طرح نیز مطرح بوده که پایتخت سیاسی با پایتخت اقتصادی ایران متفاوت باشد.

با این حال هیچکدام از این طرح‌ها به مرحله اجرایی نرسیده که عمدتا دلیل آن هزینه‌ گزاف نام برده شده است.