روزنامه‌های تهران: کودتای ترکیه؛ مقصود چه بود؟

روزنامه های امروز صبح تهران، یکشنبه ۲۷ تیر در تیترها و عکس های صفحه اول خود از شکست کودتای ترکیه نوشته و در مقالات خود به گمانه زنی هایی درباره علت این کودتا و آینده دولت اردوغان پرداخته اند.

پی گیری ماجرای منتهی به مرگ عباس کیارستمی فیلمساز نامدار ایرانی از جمله دیگر مطالب این روزنامه هاست که در عین حال درباره گزارش دولت درباره ماجرای فیش های حقوقی مدیران هم نوشته اند.

شکست نظامی گری یا تقویت دیکتاتوری

میرمحمود موسوی در مقاله ای در <link type="page"><caption> اعتماد </caption><url href="http://www.etemadnewspaper.ir/Default.aspx?NPN_Id=480&pageno=1" platform="highweb"/></link>نوشته: دعوای چند‌ساله با تل‌آویو بر سر حمله به کشتی کمک‌رسانی ترکیه به غزه مشکلی است که علاوه بر فشارهای سیاسی از نظر اقتصادی آثار منفی قابل توجهی برای ترکیه داشت. ساقط کردن جنگنده روسی هم خود لطمات اقتصادی زیادی به ترکیه زد. آثار مخرب و پرهزینه هجوم میلیونی پناهجویان درمانده سوری هم بر آن ها افزود و اقتصاد را از رشد بازداشت و نارضایتی ها را افزایش داد.

به نوشته این دیپلومات قدیمی: دولت اردوغان دارای مخالفین متعددی است. احزاب مخالف، سکولارها، بخشی از ارتش و پ ک ک از جمله مخالفین داخلی هستند. اما در میان مخالفان داخلی و خارجی اردوغان از یک جهت نظامیان با دیگران تفاوت دارند.

آنها در گذشته تجربه کرده‌اند وتوانسته‌اند به کمک سلاح حکومت تعیین کنند و نه از طریق صندوق‌های رای. چند نوبت در سیزده سال گذشته کوشیدند به روش‌های دموکراتیک دولت عدالت و توسعه را کنار بزنند نتوانستند و به راه‌های غیر دموکراتیک متوسل شدند.

مقاله اعتماد در نهایت به این نتیجه رسیده که: کودتای پریشب فرصت مناسبی را برای دولت اردوغان فراهم کرده که از فضای احساسی وهیجانی ایجاد شده در جهت کنار گذاشتن مخالفان در ارتش و قوه قضاِییه بهره ببرد. حرکت دولت در این مسیر در گذشته بسیار بااحتیاط بود تا بهانه‌ای به دست مخالفان از جمله ارتش ندهد. البته نباید فراموش کرد که احزاب مخالف در ترکیه رفتار دولت وحزب حاکم را رصد می‌کنند. هرچند آنها از دولت در مقابل کودتا حمایت کرده‌اند؛ اما مترصد آن خواهند بود که البته با حفظ قوانین بازی درجهت تضعیف دولت حاضر از هرگونه فرصتی استفاده کنند.

چرا کودتا شکست خورد

حسین شریعتمداری در یادداشت روز <link type="page"><caption> کیهان </caption><url href="http://kayhan.ir/fa/issue/765/1" platform="highweb"/></link>با اشاره به تغییر محسوس در سیاست خارجی اردوغان نسبت به روسیه و سوریه و شرایط منطقه پرسیده آیا دولت اردوغان در مواضع اخیر خود صداقت دارد؟ و افزوده: پاسخ به این سوال و قضاوت درباره این گزاره به آسانی ممکن نیست، چرا که اردوغان طی چند سال اخیر بارها نشان داده است که ارزش چندانی برای مردم کشور خود قائل نبوده و احتمال آن که مواضع اخیر دولت وی بخشی از یک ترفند جدید و یا یک موضع تاکتیکی - و نه استراتژیک - بوده باشد، با قاطعیت قابل نفی کردن نیست.

مدیر این روزنامه تندرو تاکید کرده اگر دولت اردوغان به مواضع و رویکرد چند سال قبل خود یعنی حمایت آشکار از داعش و سایر گروه‌های تکفیری، اصرار بر سرنگونی حکومت سوریه و همراهی با تروریست‌ها در عراق ادامه داده بود، در این حالت، بدون کمترین تردیدی می‌توان نتیجه گرفت که مردم، حاکمیت نظامیان کودتاگر را در مقابل مواضع دولت ترکیه ارزیابی می‌کردند و دیکتاتوری آنان را بر تحمل سایه شوم و وحشیانه داعش بر کشورشان ترجیح می‌دادند.

نماینده ولی فقیه در کیهان تاکید کرده این نتیجه گیری می تواند برای اردوغان درس‌آموز باشد و بداند اگر در پی جلب نظر مردم و برخورداری از حمایت آنان در روزهای حادثه است، باید از همراهی با دشمنان اسلام و مردم برای همیشه کناره بگیرد. آیا چنین می‌شود؟

محمد مهدی مظاهری در سرمقاله روزنامه <link type="page"><caption> ایران </caption><url href="http://www.iran-newspaper.com/?nid=6262&pid=1&type=0" platform="highweb"/></link>نوشته: عدم پایبندی اردوغان به اصول لائیسیته خصوصاً در مواردی مثل تلاش وی برای برداشتن منع حجاب در دانشگاه‌ها، خیزش اردوغان برای افزایش قدرت خویش در مقام ریاست جمهوری، تلاش وی برای تبدیل ترکیه به قدرتی مؤثر در جهان اسلام و نیز سیاست‌های اردوغان در قبال سوریه و تمایلش برای مداخله نظامی در این کشور نیز از دیگر مسائلی بوده‌اند که مخالفت ارتش را به دنبال داشته و بتدریج نظامیان را به این جمع‌بندی رساند که اردوغان و حزب متبوعش دیگر مورد مناسبی برای حکومت در ترکیه نیستند.

به نظر این استاد دانشگاه اما اشتباه ارتش شناخت افکار عمومی و فضای سیاسی حاکم بر جامعه ترکیه بود. نظامیان گمان می‌کردند که مشکلات اخیر دولت اردوغان در تأمین امنیت شهرهای ترکیه و اوجگیری فعالیت‌های تروریستی در کشور که به دنبال سیاست‌های منطقه‌ای غلط اردوغان رخ دادند، نگرش مردم را منفی کرده و این امر سبب می‌شود تا با اعلام کودتا، مردم هم از در حمایت از نظامیان وارد شده و برای بازگرداندن ثبات به کشور به ارتش اعتماد خواهند کرد.

نویسنده مقاله ایران درباره آینده دولت ترکیه معتقد است: اردوغان که همواره اعتماد به نفس سیاسی بالایی داشته، حال بیشتر از هر زمانی می‌تواند ادعا کند که از مشروعیت بالایی برخوردار است و حمایت مردم ترکیه را پشت سر خود دارد. تسویه عمومی ارتش و سرکوب مخالفان از راه‌های قانونی نیز از دیگر برنامه‌هایی است که احتمالاً بلافاصله بعد از برقراری ثبات در ترکیه، در رأس برنامه‌های اردوغان قرار خواهد گرفت.

اشکان بنکدار جهرمی در سرمقاله <link type="page"><caption> مردم‌سالاری</caption><url href="http://mardomsalari.com/Template1/Article.aspx?AID=3860" platform="highweb"/></link> نوشته: نزدیک به دو سال است که ترکیه جو متشنج سیاسی را تحت تأثیر تحولات منطقه و برنامه‌های نسنجیده دولتمردان ترک تجربه می‌کند. حملات تروریستی داعش و گروه پ.ک.ک. درنتیجه زیر سوال رفتن امنیت کشور، دولتی که در روندی غیر دموکراتیک می‌داندار نمایشی مردم‌سالارانه است و پیش‌بینی‌های نا درست وارثان عثمانی از حدود قدرت تأثیرگذاری خود در روابط خارجی همگی از عواملی هستند که در بوجود آمدن گسل‌های سیاسی در این سالها در این کشور در حال گذار مؤثر بوده‌اند.

نویسنده مقاله اظهار نظر کرده که مهمترین عامل شکست کودتا حضور مردم در خیابانها بود. مردمی‌که علیرغم نارضایتی از دولت حاکم، حاضر به کشتن دموکراسی در میدان مبارزه بین دولت و نظامیان نشدند. مردم در پاسخ به پیام اردوغان و یا شاید بهتر است بگوییم ندای دموکراسی راه را بر ماشین سرکوب کودتاگران بستند. مردم و حتی مخالفان دولت، با حضور وسیع و مدید خود در خیابانهای آنکارا نشان دادند که حاضر نیستند حتی در صورت ضعف دولت و نارضایتی از آن، حتی پس از ماجرای افشای فساد مالی اعضای کابینه اردوغان در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۳، میدان را به نفع نظامیان خالی کنند.

مقاله مردم سالاری به این جا رسیده که: ترکها با تجربه تلخ خود از کودتاهای صورت گرفته ‌گذشته که سالها فضای سیاسی و اقتصادی کشورشان را به ضعف کشانده بود این بار تصمیم گرفتند که وارد صحنه شده و کودتا را با دست خالی و حتی به قیمت از جان گذشتن خود با شکست مواجه سازند. به نظر می‌رسد ارتش ترکیه که از زمان تأسیس جمهوری به عنوان نگاهبان ساختار لائیسیته نظام سیاسی آن کشور نه تنها از پیروی محض از سیاسیون حاکم به دور بود بلکه خود را موظف به دخالت در سیاست می‌دید در پیش‌بینی خود، واکنش مردم، رسانه‌ها و حتی احزاب مخالف دولت را اینگونه برعلیه خود تصور نمی‌کرد.

<link type="page"><caption> شهروند </caption><url href="http://shahrvand-newspaper.ir/news:nomobile/main/69490/آخرين-كودتا؟" platform="highweb"/></link>با اشاره به موفقیت های اولیه اردوغان در دولت ترکیه به یادآورده که رشد اقتصادی پایدار که سالانه به ٩‌درصد نیز رسید و تحولی چشمگیر در زندگی مردم ترکیه ایجاد کرد؛ ایده پیوستن به اتحادیه اروپا؛ خوشنامی اعضای حزب وی که برخلاف احزاب قبلی از آلودگی‌های سیاسی مرسوم در ترکیه مبرا بودند؛ تطابق فرهنگی با متن اجتماعی و اسلامی جامعه و نشان دادن انعطاف‌پذیری در برابر فشارهای رسمی و غیررسمی نیروهای لائیک و طرفدار آتاتورک؛ پیشرفت‌های جدی در عرصه سیاست خارجی موجب شد که ترکیه از حیث خارجی نیز یک گام بزرگ و رو به جلو بردارد.

به نوشته این مقاله: ولی همه این موفقیت‌ها به‌نحوی در چند‌ سال گذشته به تاریخ پیوست. آن رشد اقتصادی متوقف شد و صنعت بزرگ گردشگری میلیون‌ها گردشگر خود را از دست داد. چشم‌انداز و امید پیوستن به اتحادیه اروپا به دلایل گوناگون از میان رفت. از آن انعطاف‌پذیری در برابر سایر نیروها، نه‌تنها خبری نیست که با نیروهای خودشان نیز تند و حذفی برخورد کردند. اردوغان ابتدا با فتح‌الله گولن، سپس عبدالله گل و بعد با داوود اوغلو، نظریه‌پرداز حزب و نخست‌وزیرش اختلاف پیدا کرد و به همین دلیل نیز پایگاهش تضعیف شد.

شهروند در نهایت به این جا رسیده که: مجموعه این عوامل موجب شد که ارتشی‌هایی که کینه اردوغان را به دل گرفته بودند، دست به اقدام بزنند، ولی چرا شکست خوردند؟ علت اصلی شکست آنان تولد دیرهنگام و گذشتن دوره کودتاهای کلاسیک است. ولی اینکه مردم از همه‌جا بی‌خبر، به یک‌باره مواجه با حضور نظامیان در خیابان شوند و با اشغال کاخ ریاست جمهوری یا کشتن تغییر حکومت محقق و غائله تمام شود، ممکن نیست یا حداقل احتمال آن کم شده است، به‌ویژه این‌که مورد حمایت کشورهای قدرتمند خارجی هم نباشد.

<link type="page"><caption> جوان </caption><url href="http://javanonline.ir/files/fa/publication/pages/1395/4/26/1773_24692.pdf" platform="highweb"/></link>در زیر این عکس در صفحه اول خود نوشته: نیمه شب افسران رده پایین ارتش ترکیه تصمیم به کودتا می گیرند و صبح سربازانی که از ماهیت دستور افسران بی خبر بودند زیر آفتاب از مردم شلاق می خورند. این طور صحنه ها خاص یک یا چند کشور محدود است . بسیاری از کشورها پتانسیل کودتا ندارند و در برخی از آنان هم به فرض شکست کودتا سربازان بی اطلاع شکنجه نمی شوند .

روزنامه سپاه پاسداران بر این زیر عکس افزوده: پریشب دو ملت بیدار بودند ملت ترکیه برای مقابله با کودتا به خیابان آمده بود و بسیاری از مردم ایران برای پیگیری اخبار در شبکه های اجتماعی و ارایه تحلیل های طنز و جدی تا طلوع آفتاب بیدار بودند.

برجام و درهای ناممکنی که باز کرد

حمید حسینی در مقاله ای در روزنامه اقتصادی <link type="page"><caption> تعادل </caption><url href="http://www.taadolnewspaper.ir/print/47343" platform="highweb"/></link>به مناسبت سالگرد توافق های هسته ای نوشته:برجام انقلابی‌ترین تصمیم نظام پس از پذیرش قطعنامه بود، چراکه این تصمیم در مسیر توسعه و پیشرفت کشور نقش بسزایی را ایفا کرد. قطعا برجام علاوه بر اینکه یک فرصت استثنایی در اختیار کشور قرار داد، خطر جنگ و شورش داخلی را هم از سر کشور و انقلاب رفع کرد. در سال‌های که ایران با تحریم‌های هسته‌یی مواجه بود، دشمنان اول حرکت سرمایه را تحریم کردند و بعد دانش فنی و تکنولوژی را، بخش سوم نحریم ها تجهیزات پیشرفته را هدف گرفت و بعد هم بازارها.

نویسنده که از اعضای فعال اتاق بازرگانی است معتقد است در یک سال گذشته سرمایه‌گذاری و بحث‌های بانکی هر دو در تیررس نقد منتقدان برجام قرار گرفته است. در حالی که در مذاکراتی که هیات‌های خارجی با ایرانی‌ها داشتند، علاقه خود به همکاری دو جانبه با ایرانی‌ها را نشان دادند . این در حالی است که مشکلات مالی و بانکی تنها جز مشکلات کشور نبوده و بخشی از مشکل منابع مالی به برجام بازنمی گردد.

مقاله تعادل به این جا رسیده که: اگر امروز مشکلات صادرات نفت برطرف نشده بود و در این شرایط که قیمت نفت با کاهش رو‌به‌رو شده و رکود اقتصاد جهانی حاکم است، آیا وضعیت اقتصادی ما از ونزوئلا بهتر بود؟ بنابراین باید از دیپلمات‌های ایرانی درخواست کرد که این تعاملات را ادامه دهند. به خصوص که اتفاق مهم و خوبی که رخ داده و آن انتقال فلیپ هاموند وزیر خارجه بریتانیا که در جریان مذاکرات هسته‌یی بوده، به عنوان وزیر خزانه داری آن کشور است و او می‌تواند خارج از اتحادیه اروپا برای همکاری بین کشورهای بزرگ نفتی کشورش پیش قدم شود.

متهم ردیف اول غایب است

عباس عبدی در سرمقاله <link type="page"><caption> اعتماد </caption><url href="http://www.etemadnewspaper.ir/Default.aspx?NPN_Id=480&pageno=1" platform="highweb"/></link>به گزارش دولت از موضوع فیش های حقوقی پرداخته و ضمن تحسین عمل دولت از این که با چنین گزارشی مردم را در جریان ماجرا قرار داده امری که در گذشته ایران سابقه نداشته است انتقادی هم متوجه آن کرده است.

به نوشته این جامعه شناس: نخستین مشکل گزارش این است که چون از ابتدا قصد انتشار علنی آن را داشته‌اند، به گونه‌ای تنظیم شده که مبادا واجد شائبه‌های ناخواسته‌ای شود. به همین دلیل نه فقط در محتوا، بلکه در لحن نیز گزارش با ادبیاتی اداری و فاقد روح تهیه و تدوین شده است و در نتیجه مردم درک قابل توجهی از آن پیدا نمی‌کنند. در واقع اگر از خواننده این متن بپرسیم که چه نکته‌ای به دست آورده، بعید است نیازهای موردنظر مخاطب را تامین کرده باشد و اگر هم نکاتی که متضمن تامین این نیازهاست در متن وجود داشته باشد، به لحاظ ادبی و نگارشی چنان نوشته نشده است که آنها را به مخاطب منتقل کند. یکی از بارزترین نقاط ضعف گزارش فقدان آمار و ارقام است.

اعتماد نوشته: در حقیقت همه مسائل پیرامون عدد و رقم بود که چه ارقامی گرفته شده و چه تعداد کسانی که مشمول آن بوده‌اند. از نظر مخاطب چیز چندان جدیدی بر اثر مطالعه این گزارش به دست نمی‌آید. گزارش درعین حال روشن نمی کند چرا دولت و وزارتخانه‌ها از وجود چنین اتفاقاتی در زیرمجموعه‌های خود مطلع نبوده‌اند؟ این فیش‌ها خارج از روال اداری مرسوم منتشر شده و ابتدا در سطح جامعه تبدیل به مساله و سپس دولت وارد ماجرا شد. بنابراین باید توضیح داده می‌شد که چرا دولت در این مورد بی‌اطلاع بوده است؟ چه ضمانتی وجود دارد که نسبت به موارد مشابه دیگر نیز بی‌اطلاع نباشد؟

طنزنویسان و کودتای ترکیه

احمد‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رضا کاظمی در ستون طنز <link type="page"><caption> شهروند </caption><url href="http://shahrvand-newspaper.ir/news:nomobile/main/69418" platform="highweb"/></link>کودتای ترکیه را از چند زوایه دیده . اول از همه نوشته: انتشار خبر درگیری نظامی در خیابان‌های استانبول (که به نوعی پاتایای دومِ ایرانی‌ها محسوب می‌شود) تنها چیزی که می‌توانست به مردمِ طبیعت‌دوستِ ما علی‌الخصوص جوانانِ تازه‌کارت‌ پایان ‌خدمت گرفته آرامش بدهد، این بود که خدا را شکر درگیری‌‌های داخلی در کشور «تایلند» که چند سال پیش اتفاق افتاد، به‌خیر گذشت و علاوه بر آن همچنان در کشور دوست و همسایه یعنی «ارمنستان» امکان شنیدن آثار «آقای صدا» و «شاه‌ماهی‌ موسیقی ایران» به‌صورت زنده وجود دارد! همچنین جوانان همیشه در صفحه!! با حضور در اینستاگرام اسطوره موسیقی ترکیه یعنی «اِبرو گوندش» با ارسال کامنت‌هایی نظیر «قلب من، ترکیه‌ای بی‌دفاع؛ و چشم‌های تو، ارتش کودتاچی!»، مراتب همدردی و دلواپسی خود را به این هنرمند محبوب اعلام کردند.

به نوشته این طنزنویس:نخست‌وزیر این کشور، از همه بیشتر نگران رجب اردوغان بود. در این راستا زبانِ حال او را در شب کودتا با صدای «ابراهیم تاتلیس» با هم می‌شنویم:«یه سریالِ زرد و ... کلابای سرد و ... لباسای تنگ و ... هزارتا پلنگ و ...یه کنسرتِ بیست و ... یه‌عالم توریست و ... تمومِ جهانو ... سرکار گذاشتی! ... یه تانکِ عظیم و ... سقوطِ رژیم و ...تبِ کودتا و ... هلیکوپترا و ...بازم جای خیس و ... بازم بچه نیس و ... زمین و زمان و ... سرکار گذاشتی! ... رجب‌جان کجایی! تو الان کجایی؟ کجایی تو الان؟ رجب‌جان کجایی؟! ... یه دنیا غریبم! کجایی عزیزم؟!

محمدحسین روانبخش در ستون طنز <link type="page"><caption> مردم سالاری</caption><url href="http://mardomsalari.com/Template1/Article.aspx?AID=38618" platform="highweb"/></link> نوشته: دفتر برادر پروژکتور (هاله نور سابق) با صدور اطلاعیه مهمی‌ابعاد تازه‌ای را از حادثه تروریستی نیس فرانسه و کودتای نافرجام به اطلاع مردم رساند: مردم مهربان و قدرشناس ایران . همانطور که مستحضرید از حدود دو ماه قبل با توجه به درخواست‌های میلیونها نفر از مردم ملارد، رئیس جمهور سابق کشورمان، علی رغم فشردگی شدید برنامه‌ها و فعالیتهای خود، تصمیم به سفر استانی به عمق این شهرستان قهرمان پرور گرفتند و با اعلام خودجوش این خبر میان مردم، شاهد وجد و سرور بی سابقه ای در میان مردم قدرشناس این خطه از کشور پهناورمان بودیم ؛ به طوری که بنا به گزارشات میدانی، صدها میلیون نفر از اقصی نقاط کشورمان و همچنین از کشورهای دور و نزدیک، با پای پیاده یا سواره اقدام به سفر به ملارد کردند تا بار دیگر با خدمتگزار خود تجدید میثاق کنند .

به نوشته این طنزنویس در ادامه اعلامیه رییس جمهور سابق آمده:این وضعیت همانطور که قابل پیش بینی بود باعث نگرانی و عصبانیت کسانی شد که موفقیت و اقبال مردمی‌به خدمتگزار خود را تاب نمی‌آورند با صدور فرمانی برای عوامل گوش به فرمان و خودفروخته خود در کشور غربزده فرانسه، دستور کشتار مردم بی دفاع شهر نیس را صادر کرد. مگر‌هاله نور را می‌توان با فوت کردن خاموش کرد‌؛ و به همین علت بار دیگر فرمان غوغایی تمسخر آمیز صادر شد و در شب بعد، بازی رسانه ای با عنوان «کودتا در ترکیه » به راه افتاد!

پیمان مقدم در ستون طنز روزنامه <link type="page"><caption> ایران </caption><url href="http://www.iran-newspaper.com/?nid=6262&pid=24&type=0" platform="highweb"/></link>به عنوان یک فرهیخته و تحلیلگر و فعال رسانه‌ای این است عوارض کودتا در کشور همسایه را تشریح کرده . از جمله این که: دلواپسان سوژه جدیدی برای کوبیدن برجام پیدا خواهند کرد. چه کودتا شکست می‌خورد و چه پیروز می‌شد تقصیر برجام بود. به هر حال برجام مولد هر مناقشه و بحران منطقه‌ای و فرامنطقه ایست. دستاوردهای کودتا هم در هر کشور همیشه تقریباً هیچ بوده است. کدام کودتا را سراغ دارید که به بهبود اوضاع منجر شده باشد؟ خب دستاورد برجام هم از نظر دلواپسان و روزنامه محترم توپخانه هیچ است. پس هیچ با هیچ یک پیوند عاطفی دارد که شاید در آینده عمیق‌تر شود.

میترا زمانی در ستون طنز <link type="page"><caption> جهان صنعت</caption><url href="http://www.jahanesanat.ir/58571-کودتا-در-خانه-عمه%E2%80%8Cجان!.html" platform="highweb"/></link> نوشته: کودتا هم کودتاهای قدیم. حداقل یک برنامه‌ریزی درستی داشت، معلوم بود صاحبش کیست، معلوم هم بود قاتل و مقتول کیست! این کودتای اخیر ترکیه نه مشخص بود کار کیست، نه کسی حاضر می‌شد مسوولیتش را قبول کند. اصلا شده بود عین بچه‌یتیم. هی می‌گفت‌: یکی سرپرست من شود، همه رویشان را می‌کردند آن‌ور! حالا این هیچ! کودتا را تعدادی سرباز انجام دادند که اصلا خبر نداشتند دارند کودتا می‌کنند. یکی‌شان اعلام کرده ما را برای تمرین نظامی برده بودند خیابان!

طنزنویس احتمال داده: کودتایشان کار دلواپسان ترکیه بود. گفتند یک سر‌وصدایی راه می‌اندازیم. اگر گرفت که بردیم. اگر نگرفت هم انتخابات بعدی! یعنی احتمالا توجیه‌شان این بود وگرنه با این نحو کودتا آدم خانه عمه‌اش را هم نمی‌تواند اشغال کند!

‌