اعتراضات هامبورگ: نقطه عطف تاریخ چپ آلمان
- نویسنده, امید رضایی
- شغل, روزنامه نگار
یک هفته بعد از واقعه میتوان گفت تاریخ سیاسی هامبورگ به قبل و بعد از اجلاس سران جی-۲۰ تقسیم میشود، نه بهخاطر خود اجلاس یا مذاکرهها و تصمیمات و مصوبات رهبران ۲۰ اقتصاد بزرگ دنیا، بلکه بهواسطه اعتراضات علیه آنها، اعتراضاتی که رسانههای آلمان وسعت و شدتشان را «بیسابقه» میدانند.
هامبورگ در هفته منتهی به اجلاس (سوم تا هشتم جولای/۱۲ تا ۱۷تیر) فقط میزبان روسای نوزده کشور بهعلاوه نماینده اتحادیه اروپا نبود، بلکه فعالان چپ و فعالان محیط زیست زیادی از سراسر اروپا در این شهر اردو زدند و این هفته را «هفته اعتراض» نامیدند.
تنها در دو روز برگزاری اجلاس ۲۷ تظاهرات در هامبورگ ثبت و انجام شد. هدف معترضان علاوه بر انتقاد به سیاستهای کلان کشورهای قدرتمند جهان، این بود که «سیستم اقتصادی جایگزین» مورد نظر خود را ارائه کنند. حزب سبز آلمان از جمله سازماندهیکنندگان تظاهرات بود و حزب چپ هم تظاهرات بزرگ روز شنبه، هشت جولای را برنامهریزی کرد. در این تظاهرات با عنوان «همبستگی بدون مرز به جای جی-۲۰» دستکم هفتادهزار نفر شرکت کردند. اتحادیه کارگران آلمان و برخی انجمنهای کلیسایی هم از منتقدان و سازماندهیکنندگان تظاهرات علیه اجلاس جی-۲۰ بودند.
حالا سران جی-۲۰ به کشورهایشان و تظاهراتکنندگان به خانههایشان بازگشتهاند، خشونتها تمام شدهاند، عدهای دستگیر و گروهی زخمی شدهاند، اما دامنه اعتراضات دستکم تا انتخابات پارلمان آلمان در سپتامبر ۲۰۱۷/شهریور ۱۳۹۶ کشیده خواهد شد.
منبع تصویر، Reuters
چه اتفاقی افتاد؟
علاوه بر دهها تظاهرات و آکسیون اعتراضی کوچک، اولین تظاهرات بزرگ سراسری در هامبورگ، روز پنجشنبه شش جولای/۱۵ تیر با عنوان «به جهنم خوش آمدید» برگزار شد. به گفته پلیس حدود ۳۵۰۰ نفر از دوازدههزار نفری که در این تظاهرات شرکت کردند، گروه موسوم به «بلوک سیاه» بودند. بلوک سیاه نه یک تشکیلات کلاسیک سیاسی، بلکه گروهی متشکل از فعالان منفرد چپ رادیکال و شاید اعضای گروههای مختلف چپ است که با لباس سیاه و معمولا صورتهای پوشیده در تظاهرات شرکت میکنند.
در آلمان پوشاندن صورت در تظاهرات خلاف قانون است. روز جمعه پلیس به بهانه «جدا کردن بلوک سیاه از بقیه مردم» در تظاهرات دخالت کرد و باعث تنش شد. شاهدان عینی میگویند پلیس به متفرق کردن بلوک سیاه قناعت نکرد و خیلیها که در این گروه نبودند هم از پلیس کتک خوردند. با بالاگرفتن تنش، سازماندهیکننده اصلیْ تظاهرات را پیش از موعدِ ثبتشده تمامشده اعلام کرد. ورود پلیس برای پراکندهکردن جمعیت به درگیری پراکنده با تظاهراتکنندگان ختم شد. عصر پنجشنبه و صبح جمعه خیلی از رسانههای آلمان عامل اصلی درگیریها را «تحریکهای پلیس» دانستند. شاهدان عینی هم میگویند خشونت پلیس غیرعادی بود.
بیشتر بخوانید:
جمعهشب: جهنم واقعی
روز جمعه ۷ جولای/۱۶ تیر تظاهرات بزرگی برگزار نشد، اما جمعهشب و بامداد شنبه یکی از محلههای هامبورگ (شانتسه Schanzenviertel) شاهد سطح بیسابقهای از خشونت بود. حدود ۵۰۰ مامور پلیس در این درگیریها زخمی شدند، درحالی که هیچ آماری از مصدومان تظاهرات در دسترس نیست.
جمعهشب هامبورگ سران جی-۲۰ را به البفیلهارمونی -یکی از بزرگترین سالنهای کنسرت جهان که در ژانویه ۲۰۱۷ افتتاح شد و به عنوان نماد شهر هامبورگ شناخته میشود- دعوت کرده بود و گویا تقریبا تمام بیش از ۱۵هزار مامور پلیسی که برای اجلاس در هامبورگ بودند، برای امنیت کنسرت به آنجا اعزام شده بودند. اُلاف شلتس، فرماندار ایالتشهر هامبورگ و از سیاستمداران برجسته حزب سوسیالدموکرات هم در این کنسرت حضور داشت. همزمان با این کنسرت و در غیاب نیروهای پلیس، در محله شانتسه خودروها به آتش کشیده شدند، به بانکها و سوپرمارکتها حمله شد، اموال عمومی تخریب شدند و بهگفته رسانهها، «شانتسه شکل منطقه جنگی به خود گرفت.» محله نزدیک به یک ساعت در کنترل معترضان بود، بدون حضور پلیس. غیبت پلیس در این ساعتها یکی از انتقادهای اصلی به فرماندار شهر و رئیس پلیس است.
فرماندار میگوید به عنوان میزبان مراسم نمیتوانست کنسرت را ترک کند. رئیس پلیس هم میگوید بهخاطر بالا بودن سطح خشونت، طول کشیده تا نیروهای ویژه و آماده به محل اعزام شوند. همزمان اما اشپیگلآنلاین اسنادی منتشر کرده که نشان میدهد امنیت محل کنسرت سران برای پلیس در اولویت بوده و محله شانتسه قربانی کنسرت سران شده است. معترضان اما نظر دیگری دارند: پلیس عمدا و در اقدامی از پیش برنامهریزیشده محله را چند ساعت در اختیار خشونتورزان گذاشت تا بهانه کافی برای حمله به گروههای چپ و منتقد داشته باشد.
معترضان جمعهشب چه کسانی بودند؟
در پرخشونتترین شب هامبورگ -عدهای میگویند خشنترین شب تاریخ آلمان بعد از جنگ دوم- پلیس ۱۳۲ آلمانی، هشت فرانسوی، هفت ایتالیایی و پنج تبعه سوئیس را دستگیر کرد که دادستانی حکم بازداشت ۵۱ نفر آنها را صادر کرد. یرالف مارتین مایر، رئیس پلیس هامبورگ گفته است آنها «چپهای افراطی بودند و جنگ خیابانی را به خوبی تمرین کرده بودند.» به این دلیل پلیس نتوانست خیلی از آنها را دستگیر کند. وزیر کشور آلمان هم گفته است آنها آموزشدیده و تمرینکرده بودند و با خودشان از خارج از مرزهای آلمان تجهیزات آورده بودند. آنها لباسهایشان را مدام عوض میکردند، کلاه و چکش و اهرم داشتند برای کَندَن سنگفرش پیادهروها.
پلیس میگوید در کنار این نیروهای سازماندهیشده و آماده، تعداد زیادی رهگذر مست هم دست به خشونت زدهاند. ساکنان محله آسیبدیده میگویند تخریب سوپرمارکت و فروشگاه لوازم بهداشتیای که خیلی از ساکنان محله و فعالان مرکز فرهنگی واقع در محله از آنها خرید میکردند کار کسانیست که نه انگیزه سیاسی داشتند و نه با برنامهریزی آنجا بودند.
اکثر شورشیان هامبورگ جوان بودند، سن مسنترین فرد بازداشتشده ۳۰ سال است. زنان جوان زیادی هم در این درگیریها حضور داشتند.
منبع تصویر، Getty Images
معترضان چه میگویند؟
اجلاس جی-۲۰ در هامبورگ حدود هشتصد میلیون یورو خرج روی دست شهر گذاشت. یکی از انتقادات معترضان این است که اینهمه هزینه برای این که سران اقتصادهای قدرتمند جهان دو روز با هم گفتوگو کنند، بیمعنی است. آنها میتوانند مثلا در حاشیه اجلاس سازمان ملل با هم حرف بزنند. از تظاهرات «به جهنم خوش آمدید» با عنوان «تظاهرات بزرگ ضدسرمایهدرای» نام برده میشود. سازماندهیکنندگان این تظاهرات قصد داشتند «مقاومت و نقد رادیکال علیه هرگونه سلطه قدیمی و مدرن سرمایهداری» را به نمایش بگذراند. آنها گروه ۲۰ را نماد هر آن چیزی میدانند که علیهش میجنگند.
دیگر تظاهرات بزرگ، «همبستگی بدون مرز به جای جی-۲۰»، قبل از هرچیزی خود را علیه جنگافروزی (در سوریه، عراق و اکراین)، بستن مرزها به روی پناهجویان، نژادپرستی، تغییر اقلیم بهدست بشر و شکاف روزافزون طبقاتی (این که هشت نفر در جهان بیش از نیمی از جمعیت جهان دارایی دارند)، تعریف کرد.
بهطورکلی دورهمجمع شدن رهبران ۲۰ نهاد قدرتمند که بهواسطه قدرتشان، بیشترین مسئولیت را هم درقبال وضع کنونی جهان -وضعیتی که جنبشهای چپ منتقد آن هستند- دارند، بهترین فرصت برای اعتراض به سیاستها و سیاستگذاران این وضعیت است. در میان معترضان البته کسانی هم بودند بدون انگیزه مشخص سیاسی؛ همینطور جریانهای نهیلیستی/آنارشیستیای که هویت خود را از میل به تخریب میگیرند.
هامبورگ پسا جی-۲۰
با وجود درگیریهای گسترده جمعهشب، تظاهرات بعدازظهر شنبه در آرامش و با حضور حدود هفتادهزار نفر برگزار شد. روزهای شنبه و یکشنبه گروههایی از مردم با سازماندهی در فیسبوک یا با حمایت کنسرنهای بزرگ به شکل نمادین محله «جنگزده» شانتسه در قلب هامبورگ را «تمیز» کردند.
اما بین گروههای چپ رادیکال و لایههای چپ در پارلمان و صحنه سیاسی رسمی آلمان از یک طرف و بخشهای محافظهکار دولت و جامعه تنشهای تازهای شروع شده است. هر جریان سیاسی روایت خود را از سه-چهار روز پرتنش هامبورگ و بهخصوص شب جمعه به شنبه دارد و تلاش میکند با پررنگ کردن روایت خود، طرف مقابل را مقصر و آغازکننده خشونتها جلوه دهد.
منبع تصویر، EPA
یکطرف رئیس پلیس و الاف شُلتس، فرماندار ایالتشهر هامبورگ، «بلوک سیاه» و گروه موسوم به «آتونومها» (خودمختارها: گروه سیاسی اما غیرتشکیلاتی شامل چپهای رادیکال و آنارشیستها) را مسئول خشونتها میدانند، اعضای حزب حاکم دموکراتمسیحی (حزب آنگلا مرکل) خواهان تعطیل شدن مرکز فرهنگی موسوم به «روته فلورا»، متعلق به آتونومها هستند، راستهای افراطی میگویند باید با چپها برخورد جدی و «بانک اطلاعاتی از خشوتورزان» تهیه شود؛ طرف دیگر چپها، منتقدان و رسانههای پیشروی آلمان هستند که استراتژی، شیوه مدیریت اعتراضات و تحریک و اولویتبندی غلط مسئله امنیت و نظم در شهر از جانب پلیس را ریشه خشونتهای هامبورگ میدانند.
علاوه بر انتقادات عمده به رفتار دولت و پلیس در طول اجلاس و اعتراضات -که تا فشار برای استعفای رئیس پلیس و فرماندار پیش رفته است-، منتقدان میپرسند اساسا چرا باید هامبورگ به عنوان میزبان چنین اجلاسی انتخاب شود. هامبورگ ضمن این که یکی از ثروتمندترین ایالتهای آلمان محسوب میشود، اما سنت چپ رادیکال و آنارشیسم هم در این شهر پررنگ است. گذشته از آن در شهری که یکمیلیون و ۸۰۰هزار نفر جمعیت دارد، برگزاری صلحآمیز چنین نشستی غیرممکن است. منتقدان میگویند آنگلا مرکل و الاف شلتس هامبورگ را قربانی جاهطلبی سیاسی خود کردند.
در آلمان پساجی-۲۰ هیچ جناح سیاسیای از ذات خشونت دفاع نمیکند، اما تعریف خشونت برای گروههای سیاسی مختلف، متفاوت است. یکطرف خشونت را در سنگهای کوچکی که به سمت پلیس پرتاب شد میبیند و طرف دیگر میگوید خشونت حمله زودهنگام و بیدلیل پلیس به تظاهرات صلحآمیز است. یک طرف میگوید تخریب محله مسکونی و حمله به سوپرمارکت و فروشگاه توجیهی ندارد و طرف دیگر میگوید اینها بهانهای است برای حمله به و حذفِ چپ رادیکال و غیرپارلمانی از صحنه سیاسی آلمان. ردپای این ایده را هم در کلیدواژههای برخی سیاستمداران محافظهکار آلمان -مانند «چپ افراطی»، «بزهکار» و حتی «تروریست» خطاب به معترضان میتوان یافت و هم در رسانههای پوپولیست و راستگرا، قبل از همه روزنامه معروف بیلد، پرتیراژترین روزنامه آلمان که در صفحه اول و در وبسایتش عکسهای تظاهراتکنندگان را منتشر کرد و از مردم خواست آنها را شناسایی و معرفی کنند.
منتقدان همچنین میگویند پرداخت بیش از حد به خشونت چند هولیگان، یعنی فرصت کمتر برای بررسی و انتقاد از تصمیمات سران کشورهای قدرتمند دنیا، از جمله در عرصه محیط زیست.
