مرگ از تشنگی در میان سیلاب‌های آلوده به نفت

دامدارانی که در مراتع سودان جنوبی از برکه‌ای کوچک، آب گل‌آلود برمی‌دارند، می‌دانند که نوشیدن این آب می‌تواند برایشان خطرناک باشد.

چیلهوک پوت، رئیس قبیله‌ آن منطقه، می‌گوید: «آب آلوده است، چون اینجا نفت دارد و در آن مواد شیمیایی پیدا می‌شود.»

نیاتاباه، زنی از این جامعه که در دل میدان‌های نفتی ایالت یونیتی دام پرورش می‌دهد، می‌گوید: «اگر این آب را بنوشی، نفست می‌گیرد و به سرفه می‌افتی. ما می‌دانیم این آب آلوده است، اما جای دیگری نداریم، از تشنگی در حال مرگیم.»

دیوید بوجو لجو که قبلا در زمینه مهندسی نفت فعالیت می‌کرده، به بی‌بی‌سی گفت که سیل در این منطقه، آلودگی را وارد منابع آبی کرده است.

بخش‌های وسیعی از این ایالت طی چندین سال به دلیل سیل‌های بی‌سابقه زیر آب رفته و به گفته دانشمندان، تغییرات اقلیمی این وضعیت را تشدید کرده است.

آقای بوجو لجو می‌گوید این سیلاب‌ها «فاجعه‌بار» هستند و آلودگی ناشی از مدیریت نامناسب تاسیسات نفتی «قاتل خاموشی» است که در سراسر ایالت گسترش یافته است.

سودان جنوبی جوان‌ترین و یکی از فقیرترین‌ کشورهای جهان است، با دولتی که به شدت متکی به درآمدهای نفتی است.

ایالت یونیتی که یکی از ایالات عمده تولیدکننده نفت است، همواره با سیلاب‌های فصلی درگیر بوده است. اما در سال ۲۰۱۹ باران‌های شدید موجب جاری شدن سیلی شد که روستاها، مراتع و جنگل‌ها را فرا گرفت.

بعد از آن هر سال بارش‌های شدید ادامه یافت، آب آن روی خاک رس انباشته می‌شد و راهی برای جذب آن وجود نداشت.

طبق اعلام برنامه جهانی غذا وابسته به سازمان ملل، در بدترین وضعیت در سال ۲۰۲۲، دو سوم ایالت یونیتی زیر آب بود. همین الان هم حدود ۴۰ درصد آن زیر آب است.

آقای بوجو لجو هشت سال برای یک کنسرسیوم نفتی کار کرده که حاصل سرمایه‌گذاری مشترک بین شرکت‌های نفتی مالزی، هند و چین است و دولت سودان جنوبی صاحب ۵ درصد آن است.

پنج سال پیش، پس از ترکیدن بخشی از یک خط لوله بزرگ، او شروع به عکس‌برداری و فیلم‌برداری از استخرهای آبی آلوده به نفت و توده‌های خاک سیاه‌شده در مناطق مختلف ایالت یونیتی کرد، از جمله در مناطقی نزدیک به روستای روریاک که محل سکونت دامداران است.

او می‌گوید نشت چاه‌ها و خطوط لوله نفت «یک وضعیت تکرارشونده» بود و او در انتقال خاک‌های آلوده از جاده‌ها، برای این که دیده نشوند، مشارکت داشته است.

او تلاش کرد نگرانی‌های خود را با مدیران شرکت در میان بگذارد، اما می‌گوید این کار نتیجه چندانی نداشت و «هیچ برنامه‌ای برای پاکسازی خاک وجود نداشت».

آقای بوجو لجو می‌گوید «آب‌های تولیدی» -آبی که هنگام استخراج نفت از زمین آزاد می‌شود و اغلب حاوی هیدروکربن‌ها و آلاینده‌های دیگر است - به‌درستی تصفیه نمی‌شد.

او می‌گوید هر روز در جلسه صبحگاهی ما گزارش‌هایی از میزان بالای نفت در این آب‌ها وجود داشت «و این آب دوباره به محیط زیست تزریق می‌شد».

او می‌پرسد «سوال اینجا است که این آب به کجا جریان پیدا می‌کند؟ به رودخانه، به منبع آبی که مردم از آن می‌نوشند، به حوضچه‌هایی که مردم در آن ماهی می‌گیرند.»

آقای بوجو لجو توضیح می‌دهد که مواد شیمیایی نفتی به داخل آب‌های زیرزمینی نفوذ می‌کنند و به دهانه‌ چاه‌ها می‌رسند. او می‌گوید «آب‌های زیرزمینی آلوده هستند».

وقتی باران‌های شدید در سال ۲۰۱۹ آغاز شد، اطراف برخی از مناطق نشت نفت، دیواره‌های خاکی ساخته شد «اما این دیوارها برای مقاومت در برابر حجم آب موجود کافی نبود».

در روستای روریاک، هیچ اطلاعاتی در مورد کیفیت آبی که دامداران می‌نوشند وجود ندارد، اما آنها نگران بیمار شدن دام‌هایشان به دلیل آلودگی آب هستند.

این دامداران می‌گویند در مواردی گوساله‌ها بدون سر یا بدون اعضای دیگر بدن به دنیا آمده‌اند.

اداره کشاورزی ایالت یونیتی مرگ بیش از ۱۰۰ هزار راس گاو در دو سال گذشته را به سیل و آلودگی نفتی نسبت می‌دهد.

در جنگلی نزدیک به روریاک، گروهی از مردان و زنان درختان را برای تهیه زغال قطع می‌کنند.

آنها هشت ساعت در امتداد جاده‌های خاکی که آب سیل آن را احاطه کرده، راه پیموده‌اند تا به این جنگل برسند.

این افراد می‌گویند تنها آبی که در اینجا می‌توان پیدا کرد، آب آلوده است.

زنی به نام نیاکال می‌گوید حتی بعد از جوشاندن هم «باعث اسهال و شکم‌درد می‌شود».

زن دیگری به نام نیه‌دا، اشک‌هایش را پاک می‌کند و می‌گوید این زغال‌ها را برای فروش نیاز دارد، اما نگران هفت فرزندش است که برای یک هفته نزد مادرش گذاشته است.

او می‌گوید: «مادرم هم چیزی ندارد.»

نیه‌دا نزدیک شهر بنتیو، پایتخت ایالت، در کلبه‌ای از نی، در اردوگاهی زندگی می‌کند که میزبان ۱۴۰ هزار نفر از آوارگان جنگ یا سیل است. این کمپ به طور کامل با آب سیل احاطه شده و تنها با دیواره‌های خاکی محافظت می‌شود.

کمک‌های غذایی محدود است، اما بسیاری از ساکنان منطقه با جمع‌آوری ریشه‌های نیلوفر آبی و ماهی‌گیری به جیره‌ غذایی‌شان اضافه می‌کنند.

آب سالم بسیار کم‌یاب است. نیه‌دا برای شستشو و پخت و پز از آب چاه استفاده می‌کند، اما برای خرید آب آشامیدنی نیاز به پول دارد.

متخصصان بهداشت و سیاستمداران منطقه به بی‌بی‌سی گفته‌اند که نگران هستند آلودگی و کمبود آب سالم بر سلامت ساکنان اثر گذاشته باشد.

در بیمارستانی در بنتیو، مادری تازه زایمان کرده است. بینی و دهان نوزاد او به هم چسبیده است.

دکتر ساموئل پوت، یکی از پزشکانی که از این نوزاد مراقبت می‌کند، می‌گوید: «آنها به آب سالم دسترسی ندارند. فقط از رودخانه‌ای می‌نوشند که در آن آب و نفت با هم ترکیب شده‌اند. شاید مشکل همین باشد.»

او می‌گوید موارد زیادی از کودکان با ناهنجاری‌های مادرزادی، مانند نداشتن اعضای بدن یا سر کوچک، در بنتیو و همچنین روونگ، منطقه‌ای نفت‌خیز شمال ایالت یونیتی، وجود دارد. او می‌گوید این کودکان اغلب ظرف چند روز یا چند ماه می‌میرند.

آزمایش‌های ژنتیکی می‌تواند سرنخ‌هایی درباره علل ناهنجاری‌های مادرزادی ارائه دهد، اما بیمارستان امکانات لازم را ندارد و نتایج اغلب قطعی و روشن نیست.

دکتر پوت خواهان آن است که دولت فهرستی ثبت موارد ناهنجاری تهیه کند.

از آنجا که داده‌ها به‌طور منظم ثبت نمی‌شود، مشخص نیست که آیا این گزارش‌های پراکنده نشان‌دهنده فراوانی غیرعادی ناهنجاری‌های مادرزادی هستند یا نه.

دکتر نیکول دزیل، متخصص سلامت محیطی در دانشگاه ییل، می‌گوید: «احتمالا آلودگی مرتبط با نفت می‌تواند به افزایش خطر ناهنجاری‌های مادرزادی کمک کند.»

او می‌افزاید آلودگی محیطی یکی از عوامل خطر برای ناهنجاری‌های مادرزادی، در کنار ژنتیک، سن مادر، عفونت و تغذیه است.

دکتر دزیل می‌گوید بعضی از ترکیبات آزاد شده در جریان تولید نفت می‌تواند بر رشد جنین تاثیر بگذارند.

او تاکید می‌کند که گزارش‌های پراکنده می‌تواند به عنوان نشانه‌های مهمی از مشکلات سلامت در نظر گرفته شود، اما بدون جمع‌آوری سیستماتیک داده‌ها، اثبات چنین رابطه‌ای دشوار است.

در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۷، سازمان غیردولتی آلمانی «نشان امید» مطالعاتی با بررسی علمی دیگر میادین نفتی در ایالت یونیتی انجام داد.

افزایش شوری و مقادیر بالای فلزات سنگین در آب‌های نزدیک‌تر به چاه‌های نفت، و مقادیر بالای سرب و باریم در نمونه‌های موی انسان از جمله یافته‌های آنها بود

محققان نتیجه گرفتند که این موارد نشانگر آلودگی ناشی از تولید نفت است.

دولت سفارش یک ارزیابی زیست‌محیطی از تاثیر صنعت نفت را داده است، اما نتایج آن بیش از یک سال پس از تاریخ مقرر هنوز منتشر نشده است.

مری آین ماجوک، سیاستمدار ارشد حزب حاکم، بیش از یک دهه است که درباره آلودگی نفت هشدار می‌دهد.

او یکی از اعضای دولت و نایب رئیس مجلس علیای پارلمان سودان جنوبی، و اهل روونگ است.

او می‌گوید یکی از بستگانش کودکی «با ناهنجاری‌های مادرزادی» به دنیا آورده و معتقد است که بسیاری از چنین مواردی به دلیل ترس از انگ اجتماعی یا عدم دسترسی به امکانات پزشکی گزارش نمی‌شود.

خانم ماجوک می‌گوید سودان جنوبی از زمان اعلام استقلال از سودان در سال ۲۰۱۱، «صنعتی را به ارث برده است که بر پایه روش‌های نادرست بنا شده بود».

در سال ۲۰۱۳ جنگ داخلی پنج ساله‌ای آغاز شد. او می‌گوید برای کشوری که با جنگ درگیر است و به شدت وابسته به درآمدهای نفتی است، بهبود مسئولیت زیست‌محیطی «جزو آخرین اولویت‌های ما است».

او می‌گوید قوانین و نهادهایی ایجاد شده‌ است، اما «پاسخ‌گویی چندانی وجود ندارد».

آقای بوجو لجو می‌گوید: «صحبت کردن درباره نفت مثل دست گذاشتن روی نقطه بسیار حساس دولت است.»

او در سوئد با بی‌بی‌سی صحبت کرد، کشوری که از آن پناهندگی گرفته است.

در سال ۲۰۲۰ وکلایی در سودان جنوبی که قصد داشتند به دلیل آلودگی نفتی از دولت شکایت کنند، با او تماس گرفتند.

او پذیرفت که به عنوان شاهد در دادگاه حاضر شود، اما می‌گوید نیروهای امنیتی او را دستگیر کردند، با تفنگ به سرش کوبیدند و او را مجبور کردند سندی را برای پس گرفتن اظهاراتش امضا کند.

او بلافاصله پس از آن کشور را ترک کرد. وکلا هم دیگر پی‌گیر پرونده نشدند.

بی‌بی‌سی از کنسرسیوم نفتی و دفتر رئیس‌جمهور سودان جنوبی خواست درباره اتهامات مطرح‌شده در این گزارش اظهار نظر کنند، اما آنها پاسخی ندادند.

دانشمندان مطمئن نیستند که آیا سیلاب‌ها در ایالت یونیتی روزی فروکش خواهد کرد یا خیر.

دکتر کریس فانک، مدیر مرکز مخاطرات اقلیمی در دانشگاه سانتا باربارا در کالیفرنیا می‌گوید در سال ۲۰۱۹ دمای سطح دریا در اقیانوس هند غربی به رکوردی رسید که «در دنیایی بدون تغییرات اقلیمی غیرممکن بود».

هوای گرم‌تر می‌تواند رطوبت بیشتری نگه دارد و او می‌گوید که ارتباطی قوی‌ میان دمای سطح دریا و باران‌های شدید سال ۲۰۱۹ در شرق آفریقا وجود دارد.

دکتر فانک می‌گوید از آن زمان تاکنون، بارش باران شدید بر حوضه آبریز دریاچه ویکتوریا که به سوی سودان جنوبی جریان پیدا می‌کند ادامه داشته، اما مشخص نیست که یک الگوی جدید دائمی باشد.

او اضافه می‌کند که دما در سودان جنوبی افزایش یافته و انتظار می‌رود باز هم بیشتر شود.

این یعنی بارش‌های شدیدتر «شدیدتر خواهد شد» و بر اساس برخی از پیش‌بینی‌های گرمایش جهانی، گرما و رطوبت ممکن است باعث شود بخشی از مناطق کشور «غیر قابل سکونت شود».

اما با وجود سیلاب‌ها و نگرانی‌ از آلودگی، بسیاری از ساکنان منطقه امیدوارند که به زندگی دامداری و امرار معاش از طریق کشاورزی بازگردند.

در روریاک، کودکان با گل‌های روی زمین دهکده‌ای کوچک می‌سازند، همراه با کلبه‌ها و گاوهای مینیاتوری.

و در نزدیکی بنتیو، زنی مسن کنار آب سیل نشسته و ریشه‌های نیلوفر آبی را آسیاب می‌کند. او می‌گوید دوست دارد روزی، دوباره گاو داشته باشد.

«وقتی آب پایین بیاید باز هم غله خواهم کاشت، حتی اگر سال‌ها طول بکشد.»