افشای یک فاجعه؛ آلودگی که هیچ‌وقت گزارش نشد

اسمِ استالارد، اون پینل و جی کلی، بی‌بی‌سی

طبق نتایج تحقیقی که بی‌بی‌سی انجام داده است، شرکت‌های بزرگ نفتی نشت گسترده گازهای گلخانه‌ای را اعلام نمی‌کنند.

بی‌بی‌سی پی برده است که میلیون‌ها تن مواد آلوده کننده در اثر سوختن گازهای شعله‌ور مراکز و پالایشگاه‌های نفتی شرکت‌های بزرگی چون بی پی، انی و اکسون موبیل، شورون و شل وارد هوا می‌شوند.

سوزاندن گاز طبیعی درواقع سوزاندن گاز اضافی‌ است که در فرآیند پالایش نفت تولید می‌شود و یک نوع هدر دادن آن است.

 شرکت‌های نفتی گفته‌اند نحوه گزارش دادن آن‌ها دراین‌باره مطابق با استانداردهای جهانی صنعت نفت است.

گاز طبیعی که به این شکل در پالایشگاه‌ها سوزانده می‌شود ترکیب سمی و خطرناکی از دی‌اکسید کربن، متان و دوده سیاه ایجاد می‌کند که هم هوا را آلوده و هم گرم شدن کره زمین را سریع‌ترمی‌کند.

بی‌بی‌سی همچنین میزان بسیار بالایی از مواد شیمیایی که می‌توانند سرطان‌زا باشند در هوای محل زندگی گروه‌هایی از مردم کشور عراق پیداکرده است. این مردم در نزدیک پالایشگاه‌هایی که مازاد گاز خود را می‌سوزانند زندگی می‌کنند. طبق داده‌هایی که به دست آورده‌ایم، این میدان‌های نفتی ازجمله میدان‌هایی هستند که بالاترین میزان سوزاندن گاز مازاد در جهان در آن‌ها مشاهده می‌شود.

در واکنش به این مسئله، دیوید بوید، گزارشگر ویژه سازمان ملل در مورد حقوق بشر و محیط‌زیست وضعیت این مردم را چنین توصیف کرد:« آن‌ها در مناطق قربانی شده کره زمین زندگی می‌کنند. مناطقی که در آن‌ها سودآوری اقتصادی و منفعت شرکت‌های خصوصی بر سلامت و حقوق اولیه بشری و محیط‌زیست ترجیح داده‌ شده است.»

زیر آسمان‌های سمی

شرکت‌های نفتی از مدت‌های طولانی متوجه بوده‌اند که باید تمام گاز مازاد خود را به شکل دیگری از بین ببرند و جز در موارد اضطراری آن‌ها را نسوزانند.

شرکت بی پی، انی، اکسون موبیل، شورون و شل همگی در توافقنامه سال ۲۰۱۵ بانک جهانی متعهد شده‌اند که تا ۲۰۳۰ تمام گازهای مشتعل خود را گزارش داده و به سمت پایان دادن به این رویه پیش بروند. کمپانی شل تعهد داده است تا سال ۲۰۲۵ به این هدف برسد.

اما این شرکت‌های بزرگ میگویند برای اداره روزانه این میدان‌های نفتی با شرکت‌های دیگر قرارداد بسته‌اند و درواقع این شرکت‌های کوچک‌تر هستند که باید میزان آلاینده‌های حاصل از سوزاندن گاز مازاد را گزارش بدهند.

میدان‌های نفتی ازاین ‌دست بخش عمده تولید نفت جهان را شامل می‌شوند و به‌طور متوسط پنجاه‌درصد فعالیت‌های این شرکت‌های بزرگ را در برمی‌گیرد.

بااین‌وجود ماه‌ها تحقیقات و بررسی‌های بی‌بی‌سی ده‌ها میدان نفتی دیگر هم پیداکرده است که این شرکت‌ها میزان آلاینده‌های حاصل از آن‌ها را گزارش نمی‌دهند و این یعنی هیچ‌کس گزارشی رسمی از آلاینده‌هایش اعلام نمی‌کند.

ما با استفاده از داده‌های ماهواره رصد کننده گازهای شعله‌ور میدان‌های نفتی که متعلق به بانک جهانی است، توانستیم میزان آلاینده‌هایی که هرکدام از این میدان‌ها تولید می‌کنند را تخمین بزنیم. طبق برآورد ما در سال ۲۰۲۱ نزدیک به بیست میلیون تن دی‌اکسید کربن تولیدشده از گازهای مشتعل این میدان‌ها گزارش داده نشده است. این مقدار دی‌اکسید کربن معادل میزان آلودگی است که ۴.۴ میلیون اتومبیل می‌توانند در طول یک سال تولید کنند.

در جواب به این تحقیق، پنج شرکت نفتی بزرگ گفتند آن‌ها فقط در مورد میدان‌هایی که خود به شکل مستقیم اداره‌شان می‌کنند گزارش‌هایی مطابق با استاندار جهانی صنعت نفت ارائه می‌دهند.

شرکت شل و انی اضافه کردند که آن‌ها یک گزارش سرانه و کلی از رقم آلاینده‌های خود می‌دهند که میزان حاصل از گاز مازاد شعله‌ور در میدان‌هایی که در شرکت‌های تحت قرارداد اداره می‌کنند هم در آن لحاظ شده است اما در ضمن میگویند این رقم به شکل ریز مشخص نشده است و جز تعهدات آن‌ها به بانک جهانی برای کاهش آلاینده‌ها نیست.

تحقیقی که بخش عربی خبر بی‌بی‌سی انجام داده است نشان داده است گازهای مشتعل میدان‌های نفتی خطر ابتلا به سرطان را برای مردم عراق که در نزدیک این میدان‌ها زندگی می‌کنند بالابرده است.

در میان بخشی از جمعیت عراق که در نزدیک بزرگ‌ترین میدان‌های نفتی جهان در بصره در جنوب شرقی عراق، رومیله، قرنه غربی، زبیر و نهران عمر زندگی می‌کنند، مدت‌هاست تعداد کودکان مبتلابه سرطان خون رو به افزایش بوده است . دلیلی که در پشت آن است همین سوزاندن گازهای مازاد میدان‌های نفتی است.

در منطقه بصره بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ میزان ابتلا به همه انواع سرطان ۲۰ درصد افزایش داشته است. این رقم بر اساس مدرکی است که از وزارت بهداشت عراق به بی‌بی‌سی فاش شده است و در آن آلودگی هوا دلیل اصلی افزایش مبتلایان به سرطان دانسته شده است.

بی پی و انی به ترتیب بزرگ‌ترین شرکت‌های نفتی میدان‌های در رومیله و زبیر هستند اما چون خودشان اداره‌کننده این میدان‌ها نیستند، میزان آلاینده‌های تولیدشده را گزارش نمی‌دهند. شرکت‌های تحت قرارداد آن‌ها که در عمل میدان را اداره می‌کنند هم هیچی رقمی در این مورد اعلام نمی‌کنند.

آزمایش‌هایی که روی کیفیت هوای این مناطق انجام‌شده میزان بالایی از بنزن را نشان می‌دهد که می‌تواند باعث ابتلا به سرطان خون و دیگر اختلالات خونی شود. میزان بنزن در حداقل ۴ منطقه در عراق بالاتر از میزان مجاز در سطح کشور است.

نمونه‌های ادرار که از ۵۲ کودک گرفته‌شده بود نشان دادند که میزان ماده ۲-نفتول ( یکی از مشتقات مشکوک به سرطان‌زایی نفتالین) در بدن آن‌ها ۷۰ درصد افزایش داشته است.

دکتر مانوئلا اورجوئلا گریم، پروفسور سرطان کودکان در دانشگاه کلمبیا می‌گوید: «این ماده در بدن کودکان به میزان نگران‌کننده‌ای بالا است. این یعنی باید برای کنترل سلامتی‌شان به‌دقت تحت نظر باشند.»

فاطمه فلاح نجمه وقتی ۱۱ ساله بود دچار نوع خاصی از سرطان خون به نام سرطان خون لیمفوبلستیک حاد شد. قرار گرفتن در معرض بنزن می‌تواند خطر ابتلای مردم به این بیماری را بالا ببرد.

فاطمه با پدر و مادر و شش خواهر و برادرش نزدیک میدان نفتی زبیر زندگی می‌کنند. شرکت انی در این منطقه مدیریت میدان را به عهده دارد.

در این منطقه نه شرکت انی و نه شرکتی تحت قرارداد که امور اجرایی میدان انجام می‌دهد هیچ نوع گزارشی از آلودگی ناشی سوزاندن گاز مازاد ارائه نکرده‌اند.

طبق قوانین کشور عراق سوزاندن گاز مازاد در فاصله ۱۰ کیلومتری از مناطق مسکونی برای حفظ سلامت مردم ممنوع است.

اما گازهای شعله‌ور میدان زبیر تقریباً همیشه در فاصله ۱.۶ مایلی از خانه ها در حال سوختن هستند.

فاطمه در جلسات شیمی‌درمانی‌اش شعله‌های همیشه روشن نزدیک خانه‌شان را نقاشی می‌کرد.

او می‌گوید شب‌ها تماشای شعله‌ها در شب را دوست داشته و وجود آن‌ها برایش عادی شده بود.

برای پدر فاطمه بیمار شدن او «مانند آتشی بود که راهی برای خاموش کردنش نیست.»

فاطمه نوامبر سال گذشته درحالی‌که خانواده‌اش با تمام قوا دنبال پیوند مغز استخوان بودند، درگذشت. او فقط ۱۳ سال سن داشت.

وقتی از شرکت انی خواستیم در این مورد توضیح بدهد آن‌ها گفتند هر نوع اتهام مبنی بر اینکه فعالیت آن‌ها سلامت مردم عراق را به خطر انداخته است را قویا رد می‌کنند.

شرکت انی می‌گوید طبق ضوابط مربوط به قراردادهای کاری آن‌ها مسئولیتی درباره گازهای شعله‌ور در زبیر ندارند.

طبق بررسی‌های بی‌بی‌سی میدان نفت رومیله که ۲۵ مایل دورتر از زبیر قرار دارند، بیشتر از تمام میدان‌های نفتی جهان گاز مازاد شعله‌ور دارد. میزان انرژی حاصل از سوختن این گازها می‌تواند نزدیک به ۳ میلیون خانه در بریتانیا را گرم کند.

شرکت بی پی قرارداد اصلی مدیریت این میدان نفتی را دارد. بی پی این میدان را فعال کرد و هم‌اکنون به‌صورت ناظر، درحالی‌که شرکت دیگری میدان را اداره می‌کند، در این میدان حاضر است. شرکت اجرایی رومیله که این میدان نفتی را اداره می‌کند هم هیچ گزارشی درباره شعله‌ور کردن گاز در این میدان ارائه نمی‌کند.

طبق استانداردهای شرکت اجرایی رومیله که شرکت بی پی آن را امضا کرده است: «تمام کسانی که در اثر آلودگی بالاتر از حد مجاز ملی آسیب ببینند طبق قانون مجاز به درخواست خسارت هستند.»

اما علی حسین جالود ۱۹ ساله که مبتلابه سرطان خون شده بود و اکنون بهبود پیداکرده است می‌گوید وقتی او و پدرش در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ برای دریافت خسارت به شرکت بی پی مراجعه کردند با سکوت مواجه شدند.

شرکت بی پی می‌گوید: «ما هم درباره مسائلی که بی‌بی‌سی درباره آن‌ها تحقیق کرده است نگران هستیم و برای برطرف کردن این مشکلات اقدام‌های لازم را شروع خواهیم کرد.»

به دنبال افشا شدن گزارشی درباره افزایش ابتلا به سرطان در ناحیه بصره، وزیر نفت عراق، احسان عبدل جبار اسماعیل به ما گفت: «ما به تمام شرکت‌های تحت قرارداد که میدان‌های نفتی را اداره می‌کنند دستور داده‌ایم استانداردهای بین‌المللی را رعایت کنند.»

 بر اساس محاسبات آژانس بین‌المللی انرژی، اگر تمام گاز طبیعی که به‌صورت مازاد در میدان‌های نفتی سوزانده می‌شود را به شکلی حفظ می‌کردیم می‌توانستیم نه‌دهم نیازمندی اروپا به گاز روسیه را با آن تأمین کنیم.

 به نظر بانک جهانی جمع‌آوری این گاز مازاد در شروع کار عملیات پرهزینه و مشکلی است. این سازمان تخمین میزند متوقف کردن کامل سوزاندن گاز مازاد می‌تواند تا ۱۰۰ میلیارد دلار (۹۲ میلیارد پوند) هزینه داشته باشد.

اما مارک دیویس، مدیر اجرایی شرکت کاپتریو که به شرکت‌های بزرگ نفتی درباره متوقف کردن سوزاندن گاز مازاد مشاوره می‌دهد، به بی‌بی‌سی گفت کشورهایی مانند نروژ نشان داده‌اند این کار با کمک قوانین سفت و سخت‌تر امکان‌پذیر است.