آیا تشکیلات فلسطینی در آستانه فروپاشی است؟

با افزایش خشونت شهرک‌نشینان اسرائیلی در مناطق اشغالی کرانه غربی، روستای مغیّر در شمال شرق رام‌الله در خط مقدم تنش‌ها قرار گرفته است. این روستا همواره هدف یورش‌های ارتش اسرائیل و شاهد مصادره زمین‌های کشاورزی به دست شهرک‌نشینانی بوده که پاسگاه‌های جدیدی برپا کرده‌اند.

مرزوق ابونعیم از شورای روستای مغیر می‌گوید هدف شهرک‌نشینان بیرون راندن فلسطینیان است. او می‌گوید: «این کار را بی‌سروصدا انجام می‌دهند، نه آشکار. اما این به معنای الحاق زمین‌هاست. ما دیگر به زمین‌هایمان دسترسی نداریم.»

روستای مغیر در میان تپه‌های سبز و باغ‌های زیتون قرار دارد. بیشتر خانه‌های آن در منطقه‌ای است که تامین امنیت آن در اختیار ارتش اسرائیل است، اما طبق توافق‌ها تشکیلات فلسطینی که از حمایت بین‌المللی برخوردار است، باید خدمات پایه را ارائه دهد. با این حال، این نهاد به دلیل بحران عمیق و روزافزون اقتصادی، دیگر توان انجام این وظیفه را ندارد.

ابونعیم می‌گوید: «وقتی به آن‌ها مراجعه می‌کنم، نمی‌توانند حمایتی را که نیاز دارم فراهم کنند. تشکیلات پولی ندارد!»

پس از حملات مرگبار هفتم اکتبر به رهبری حماس علیه اسرائیل، حدود ۱۰۰ هزار فلسطینی مجوز کار خود در اسرائیل را از دست دادند. علاوه بر این، اسرائیل انتقال درآمدهای مالیاتی را که به نیابت از تشکیلات جمع‌آوری می‌کند، به دلیل اختلاف بر سر محتوای کتاب‌های درسی فلسطینی و پرداخت کمک‌هزینه به خانواده زندانیان یا کشته‌شدگان به دست اسرائیل، از جمله مهاجمان، متوقف کرده است.

تشکیلات فلسطینی می‌گوید اکنون بیش از چهار میلیارد دلار از اسرائیل طلبکار است. این نهاد به بیشتر کارکنان بخش عمومی - از جمله پزشکان، نیروهای پلیس و معلمان - تنها ۶۰ درصد حقوقشان را می‌پردازد. مدارس تحت اداره تشکیلات که بیش از ۶۰۰ هزار دانش‌آموز در آن تحصیل می‌کنند، فقط سه روز در هفته باز هستند.

زنی ساکن مغیر که مادر هشت فرزند است به من می‌گوید «واقعا سخت است» و توضیح می‌دهد که مدارس روستا در زمان حضور شهرک‌نشینان یا سربازان نیز به دلیل نگرانی درباره امنیت کودکان تعطیل می‌شوند.

او می‌افزاید: «وقفه در تحصیل کودکان آن‌قدر زیاد بوده که بعضی بچه‌های کلاس چهارم هنوز خواندن بلد نیستند. آن‌ها را به کلاس خصوصی پیش معلمی در روستا می‌فرستیم. او از الفبا شروع می‌کند تا از نو خواندن را یاد بگیرند.»

در مسیر خروج از روستای مغیر، پست‌های نظامی اسرائیل دیده می‌شود که برای مسدود کردن ارتباط روستاهای فلسطینی با یکدیگر و محدود کردن رفت‌وآمد استفاده می‌شود. بولدوزرهای اسرائیلی نیز مشغول تغییر چهره زمین هستند؛ جاده‌ها را گسترش می‌دهند تا شهرک‌ها را به هم متصل کنند و دسترسی سریع‌تری برای شهرک‌نشینان به بیت‌المقدس فراهم کنند. شهرک‌ها که بر اساس حقوق بین‌المللی غیرقانونی محسوب می‌شوند، با سرعتی بی‌سابقه در حال گسترش‌اند.

همه این تحولات فشار بر تشکیلات فلسطینی را افزایش داده است. این نهاد بیش از ۳۰ سال پیش و پس از توافق صلح تاریخی با اسرائیل - «پیمان اسلو» - تاسیس شد. فلسطینیان امیدوار بودند که این تشکیلات به سرعت به دولتی کامل برای یک کشور فلسطینی در کرانه غربی و نوار غزه با پایتختی بیت‌المقدس شرقی تبدیل شود. این نهاد متعهد بود از طریق مذاکره و ابزارهای غیرخشونت‌آمیز به هدف خود برسد.

مذاکرات مستقیم با اسرائیل که پایه روند صلح بود، بیش از یک دهه پیش فروپاشید. اکنون ناتوانی تشکیلات در جلوگیری از گسترش حضور اسرائیل در کرانه غربی - چه برسد به تشکیل کشوری مستقل - ضعف آن را آشکارتر کرده و نارضایتی فلسطینیانی را که از فساد، رکود سیاسی و تداوم هماهنگی امنیتی با اسرائیل ناراضی‌اند، عمیق‌تر کرده است.

صف طولانی خودروهایی را که در انتظار عبور از ایست بازرسی ارتش اسرائیل و ورود به رام‌الله، مرکز اداری و گسترده تشکیلات فلسطینی هستند، دنبال می‌کنم. در خیابان‌ها پلیس‌های فلسطینی حضور دارند. اینجا بخشی از کرانه غربی است که تشکیلات همچنان کنترل کامل آن را در دست دارد.

با این حال، هشدارها درباره نزدیک بودن فروپاشی این نهاد رو به افزایش است.

صبری صیدم، وزیر پیشین تشکیلات و معاون رئیس حزب سیاسی رئیس تشکیلات، می‌گوید: «این نقطه عطفی در زندگی ماست. کشور فلسطین، هویت فلسطینی و حتی حضور فلسطینیان در سرزمین نیاکانشان اکنون در معرض تهدید اسرائیل است و موجودیت تشکیلات نیز زیر سوال رفته است.»

در ماه فوریه، گام‌های تازه دولت اسرائیل کنترل آن بر کرانه غربی را تشدید کرده است. یک مقام ارشد سازمان ملل هشدار داده این اقدامات به معنای «الحاق تدریجی و عملی» است.

روند جدید ثبت اراضی می‌تواند به اسرائیل اجازه دهد بخش‌های وسیعی از این سرزمین را به عنوان اراضی دولتی اسرائیل ثبت کند و برای توسعه‌های آینده در اختیار بگیرد. همچنین اجرای مقررات زیست‌محیطی و باستان‌شناسی اسرائیل به بخش‌هایی از کرانه غربی که تحت کنترل مدنی تشکیلات است، گسترش یافته است.

بتسالل اسموتریچ، وزیر دارایی تندرو اسرائیل، در کنفرانسی در شهرکی نزدیک رام‌الله وعده داده است که اگر پس از انتخابات سال ۲۰۲۶ در دولت بماند، گام‌های فراتری برمی‌دارد. او اعلام کرد که «توافق‌نامه‌های نفرین‌شده اسلو را رسما و عملا لغو» و تشکیلات فلسطینی را منحل خواهد کرد. او با «دشمن» خواندن فلسطینیان، وعده داد که زمینه مهاجرت آن‌ها را فراهم کند.

بیش از ۸۰ کشور عضو سازمان ملل، همراه با اتحادیه اروپا و اتحادیه عرب، «تصمیم‌ها و اقدامات یک‌جانبه اسرائیل» را به شدت محکوم کرده و خواهان لغو آن‌ها شده‌اند. با این حال، آمریکا تنها بر مخالفت خود با الحاق کرانه غربی تاکید کرده است.

بسیاری از فلسطینیان نگران و ناامیدند. غسان خطیب، استاد مطالعات بین‌الملل، خواهان فشار جهانی بر اسرائیل و کمک مالی برای تضمین بقای تشکیلات فلسطینی شده است.

او به من می‌گوید: «این باید یک زنگ خطر باشد. دنیای خارج از نظر سیاسی و مالی سرمایه‌گذاری زیادی روی ایده راه حل دو کشوری کرده است، اما این اقدامات جدید اسرائیل با هدف نابودی آینده‌ این راه حل انجام می‌شود.»

جنگ ویرانگر غزه روند افول تشکیلات را تسریع کرده است. این نهاد پیش از این در سال ۲۰۰۷، یعنی یک سال پس از پیروزی حماس در آخرین انتخابات پارلمانی، کنترل این منطقه را از دست داده بود. این بار هم تشکیلات فلسطینی در محکوم کردن حملات مرگبار حماس به اسرائیل که شعله جنگ را برافروخت، کند عمل کرد و اکنون نیز بنا بر خواست اسرائیل، تا حد زیادی از حاکمیت دوران پس از جنگ کنار گذاشته شده است.

برخلاف اسرائیل، تشکیلات فلسطینی عضو «هیئت صلح» به رهبری آمریکا نیست. با این حال انتظار می‌رود حدود پنج هزار نیروی پلیس در غزه را زیر نظر داشته باشد. طرح صلح دونالد ترامپ نیز پیش‌بینی می‌کند این نهاد پس از تکمیل «برنامه اصلاحی» نامشخصی، در نهایت کنترل این منطقه را در دست گیرد و به آینده‌ای اشاره می‌کند که در آن «شرایط برای مسیر معتبری به سوی خودمختاری و تشکیل کشور فلسطینی فراهم شود.»

رهبران اسرائیل پیشنهادها درباره فروپاشی قریب‌الوقوع تشکیلات را رد کرده‌اند. چنین اتفاقی می‌تواند اسرائیل را ناگزیر کند به عنوان قدرت اشغالگر، مسئولیت مستقیم حدود ۲/۷ میلیون فلسطینی ساکن کرانه غربی را بر عهده بگیرد.

یک مقام دولتی اسرائیل به بی‌بی‌سی گفته است: «تشکیلات فلسطینی نهادی فاسد و از نظر اخلاقی ورشکسته است که منابع قابل توجهی در آن به جای رسیدن به مردم خودش، به یغما رفته است.»

در روستای مغیر، شهرک‌نشینان پیش از این چوپانان بادیه‌نشین را از زمین‌های اطراف رانده‌اند و اکنون گله‌های خود را در نزدیکی اردوگاه‌های تازه‌برپا شده در حاشیه روستا می‌چرانند.

در آن سوی دره، سربازان اسرائیلی خودروی نظامی‌شان را متوقف کرده و به گشت‌زنی می‌پردازند. اندکی بعد گاز اشک‌آور شلیک می‌شود. یک ماه از کشته شدن نوجوان ۱۴ ساله فلسطینی به ضرب گلوله یک سرباز اسرائیلی در همین‌جا می‌گذرد. ارتش می‌گوید او سنگ پرتاب کرده بود. در این مورد نیز ارتش اعلام کرده که به سوی نیروهایش سنگ پرتاب شده و مظنونان بازداشت شده‌اند.

در حالی که توجه جهانی چندانی به واقعیت‌های روزمره کرانه غربی وجود ندارد، ساکنان می‌گویند خطر ناآرامی گسترده در حال افزایش است. بیم آن می‌رود که ناتوانی فزاینده تشکیلات، فلسطینیان را به سوی کسانی سوق دهد که رویکردی کمتر میانه‌رو دارند.