نوسان شدید قیمت نفت ناشی از التهاب و سردرگمی بازارها

فقط ظرف دو ساعت، قیمت هر بشکه نفت خام برنت از ۱۱۳ دلار به ۹۷ دلار کاهش یافت، سپس تا ۱۰۶ دلار بالا رفت، دوباره تا ۱۰۰ دلار پایین آمد و این بالا و پایین شدن قیمت در ساعت‌های بعد هم ادامه یافت.

این سطح نوسان به هیچ وجه معمول نیست. در این مدت، نه میزان عرضه جهانی نفت تغییر خاصی کرده و نه میزان تقاضا. بلکه همه این نوسان‌ها واکنشی بوده به پست دونالد ترامپ درباره مذاکره با ایران و تعویق حمله به نیروگاه‌ها، تکذیب ایران و پست وزیر خارجه عمان درباره تلاش برای بازگشایی تنگه هرمز.

رایان سایتل، مدیر اجرایی گروه مدیریت دارایی بانسن در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی، حقیقت را نخستین قربانی جنگ خواند و گفت: «از یک طرف پیام ترامپ را دارید که می‌گوید مذاکرات مفید بوده و در مسیر درستی قرار دارد. بعد بلافاصله رسانه‌های ایران را دارید که می‌گویند مذاکره‌ای نبوده است. بازارها دارند به این وضعیت واکنش نشان می‌دهند و حدسم این است که این تلاطم قرار است فعلاً ادامه پیدا کند.»

این بالا و پایین شدن‌ها، با یک غوره سردی کردن‌ها و با یک مویز گرمی کردن‌ها، نشان می‌دهد که بازارهای مالی چقدر درباره آینده نامطمئن‌اند.

بازارهای سهام اروپا هم که در زمان انتشار پیام آقای ترامپ باز بودند، تجربه مشابهی داشتند.

شاخص بورس‌های لندن، پاریس و فرانکفورت که از ابتدای گشایش بازار، دو درصد افت کرده بودند، پس از پست رئیس‌جمهوری آمریکا تا پنج درصد رشد کردند و بعد دوباره سیر نزولی گرفتند.

تیم اوشنر، معامله‌گر ارشد دارایی‌های مالی در شرکت آلمانی استوبینگ می‌گوید: «برای سرمایه‌گذارها، خودِ مدت‌زمانِ طولانی مناقشه به دغدغه اصلی تبدیل شده است. سوال این است که بعد از این قرار است چه شود؟ آمریکا و اسرائیل تا کجا حاضرند پیش بروند؟ و چقدر از تهدیدهای تهران واقعاً عملی می‌شود؟»

به گفته آقای اوشنر، «هر چه این بحران بیشتر طول بکشد و قیمت نفت هم بالا بماند، شرایط برای فعالان بازار سرمایه نگران‌کننده‌تر می‌شود.»

کسری ۱۱ میلیون بشکه نفت در روز

فراتر از حرف‌ سیاستمداران، واقعیت این است همچنان میزان نفتی که تولیدکنندگان هر روز برای مصرف‌کنندگان، مخصوصاً در جنوب و شرق آسیا می‌فرستند، افت شدیدی داشته است.

فاتح بیرول، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی (که عملاً اتحادیه کشورهای مصرف‌کننده نفت است) می‌گوید: «در دو بحران نفتی ۱۹۷۳ و ۱۹۷۹ دنیا حدود ۵ میلیون بشکه در روز از تولید نفت را از دست داد و دیدیم که چقدر وضعیت اقتصادی دنیا به هم ریخت و رکود شدیدی اتفاق افتاد. اما حالا، فقط تا همین امروز، ما ۱۱ میلیون بشکه در روز را از دست داده‌ایم؛ یعنی بیشتر از مجموع آن دو شوک بزرگ نفتی.»

این با وجود تصمیم جمعی ۳۲ کشور عمدتا غربی عضو آژانس بین‌المللی انرژی برای آزادسازی تدریجی ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر استراتژیکشان، و نیز تلاش‌های عربستان و امارات برای استفاده از دو خط لوله برای دور زدن تنگه هرمز است.

آقای بیرول گفته حتی اگر این آبراهه همین امروز هم باز شود، مشکل کامل برطرف نمی‌شود؛ چرا که تا امروز «حداقل ۴۰ تا از تأسیسات انرژی در منطقه، در ۹ کشور مختلف، آسیب شدید یا بسیار شدیدی دیده‌اند.»

دیمیتری ژانیکوف، سردبیر انرژی و مواد خام خبرگزاری رویترز هم بر این نکته تأکید می‌کند: «حتی اگر تنگه هرمز از فردا دوباره باز شود، برگشتن وضعیت تأمین انرژی به حالت عادی خیلی بیشتر طول می‌کشد. رئیس شرکت "قطر انرژی" می‌گفت احتمالاً نتواند تا سه تا پنج سال آینده گاز لازم برای بعضی از مشتری‌هایش در اروپا و آسیا را تأمین کند.»

به گفته آقای ژانیکوف: «اگر این جنگ به طرز معجزه‌آسایی در چند روز آینده متوقف نشود، شاهد جهش شدیدی در قیمت تک‌تک مواد خام در سراسر جهان خواهیم بود؛ از انرژی گرفته تا مواد غذایی؛ چرا که کشاورزان به کود شیمیایی متکی هستند و بخش زیادی از کود شیمیایی دنیا در این منطقه تولید می‌شود.»

این در کنار مجبور شدن بعضی از کشورهای منطقه به کاهش تولیدشان باعث می‌شود مدت زمان لازم برای بازگشت میزان عرضه به سطح قبلی‌ مدام افزایش یابد.

واقعیت این است که کاهش ۱۱ میلیون بشکه‌ای مصرف جهانی نفت یا افزایش تولید به این میزان در مناطق دیگر جهان در کوتاه‌مدت ممکن نیست.

در نتیجه، هر روز که می‌گذرد، امکان این‌که فعالان بازار امیدشان را به رفع سریع مشکل از دست بدهند و قیمت نفت جهشی بی‌سابقه را تجربه کند، بیشتر می‌شود.

ولی فعلاً بازارهای مالی چنان حساس‌اند که هر اظهار نظر مقام‌های آمریکا، اسرائیل، ایران یا میانجی‌های احتمالی می‌تواند باعث نوسان قابل توجه شاخص‌ها شود.