ترامپ می‌گوید گفت‌وگوهای «خوبی» با ایران در جریان است، اما جزئیات زیادی ارائه نمی‌دهد

سخنان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، درباره گفت‌وگوهای «خوب» و «سازنده» با ایران، شاید آشتی‌جویانه‌ترین اظهارات او از زمان آغاز عملیات «خشم حماسی» باشد، اما همچنان پرسش‌های مهمی را بی‌پاسخ می‌گذارد.

صبح زود روز دوشنبه، تنها چند ساعت پیش از بازگشایی بازارها، آقای ترامپ در شبکه تروث سوشال اعلام کرد در حالی که گفت‌وگوها با ایران ادامه دارد، به مدت پنج روز دیگر از حمله به نیروگاه‌ها و زیرساخت‌های انرژی ایران خودداری خواهد کرد. او پیش‌تر تهدید کرده بود که اگر ایران تنگه هرمز را باز نکند، آمریکا به این اهداف حمله خواهد کرد.

با این حال، ایران هرگونه تماس میان مقام‌های جمهوری اسلامی و دولت دونالد ترامپ را رد کرده است.

این موضوع بلافاصله این پرسش را مطرح کرد که آقای ترامپ دقیقا به چه گفت‌وگوهایی اشاره دارد، و اینکه آیا هدف او آرام کردن بازارهای متلاطم جهانی بوده است.

رئیس‌جمهور آمریکا در گفت‌وگو با خبرنگاران گفت هر دو طرف به دنبال دستیابی به توافق هستند و ایالات متحده با بسیاری از شرکای بالقوه در خاورمیانه «روابط بسیار خوبی» دارد، هرچند نامی از این کشورها نبرد.

او همچنین گفت استیو ویتکاف، فرستاده ویژه او، و جرد کوشنر، دامادش، در این گفت‌وگوها مشارکت داشته‌اند، اما توضیح زیادی درباره طرف‌های مقابل یا محور این مذاکرات ارائه نکرد.

او از بیان نام کسانی که آمریکا - به گفته او - با آن‌ها در ایران در حال مذاکره است خودداری کرد، اما گفت که این فرد، مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، نیست. آقای ترامپ گفت آمریکا با کسی مذاکره می‌کند که به باور او «مورد احترام‌ترین» فرد است، اما نامی از این شخص نبرد.

از جمله محورهای احتمالی در چنین مذاکراتی می‌توان به بازگشایی تنگه هرمز، برنامه موشک‌های بالستیک ایران، غنی‌سازی اورانیوم یا حتی یک آتش‌بس ساده اشاره کرد؛ گزینه‌ای که آقای ترامپ پیش‌تر اهمیت آن را کم‌رنگ جلوه داده بود.

رئیس‌جمهور آمریکا بارها به خبرنگاران گفته است که سطوح مختلفی از رهبری ایران از میان رفته‌اند و روز جمعه در مراسمی در کاخ سفید گفت که «پیدا کردن رهبرانی برای مذاکره در ایران کار سختی است، چون مدام کشته می‌شوند».

با این حال، او در یک گفت‌وگوی تلفنی کوتاه با جو کرنن، خبرنگار شبکه سی‌ان‌بی‌سی، پس از انتشار پیامش در صبح روز دوشنبه گفت که ایران همچنان نمایندگانی دارد؛ اظهار نظری که با گفته‌های قبلی‌اش در تضاد است.

آقای ترامپ همچنین اشاره کرد که این نمایندگان رفتار متفاوتی نسبت به پیشینیان خود دارند. جو کرنن گفت ترامپ «اصرار دارد» که این اتفاق، نوعی تغییر رژیم محسوب می‌شود.

اما انکار انجام هرگونه گفت‌وگو از سوی ایران، این روایت را برای دولت آمریکا پیچیده می‌کند و احتمالا پرسش‌های دشواری را به همراه خواهد داشت.

در همین حال، یک منبع ایرانی که نامش فاش نشده و خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از او نقل قول کرده، اظهارات دونالد ترامپ را نوعی پیروزی برای نظام ایران توصیف کرده و مدعی شده است که آقای ترامپ پس از تهدیدهای ایران به انجام حملات تلافی‌جویانه علیه زیرساخت‌های انرژی در منطقه،‌ از موضع قبلی خود «عقب‌نشینی کرده است».

این گفت‌وگوها همچنین ممکن است نوعی عملیات فریب باشد، همان‌گونه که تابستان گذشته گزارش شد مذاکرات با ایران همچنان ادامه دارد، درست تا زمانی که بمب‌های آمریکا در جریان عملیات «چکش نیمه‌شب» به تاسیسات هسته‌ای ایران اصابت کردند.

آقای ترامپ نیز بارها به خبرنگاران یادآوری کرده است که روند تصمیم‌گیری یا طرز فکر او درباره مسائل مختلف، تقریبا برای همه یک معماست.

با وجود شواهد اندک از مذاکرات پایدار، پیام رئیس‌جمهور آمریکا باعث شد معاملات آتی بازار سهام آمریکا رشد کند و قیمت جهانی نفت کاهش یابد.

در حالی که اقتصادهای بزرگ جهان انتظار روزی دشوار را داشتند، این تحول روزنه‌ای از امید ایجاد کرد.

زمان‌بندی انتشار پیام آقای ترامپ - درست پیش از بازگشایی بازارهای آمریکا - احتمالا تصادفی نبوده است.

تهدید او برای حمله به تاسیسات برق ایران تا عصر دوشنبه - پایان مهلت تعیین‌شده قبلی - نگرانی‌های گسترده‌ای درباره تشدید جنگ ایجاد کرده بود.

تصمیم او برای تعویق اقدام نظامی به مدت پنج روز، فعلا این نگرانی‌ها را کاهش داده است.

اگر واقعا گفت‌وگوهایی انجام شده باشد، هنوز مشخص نیست مذاکرات میان آمریکا و ایران تا چه اندازه جدی بوده، آیا آمریکا و اسرائیل به حملات هوایی خود ادامه خواهند داد، و آیا ایران همچنان دسترسی به تنگه هرمز را محدود نگه خواهد داشت؛ موضوعی که دلیل اصلی مهلت تعیین‌شده آقای ترامپ برای بمباران نیروگاه‌های ایران بود.

این ممکن است نخستین نشانه از یک گشایش واقعی باشد، یا صرفا اقدامی از سوی رئیس‌جمهوری که خود را در موقعیتی دشوار قرار داده و اکنون به دنبال خریدن زمان بیشتر است.