۳ تاثیر اقتصادی جنگ با ایران علاوه بر افزایش قیمت نفت

پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اقتصاد جهانی کاملاً قابل مشاهده است.

قیمت نفت خام برنت، معیار بین‌المللی نفت به بیش از ۱۱۰ دلار رسید.در مقایسه، یک روز پیش از شروع جنگ بهای نفت برنت حدود ۷۰ دلار آمریکا بود.

افزایش قیمت سوخت به طور عمده به دلیل بسته شدن ترافیک دریایی تنگه هرمز بوده است. حدود ۲۰٪ از انتقال نفت و گاز جهان از تنگه هرمز صورت می‌گیرد.

هرچند افزایش بهای نفت و گازوئیل به دلیل جنگ با ایران و اختلال در تنگه هرمز دور از انتظار نبود اما کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که عوارض جنگ در عرصه‌های دیگر اقتصادی و در گوشه و کنار جهان هم محسوس خواهد بود.

بی‌بی‌سی به سه مورد از عوارض دیگر جنگ در مقیاس جهانی می‌پردازد:

۱. تولید مواد غذایی در معرض خطر

جنگ اخیر بر صادر‌کنندگان عمده کود کشاورزی در جهان اثر گذاشته است.

بنابر اطلاعات رصد‌خانه پیچیدگی‌های اقتصادی عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی چهار صادر‌کننده عمده کود کشاورزی نیتروژنی هستند.

این نوع کود کشاورزی از گاز طبیعی تولید می‌شود و در محصولات کشاورزی برای تولید حدود نیمی از مواد غذایی موجود در جهان استفاده می‌شود.

هرچند بیشتر تولید‌کنندگان کود کشاورزی منطقه با وجود جنگ به تولید خود ادامه داده‌اند اما «قطر‌ انرژی»، یکی از تولید‌کنندگان عمده اوره به دلیل حملات موشکی و پهبادی ایران، فعالیت تولیدی خود را متوقف کرده است.

به علاوه شرکت‌های تولیدی کود کشاورزی که به کار خود ادامه داده‌اند به دلیل بسته بودن تنگه هرمز نمی‌توانند محصول خود را صادر کنند و در نتیجه سود محدودی می‌برند. به گزارش بلومبرگ تنگه هرمز مسیر عبور یک سوم کود کشاورزی جهان است.

همچنین باید در نظر گرفت که ایران هم صادر‌کننده کود کشاورزی است و همچنین تصمیم چین از پایان سال ۲۰۲۵ برای توقف صادرات کود شیمیایی فسفات و محدود کردن صادرات اوره تا ماه اوت ۲۰۲۶ به قصد حمایت از کشاورزان داخلی را هم باید در نظر داشت.

به گزارش رصد‌خانه پیچیدگی اقتصادی، چین بزرگ‌ترین صادرکننده کود نیتروژنی در جهان است.

با چنین وضعیتی قیمت کود کشاورزی به طور چشمگیری زیاد می‌شود. در بندر نیو‌اورلئان، مرکز اصلی ورود این محصول به آمریکا در اولین هفته جنگ قیمت کود کشاورزی از هر تن ۵۱۶ دلار آمریکا تا هر تن ۶۸۳ دلار آمریکا افزایش پیدا کرد.

این وضعیت باعث افزایش قیمت در زمانی از سال شده است که کشاورزان در نیمکره شمالی برای فصل کشت آماده می‌شوند. این همینطور باعث پیچیده‌تر شدن چشم‌انداز آینده می‌شود.

بنابر اطلاعات فدراسیون مزرعه‌داران آمریکا ۲۵٪ از واردات کود کشاورزی کشور بین ماه مارس تا آوریل هر سال است.

هری اوت، که در کارولینای شمالی پنبه، دانه سویا و ذرت کشت می‌کند به بی‌بی‌سی می‌گوید: «چنین اتفاقی در بدترین زمان افتاد».

تحلیل‌گران پیش‌بینی می‌کنند اگر جنگ ادامه پیدا کند مصرف‌کنندگان حدود ۱ تا ۳ ماه آینده اثر آن را به صورت افزایش قیمت و کمبود‌های مواد غذایی مشاهده خواهند کرد چون بدون مقدار کافی کود کشاورزی محصول کمتری به دست خواهد آمد.

این وضعیت به معنای گرسنگی برای فقیر‌ترین کشور‌ها و مردم است.

برنامه جهانی غذای سازمان ملل هشدار می‌دهد: «افزایش ناگهانی قیمت غذا و سوخت که بر اثر تشدید جنگ در خاور‌میانه ایجاد شده است اثر تسلسل‌واری بر همه چیز خواهد گذاشت و باعث تشدید گرسنگی جمعیت‌های آسیب‌پذیر در منطقه و نقاط دیگر جهان خواهد شد».

۲. محدودیت توزیع دارو در جهان

جنگ در خاور‌میانه بر زنجیره تامین و توزیع دارو و محصولات دارویی هم اثر خواهد گذاشت.

این امر به طور عمده به دلیل حملات به دوبی، یکی از مراکز اصلی توزیع محصولات دارویی در جهان است.

پر‌جمعیت‌ترین شهر امارات متحده عربی محل پر‌تردد‌ترین فرودگاه جهان است که در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۵ میلیون مسافر داشته است.

این فرودگاه همچنین مرکز مهم پخش دارو و محصولات دارویی به‌ویژه دارو‌هایی است که نیاز به نگهداری در زنجیره سرد دارند.

این فرودگاه به طور ویژه برای صنعت دارویی هند اهمیت دارد چون به گفته وزارت تجارت هند این کشور بزرگ‌ترین تامین‌کننده دارو‌های ژنریک و تولید‌کننده ۶۰٪ از واکسن‌های جهان است.

درواقع خطوط هوایی امارات تسهیلات باربری به نام امارات اسکای‌فارما دارد که به طور خاص برای نقل و انتقال داروی‌هایی که نیاز به نگهداری در دمای پایین دارد استفاده می‌شود.

همچنین بندر جبل‌علی دوبی نهمین بندر باری پر‌تردد جهان و یکی از بنادر اصلی در خاور‌میانه است.

به گفته اداره بندر آزاد جبل‌علی حدود ۴۰۰ شرکت دارویی و بهداشتی از حدود ۶۰ کشور در این نقطه فعالیت می‌کنند. برای نمونه در سال ۲۰۲۰ حدود ۵۰٪ از محصولات دارویی و بهداشتی دوبی به ارزش بیش از ۲۱/۸ میلیارد دلار از طریق این بندر ارسال شد.

صادرات دارویی هند هم از این بندر انجام می‌شود و از این طریق محصولات به کشور‌های دیگر در منطقه خلیج فارس، آفریقا، اروپا و مقاصد دیگر ارسال می‌شود.

حملات به بندر و فرودگاه دوبی آسیب زده و باعث شده فعالیت این دو بر اثر جنگ مختل شود.

حمل‌و‌نقل هوایی برای صنایع دارویی بسیار مهم است به‌ویژه در مورد مرسوله‌های ارزشمند و محصولات دارویی که نیاز به ارسال فوری یا قرار گرفتن در شرایط دمایی کنترل‌شده دارند.

هرچند مسیر‌های جانشین برای دوبی وجود دارد اما بسیاری از آنها توانایی ارسال مقدار محدودی دارند و نیاز به زمان و هزینه بیشتر دارند که همه باعث می‌شود بر بها و دسترس‌پذیری این محصولات اثر بگذارد.

به گفته وزارت تجارت هند، صنایع بهداشتی و دارویی هند محصولات خود را به ۲۰۰ کشور جهان صادر می‌کنند که مقاصد اصلی آنها در آمریکا، بریتانیا، برزیل، فرانسه و آفریقای جنوبی است.

فرودگاه و بندر دوبی خدمات نگهداری و انبار و مراکز صادرات دارو‌یی دارد و نقش مهمی در کسب‌و‌کار دارویی‌ بهداشتی جهان دارد.

۳. تولید فلزات، مواد شیمیایی و دستگاه‌های الکترونیکی

توزیع عناصر شیمیایی مانند سولفور و مواد خام مانند آلومینیوم که نقش بنیادی در تولیدات صنعتی دارند هم از تاثیر جنگ مصون نمانده است.

کشور‌هایی مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت و ایران از کشور‌های صادر‌کننده سولفور، یکی از محصولات جانبی پالایشگاه‌های نفت و گاز هستند.

بنابر پیمایش زمین‌شناسی آمریکا، ۲۴٪ از تولید سولفور در جهان از خاور‌میانه تامین می‌شود.

بیشتر این محصول در کود‌های شیمیایی استفاده می‌شود اما در استخراج مواد معدنی و فلزاتی مانند مس و نیکل نیز استفاده می‌شود که برای تولید لوازم و دستگاه‌ها، وسایل نقلیه، شبکه‌های الکتریکی، نیمه‌رسانا‌ها، باتری‌ها و موادی مانند فولاد ضد‌زنگ و بسیاری مواد دیگر ضروری است.

در این عرصه هم تاثیر جنگ ملموس است. در جریان هفته اول جنگ، تولید‌کنندگان نیکل در اندونزی، کشوری که ۵۰٪ نیکل جهان را تولید می‌کند، اعلام کردند که به دلیل اختلال در ارسال مواد لازم از کشور‌های منطقه خلیج فارس که حدود ۷۵٪ از سولفور مورد نیاز این تولید‌کنندگان را تامین می‌کند، تولیدات خود را قطع کرده‌اند.

به گزارش رویترز برخی تولید‌کنندگان مس در آفریقا هم دچار وضعیت مشابهی شده‌اند.

رویترز می‌نویسد: «کمبود مواد اولیه پالایشگاه‌های نیکل اندونزی را در برابر معدن‌کاران مس آفریقا و هر دو آنها را در برابر تولید‌کنندگان کود کشاورزی در سراسر جهان قرار می‌دهد که همه در جستجوی جانشین‌هایی برای سولفور خاور‌میانه هستند».

اسید سولفوریک که از سولفور تهیه می‌شود یکی از مهم‌ترین اجزای تولید نیمه‌رسانا‌ها و تراشه‌ها است. اختلال در تولید و توزیع این ماده شیمیایی عوارض و عواقب شدیدی بر تولید محصولات بی‌شماری خواهد گذاشت که در زندگی امروزی ضروری به شمار می‌روند. محصولاتی مانند تلفن‌های هوشمند، کامپیوتر، کارت‌های حافظه، وسایل نقلیه و لوازم الکترونیکی بی‌شمار دیگر که در خانه‌ها و محیط‌های کاری و کارخانه‌ها استفاده می‌شود.

اولین بار نیست که جهان با چنین وضعیتی مواجه شده است. در جریان همه‌گیری کوویدـ۱۹ کمبود تراشه بر تولید انبوه ابزار‌ها و وسایل و افزایش قیمت نهایی که مصرف‌کنندگان ناچار به پرداخت آن بودند اثر گذاشت.

این بار باید عامل تقاضای فراوان شرکت‌های تولید و کاربرد مدل‌های هوش مصنوعی برای تراشه را هم در نظر داشته باشیم.