ظریف در جدل با لاوروف: مکانیسم ماشه جایگزین «طرح بسیار بد» روسیه و فرانسه بود
محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین ایران، در پاسخ به اظهارات سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه که او را مسئول مکانیسم ماشه یا اسنپبک معرفی کرده بود، گفت این بند توافق هستهای در واقع جایگزینی بود برای پیشنهاد «بسیار بدی» که روسها و فرانسویها مطرح کرده بودند.
آقای لاوروف اواسط مهرماه امسال، در حاشیه نشست کشورهای عرب و روسیه در نشست خبری گفت «مکانیسم [ماشه] تا حد زیادی مخلوق خود او بود.» به گفته آقای لاوروف، مکانیسم ماشه که اکنون به بازگشت تحریمهای ایران انجامید گفت این بند از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ (برجام) آشکارا «یک دام حقوقی» بود.
آقای ظریف گفته است «در جریان مذاکرات اتمی آقای لاوروف و فرانسویها پیشنهادی در مورد وضعیت قطعنامههای گذشته شورای امنیت علیه ایران دادند که خیلی بد بود و ما تلاش زیادی کردیم تا آن پیشنهاد را کنار بگذاریم.»
مکانسیم ماشه یا اسنپبک که در توافق برجام و در قطعنامه ۲۲۳۱ آمده است، به هر یک از طرفهای این توافق اجازه میداد در صورتی که از اجرای تعهدات اتمی ایران ناراضی باشند، زمینه بازگشت فوری قطعنامههای تعلیق شده شورای امنیت علیه ایران را فراهم کنند.
بر اساس این فرایند، باید برای «ادامه رفع تحریمهای شورای امنیت» رایگیری شود و بر این اساس برای تداوم بیاثر ماندن قطعنامههای پیشین شورای امنیت، رای مثبت همه اعضای دائم نیاز بود. هدف از تنظیم این سازوکار این بود هیچ کشوری بهتنهایی نمیتوانست با حق وتو، جلوی بازگشت تحریمهای ایران را بگیرد.
منبع تصویر، Getty Images
آقای لاوروف درباره مکانسیم ماشه یا بازگشت خودکار تحریمهای ایران در شورای امنیت گفته بود «این مکانسیم یک مورد منحصربهفرد[عجیب] در تصمیمگیری شورای امنیت است. به هر یک از شرکتکنندگان اجازه میدهد که یکجانبه بازگرداندن تحریمها را فعال کند و هیچکس هم نمیتواند مانع آن شود. این بند در واقع در مرحله پایانی مذاکرات مستقیما بین ظریف و کری توافق شد.»
آقای ظریف درباره پیشنهادی که بهجای مکانسیم ماشه در مذاکرات هستهای با قدرتهای جهانی ارائه شده بود گفته است «یک روز دیدیم آقای [جان] کری [وزیر خارجه وقت آمریکا] کاغذی در دست و پیشنهادی دارد مبنی بر اینکه بیاییم قطعنامهها را شش ماه شش ماه تعلیق کنیم یعنی هر شش ماه باید میرفتیم به شورای امنیت و اگرچه بهطور اتوماتیک تمدید میشد اما با درخواست دو عضو شورای امنیت میتوانست به رأیگیری گذاشته شود که اگر این اتفاق افتاده بود شش سال پیش برجام تمام شده بود. به کری گفتم این چه پیشنهادی است که آوردهای؟ به عقل و شعور من توهین میکنی؟ گفت نه من به شعور تو توهین نمیکنم، این را رفیقت لاوروف داده است.»
آقای ظریف در اظهارات اخیر خود، از روسیه بابت افشای سفر قاسم سلیمانی، فرمانده پیشین نیروی قدس سپاه پاسداران به مسکو و همچنین فروش پهپادهای ایرانی به این کشور انتقاد کرده است.
دولتهای غربی میگویند ایران که همکاری نظامی نزدیکی با روسیه دارد، با صادرات پهپاد به روسیه، این کشور را در جریان تهاجم به اوکراین حمایت کرده است.
وزیر خارجه روسیه بهتازگی درباره آنچه ۱۰ سال پیش در جریان مذاکرات اتمی میان ایران و قدرتهای جهانی گذشت گفته بود «تصمیم نهایی درباره برجام را آقای ظریف و جان کری، وزیر خارجه وقت آمریکا، مستقیما گرفتند» و «سایرین در آن مرحله عملا ناظر بودند و توافق آمریکا و ایران را مشاهده میکردند.»
او گفته بود «صادقانه بگویم ما شگفتزده شدیم. اما اگر شریک ما این فرمول را که صراحتا یک دام حقوقی بود پذیرفته، ما دلیلی برای مخالفت نداشتیم. میتوانم درک کنم چرا ظریف از چنین فرمول غیرمتعارفی حمایت کرد، ایران قصد نقض برجام را نداشت و مطمئن بود کسی نمیتواند به نقض آن متهمش کند...این [مکانسیم] تا حد زیادی مخلوق خود او [ظریف] بود.»
آقای لاوروف گفته که روسیه هرگز از موضع ثابت خود در حمایت از توافق هستهای، از جمله قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت، دور نشده است.
روسیه بههمراه چین اخیرا با فعال شدن مکانسیم ماشه در شورای امنیت مخالف و اعلام کرده که بازگشت تحریمهای شورای امنیت علیه ایران را به رسمیت نمیشناسد.
او تصمیم سه کشور اروپایی بریتانیا، فرانسه و آلمان به بازگشت تحریمهای ایران در شورای امنیت و حمایت آمریکا از آن را «نمایشی غیرقانونی و افتضاح» خوانده بود.
کمتر از یک ماه پیش در جریان تصمیمگیری در شورای امنیت، دولتهای عضو به ادامه رفع تحریمهای ایران رای ندادند و در یک رایگیری دیگر با تمدید ششماهه مکانسیم ماشه و به تعویق انداختن بازگشت تحریمهای ایران هم موافقت نکردند.
ایران اعمال مجدد این تحریمها را «غیرقابلتوجیه» خوانده و هشدار داده است که «پاسخ مقتضی و قاطع» به آن خواهد داد.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران در تازهترین اظهارنظر خواسته است که مطابق جدول زمانبندی قطعنامه ۲۲۳۱، تمام محدودیتهای شورای امنیت در ۲۶ مهرماه (هجدهم اکتبر) پایان بگیرد و ایران از دستور کار شورا به طور کامل خارج شود.
آقای عراقچی گفته است که در نشست وزرای خارجه کشورهای عضو جنبش عدم تعهد در اوگاندا، بیش از صد دولت عضو از موضع ایران حمایت کردند.
همزمان، نیوزلند اعلام کرده است که با توجه به بازگشت تحریم های شورای امنیت، این کشور هم تحریمهایی را علیه ایران اعمال میکند.
پیش از این اتحادیه اروپا، ایالات متحده، بریتانیا، ژاپن و ترکیه هم تحریمهای پیشین خود را که با توافق برجام رفع شده بوده، همسو با بازگشت تحریمهای شورای امنیت علیه ایران از سرگرفتند.
