جنگ موشک‌ها و پهپادها، هزینه رویارویی غرب و حوثی‌های یمن چقدر است؟

حمله‌های حوثی‌های مورد حمایت ایران به کشتی‌های تجاری در دریای سرخ و خلیج عدن در بیش از چهار ماه گذشته خطر کشتیرانی در کوتاه‌ترین مسیر تجاری بین آسیا و اروپا را به میزان قابل توجهی بالا برده است.

برای مقابله با این حمله‌ها و حفاظت از کشتیرانی آزاد، ائتلافی از کشورهای غربی به رهبری آمریکا، بسیاری از سلاح‌های حوثی‌ها را پیش از اصابت به هدف ساقط می‌کنند.

ایالات متحده و بریتانیا همچنین مواضع نظامی حوثی‌ها در یمن را بارها هدف حمله‌های هوایی قرار داده‌اند. بررسی‌های بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی فارسی نشان می‌دهد هزینه این رویارویی برای ائتلاف غربی ده‌ها برابر بیشتر است و البته تامین منابع مالی برای مقابله با حوثی‌ها بزرگترین مشکل این کشورها نیست.

سلاح‌های حوثی‌ها

نیروهای حوثی مجموعه‌ای از سلاح‌های پیشرفته از جمله پهپاد، موشک، مین‌ دریایی، قایق‌ بدون سرنشین، قایق‌ تندرو، ماشین زرهی و هلیکوپتر در اختیار دارند اما در حمله‌های اخیر به کشتی‌های تجاری عمدتا از پهپادهای انتحاری و موشک‌های بالستیک و کروز استفاده کرده‌اند.

این حمله‌ها در دریای سرخ و خلیج عدن رخ می‌دهند که از طریق تنگه باب‌المندب، حلقه اتصال خاورمیانه به آفریقا، به هم می‌پیوندند.

این گروه، در سپتامبر ۲۰۲۳ در یک رژه نظامی در صنعا بعضی از سلاح‌های خود را به نمایش گذاشتند.

از میان پهپادهای حوثی‌ها می‌توان به «قاصف یک و دو» با برد تخمینی ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلومتر، انواع «صماد» با برد تخمینی ۵۰۰ تا ۱۸۰۰ کیلومتر و «شاهد ۱۳۶» با برد تخمینی ۲۵۰۰ کیلومتر اشاره کرد.

حوثی‌ها در رژه اخیر خود، همچنین از موشک زمین به زمین «طوفان» با برد تخمینی ۱۳۵۰ تا ۱۹۵۰ کیلومتر و مجموعه‌ای از موشک‌های زمین به دریا با قابلیت هدف گرفتن کشتی‌ها رونمایی کردند. «تنکیل» با برد حدود ۵۰۰ کیلومتر و انواع موشک‌های کروز«قدس» از جمله این سلاح‌ها بودند.

حوثی‌ها در سال ۲۰۱۴ با سرنگون کردن دولت مرکزی یمن، کنترل صنعا، پایتخت را به دست گرفتند و در نتیجه به سلاح‌های ارتش هم دست پیدا کردند. اما کشورهای غربی معتقدند بسیاری از سلاح‌های جدید و پیشرفته این شبه‌نظامیان از ایران تامین می‌شود.

در تازه‌ترین مورد، در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۴، ارتش آمریکا گفت کنترل یک قایق حامل قطعات موشک و دیگر سلاح‌های ساخت ایران که راهی یمن بوده را به دست گرفته است.

هر چند که ایران در کل از حوثی‌ها اعلام حمایت کرده است و این گروه را بخشی از «محور مقاومت» می‌‌داند، اتهام تامین سلاح برای آن‌ها را رد می‌کند. با این حال، فابیان هینز، پژوهشگر امور نظامی و دفاعی در موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک می‌گوید شکی نیست که بیشتر سلاح‌های مورد استفاده حوثی‌ها تکنولوژی ایرانی دارند.

«این را می‌توانید بسیار واضح ببینید چرا که حوثی‌ها سلاح‌های خود را در رژه‌هایشان به نمایش می‌گذارند. گاهی اوقات هم قطعات این سلاح‌ها بعد از ساقط‌شدن توسط موسسه‌هایی مانند بورد متخصصان سازمان ملل مورد بررسی قرار می‌گیرند. می‌توان آن‌ها را به صورت بسیار دقیق با مدل‌های ایرانی مقایسه کرد زیرا ایرانی‌ها هم خیلی دوست دارند موشک‌هایشان را نمایش دهند.»

فابیان هینز می‌گوید «بعضی از این سلاح‌ها به صورت آماده تحویل داده می‌شوند، بعضی، قطعاتشان در یمن به هم متصل می‌شوند و بعضی هم در داخل یمن تولید می‌شوند.»

قیمت هر پهپاد حوثی‌ها بین دو تا بیست هزار دلار تخمین زده می‌شود اما اطلاعات دقیقی درباره قیمت موشک‌های بالستیک و کروز در دست این گروه وجود ندارد. به گفته فابیان هینز انتظار می‌رود این موشک‌ها در محدوده صدها هزار دلار باشند.

«ایرانی‌ها معمولاً اطلاعاتی در مورد قیمت موشک‌هایشان منتشر نمی‌کنند. ما قیمت تقریبی سیستم‌های مشابه غربی را می‌دانیم، اما نمی‌دانیم واقعاً تولید در ایران چقدر هزینه دارد... همچنین، نمی‌دانیم حوثی‌ها دقیقاً از چه نوع سیستم‌هایی در این کمپین (حمله به کشتی‌ها) استفاده کرده‌اند، اما منصفانه است که بگوییم این موشک‌ها احتمالاً بسیار گران‌تر از پهپادهایی است که استفاده می‌کنند.»

پاسخ ائتلاف بین‌المللی

ناوهای ائتلاف به رهبری آمریکا که در دریای سرخ مستقر هستند سلاح‌های حوثی‌ها را عمدتا با سیستم‌های دفاع موشکی هدف می‌گیرند. اما هر شلیک این سیستم‌ها می‌تواند میلیون‌ها دلار خرج بردارد. بریتانیا، عمدتا از سیستم دفاع موشکی «سی‌وایپر» که روی ناو «دایموند» سواراست برای حمله به پهپادها و موشک‌های حوثی‌ها استفاده می‌کند. هر شلیک با این سلاح بالای یک میلیون دلار هزینه دارد.

وزارت دفاع آمریکا درباره نوع سلاح‌های بکار رفته در این گونه عملیات اطلاعاتی ارائه نکرده است اما متخصصان نظامی معتقدند تنها «موشک استاندارد-۲» (اس‌ام ۲) برای این کار مناسب است. این سیستم دفاعی از موشک‌های کروز نوع تاماهاک استفاده می‌کند که هر شلیک آن بیش از دو میلیون دلار خرج برمی‌دارد.

با این حال فابیان هینز از موسسه بین المللی مطالعات استراتژیک معتقد است این تفاوت هزینه باید در چهارچوب قدرت اقتصادی طرف های درگیر بررسی شود.

«برای مثال، اقتصاد آمریکا ۶۰ تا ۷۰ بار بزرگتر از اقتصاد ایران است. با در نظر گرفتن این قدرت اقتصادی، حتی اگر حوثی‌ها از سلاح‌های ارزان استفاده کنند این تفاوت هزینه بسیار کم و حتی ناچیز می‌شود.»

به گفته آقای هینز مشکل اصلی غرب تامین تقاضای عرضه این سلاح‌ها است.

«برای کشورهای غربی، تهیه این موشک‌ها، از سفارش تا تحویل، زمان زیادی می‌برد. میزان تولید را نمی‌شود به راحتی بالا برد و البته تعهدات بین‌المللی هم هست. مثلا آمریکا، تعهداتی در بسیاری از نقاط دنیا، از شرق دور گرفته تا اروپا دارد، و برای انجامشان نیازمند این سیستم‌های دفاع موشکی است در حالی که ذخایرش محدود است. بنابراین به نظر من مشکل اصلی برای غرب بیشتر تهیه این موشک‌هاست نه قیمتشان.»

مشکل دیگر، مقابله با حوثی‌ها در نقاطی است که این گروه بر آن اشراف کامل دارند.

حوثی‌ها با حدود بیست هزار عضو، بخش‌های وسیعی از مناطق کوهستانی و صعب‌العبور یمن را کنترل می‌کنند و به گفته متخصاصان نظامی می‌توانند به راحتی رادارها، مهمات و خودروهایی که به عنوان سکوی پرتاب استفاده می‌شوند را در این نقاط پنهان کنند.

به جز آمریکا و بریتانیا، ناوهای بعضی دیگر از کشورها از جمله فرانسه هم برای تامین امنیت کشیرانی در دریای سرخ حضور دارند اما خارج از ائتلاف به رهبری آمریکا فعالیت می‌کنند.

بردلی مارتین، کاپیتان سابق نیروی دریای آمریکا می‌گوید: «هماهنگ‌کردن ماموریت این کشورها با یکدیگر چالش دیگری است. تامین پیوسته سوخت این کشتی‌ها و سلاح‌های پیشرفته‌ای که حمل می‌کنند بسیار گران تمام می‌شود.»

کاهش ذخایر و تغییر تاکتیک

حوثی‌ها می‌گویند در حمایت از «برادران فلسطینی در غزه و کرانه باختری» به کشتی‌های مرتبط با آمریکا حمله می‌کنند

اما بسیاری از کشتی‌هایی که هدف این گروه قرار گرفتند ارتباطی با اسرائیل نداشته‌اند. از آغاز حمله‌های حوثی‌ها، بسیاری از کشتی‌های تجاری مسیر خود را تغییر داده و به جای عبور از دریای سرخ، «دماغه امید نیک» در آفریقا را دور می‌زنند که راهی بسیار طولانی‌تر و گران‌تر محسوب می‌شود .

بردلی مارتین می‌گوید با وجود حمله‌های آمریکا و بریتانیا به مواضع حوثی‌ها و ساقط کردن سلاح‌های آن‌ها در دریای سرخ این شبه‌نظامیان همچنان «توانایی قابل‌توجهی» در حمله به کشتی‌ها دارند هر چند که آن‌ها نیز ممکن است با مشکل کاهش ذخایر موشک هایشان روبرو شده و مجبور شوند بیشتر به قایق و پهپاد روی آورند.

این گروه پیش از این نیز از قایق‌های تندرو برای سوار شدن به کشتی‌ها و بدست گرفتن کنترلشان استفاده کرده‌اند. همچنین، دست‌کم در یک مورد، در ۱۹ نوامبر ۲۰۳۰، این گروه با هلیکوپتر وارد کشتی «گلکسی لیدر» شده و آن را روانه ساحل یمن کردند. ۲۵ سرنشین این کشتی همچنان گروگان حوثی‌ها هستند.

با به درازا کشیدن رویارویی در دریای سرخ، کشورهای غربی در تلاش برای کاهش هزینه ساقط کردن سلاح‌های حوثی‌ها هستند.

بریتانیا در ژانویه ۲۰۲۴، یک سلاح لیزری جدید به نام «دراگن فایر» را آزمایش کرد که می‌تواند در هدف گرفتن پهپادها جایگزین ارزانی برای موشک باشد.

وزارت دفاع بریتانیا می‌گوید این سلاح آنقدر دقیق است که می‌تواند یک سکه کوچک را از فاصله یک کیلومتری هدف بگیرد. هر شلیک با این سلاح تنها حدود ۱۲ دلار خرج بر می‌دارد اما انتظار می‌رود چندین سال طول بکشد تا به بهره‌برداری برسد.

با این حال، بردلی مارتین معتقد است روش‌های نظامی به تنهایی برای متوقف‌کردن حمله‌های حوثی‌ها و محافظت از کشتیرانی کافی نیست.

«خطراتی که متوجه کشتیرانی است را می‌توان کاهش داد اما در نهایت کلید این مشکل حل مسائل مهمتر سیاسی مانند جنگ غزه و اسرائیل است.»