پشت پرده ارزشمندترین رابطه در فرمول یک؛ هراس، باور و رفاقت

«فراتر از ورزش»، بخشی از مطالب ورزشی بی‌بی‌سی هستند که داستان‌های شگفت‌انگیز ورزشکاران یا مسابقاتی را روایت می‌کند که کمتر شنیده‌اید. فهرست مطلب‌های فراتر از ورزش را دنبال کنید.

چشم‌هایی که در اثر دیدن نورافکن‌ها و تصاویر محو بدنه ماشین‌هایی که با سرعت سرسام‌آور حرکت می‌کنند، تقریبا کور می‌شوند. گوش‌های خیس شده از از خروش موتورهایی با قدرت هزار اسب بخار. حفره‌های بینی آغشته به بوی نامطلوب ناشی از ترمزهای پیاپی. ستون فقراتی که در راستای جهت پیست به این سو و آن سو می‌چرخد و همین طور گردن، دست‌ها و پاهایی که با نیروی گرانشی سرسام‌آور، دست و پنجه نرم می‌کنند.

راندن اتومبیل‌های فرمول یک در اوج سرعت یکی از پرتنش‌ترین تجربه‌هایی است که انسان می‌تواند پشت سر بگذارد.

هنگام مسابقه امکان دارد که رانندگان دچار بیماری حرکت، سرگیجه یا اختلال‌های بینایی شود. همچنین رانندگان در مسابقه‌ای که حدود دو ساعت باید پشت فرمان بنشینند، ممکن است تا سه کیلوگرم وزن کم کنند.

ورزشی که در آن تکلیف موفقیت و شکست با تصمیم‌هایی در کمتر از کسری از ثانیه مشخص می‌شوند، از نظر روانی هم می‌تواند مانند جنبه فیزیکی‌اش، فرساینده باشد.

با این حال هرگز نمی‌توان گفت که تمام بار یک مسابقه فرمول یک بر دوش راننده‌هاست.

آن‌ها همیشه از راهنمایی‌های یک مشاور آرام در آن سوی ارتباط رادیویی استفاده می‌کنند؛ ارتباطی با هدف این که راننده بهترین نتیجه ممکن را بگیرد.

آن صدا متعلق به مهندس مسابقه است.

تغییرات آب و هوایی، وضعیت لاستیک‌ها، توصیه برای عوض کردن دنده و بررسی نقاط ضعف حریفان، اطلاعاتی فنی است که مهندس مسابقه به راننده منتقل می‌کند.

مهندس مسابقه اما باید حس‌های انسانی خود را نیز مهار کند تا بدون توجه به نگرانی‌ها و احساسات راننده، بهترین تصمیم را در لحظه بگیرد.

برخی نکته‌های برجسته این گفت‌و‌گوها از سوی شبکه‌های تلویزیونی پخش می‌شوند، اما به هرحال تماشاگران از بخش عمده ماجرا بی‌خبر می‌مانند.

با در نظر گرفتن زمانی که راننده و مهندس مسابقه با یکدیگر می‌گذرانند و اطمینان متقابلی که باید بین‌شان ایجاد شود، رابطه آن‌ها یکی از صمیمی‌ترین روابط در ورزش حرفه‌ای است.

تام استالارد، مهندس مسابقه، که سال ۲۰۰۸ به تیم مک‌لارن ملحق شد و الان با اسکار پیاستری استرالیایی کار می‌کند، گفت: «کاری که تلاش می‌کنید انجام دهید این است که ذهن راننده را خلوت کنید تا بتواند در لحظه رانندگی کند و روی پیچ بعدی تمرکز داشته باشد و پتانسیل ماشین را به حداکثر برساند.»

«ما مانند پلی بین تیم فنی و راننده عمل می‌کنیم و سعی می‌کنیم بهترین راه ممکن را برای انتقال اطلاعات بین دو طرف پیدا کنیم.»

از سوی دیگر راننده هم باید به تیم فنی اطمینان کامل داشته باشد.

تقریبا در همه موارد یک نسل بین راننده و مهندس مسابقه فاصله وجود دارد. آن‌ها اغلب از نقاط مختلف جهان می‌آیند و زبان مادری متفاوتی دارند. به همین دلیل هم تلاش کافی برای شناختن سابقه، شخصیت و انگیزه یکدیگر، نکته‌ای کلیدی در ساختن یک رابطه موفق به شمار می‌رود.

یورن بکر، که قبل از تغییرات اخیر، ۸ سال مهندس مسابقه تیم سائوبر بود، می‌گوید: «همیشه سعی می‌کنم برای اولین بار رانندگان جدید را در فضای غیر کاری ملاقات کنم؛ یک رستوران یا هرجایی که ارتباطی با فرمول یک نداشته باشد تا بتوانیم با جنبه‌های شخصی هم آشنا شویم.»

«چند ساعت را باهم می‌گذرانیم و فقط راجع به مسائل عادی زندگی مثل سرگرمی‌ها، خانواده و تحصیلات او صحبت می‌کنیم تا با فرهنگ یکدیگر آشنا شویم. شما گاهی باید شخصیت خودتان را با راننده جدید تطبیق بدهید. احتمالا مهمترین بخش کار یک مهندس مسابقه جنبه‌های انسانی قضیه است. شما باید هوش احساسی خوب داشته باشید.»

استالارد که سابقه همکاری با راننده‌هایی مانند کارلوس ساینز، استوفل واندورن، دنیل ریکاردو و همچنین جنسن باتن، قهرمان سال ۲۰۰۹ جهان در دوران حضورش در مک‌لارن دارد، معتقد است که برخورد مناسب در روزهای اول با راننده جدید حیاتی است.

او گفت: «من یکی از جدی‌ترین طرفداران ساختن رابطه اجتماعی‌ هستم. الزاما نباید باهم بیرون بروید، بلکه کافی است که باهم وقت بگذرانید، سئوال بپرسید و داستان تعریف کنید.»

«رابطه من با اسکار به دنبال گذراندن وقت با یکدیگر و چند باری بیرون رفتن برای غذا شکل گرفت ولی با خیلی‌ها ماجرا فقط به نوشیدن قهوه و صحبت در مورد اتفاقات اوایل دوران حرفه‌ای خودمان خلاصه شد.»

«ما خیلی در مورد خرابکاری‌هایی که قبلا کرده بودیم، صحبت کردیم تا درس‌هایی را که از فرمول یک گرفته‌ایم، باهم قسمت کنیم. این راهی برای اضافه کردن عنصری واقعی و طنزآمیز به ماجراست، چون وقتی به سال‌های گذشته برمی‌گردید، می‌توانید به اشتباهاتتان بخندید.»

البته همیشه هم یک راننده و مهندس مسابقه برای ساختن رابطه یک زمستان کامل را در اختیار ندارند.

وقتی مکس فرشتاپن، که حالا سه قهرمانی جهان را در کارنامه دارد، وسط فصل ۲۰۱۶ به تیم اول رد بول اضافه شد، جان‌پیرو لامبیاسه ، مهندس مسابقه تیم، باید طی چند روز رابطه‌اش را با جوان ۱۸ ساله‌ای که استعدادی فوق‌العاده و رفتاری تند و تیز داشت، شکل می‌داد.

او می‌گوید: «قبل از مکس تجربه کار با رانندگان زیادی را داشتم و این خیلی در شکل دادن رابطه با او به من کمک کرد. اگر من در کارم مبتدی بودم، نمی‌خواهم بگویم که او زنده زنده پوستم را می‌کند، اما مطمئن نیستم که احترام مشابهی را برای یک مهندس مسابقه جوان قائل می‌شد.»

موفقیت بلافاصله از راه رسید و فرشتاپن در نخستین حضور، رتبه اول گراند‌پری اسپانیا را کسب کرد و جوان‌ترین راننده تاریخ فرمول یک شد که یک جایزه بزرگ را برده است. در مجموع اما چند سال اول همکاری لامبیاسه و فرشتاپن صرف تعقیب تیم مرسدس، پیشتاز همیشگی مسابقات شد.

لامبیاسه می‌گوید: «مکس دو سه تا درس سخت در دو یا سه سال قبل از ۲۰۲۱ گرفت. یکی از مسائلی که باید رویش تمرکز می‌کردیم این بود که مطمئن شویم در مسابقه‌هایی که امکان برنده شدن ندارد، او بتواند جایگاهش را نسبت به رتبه خط شروع تا جایی که می‌تواند، بهتر کند و امتیاز بگیرد.»

«ما روی ساختن تداوم او کار کردیم و این که مطمئن شویم از خط پایان تمام مسابقه‌ها می‌گذرد و خودش را در موقعیت‌هایی که احتمال تصادف با راننده‌های دیگر در آن ۵۰-۵۰ است، وارد نمی‌کند.»

این «شبح تصادف» نقشی اساسی در شکل‌گیری رابطه بین این دو نفر داشت.

مهندس مسابقه مسئول آماده‌سازی ماشین راننده است و او را از حوادث و ترافیک مسیر آگاه می‌کند و وضعیت روانی او را زیر نظر دارد. در واقع می‌‌توان گفت که راننده تا حدی زندگی‌اش را به مهندس مسابقه می‌سپارد.

استالارد می‌گوید: «تا قبل از شروع مسابقه کاملا از مسائل ایمنی آگاه هستم، اما در کل سعی می‌کنم که بیشتر از خود راننده در این مورد دخالت نکنم. خیلی زود متوجه می‌شوید که بازیکنان بیشتر از شرمساری می‌ترسند.»

«آن‌ها بیشتر از این که فکر مصدومیت خودشان باشند، نگران این هستند به ماشین‌های فوق‌العاده گرانقیمت‌شان خسارت نزنند و از مسابقه بیرون نیفتند. در واقع بیشتر نگران این هستند که به اندازه کافی تلاش نکرده باشند تا این که بیش از حد نیاز تلاش کنند و اتفاق وحشتناکی بیفتند.»

«این لحظات (هنگام بروز تصادف) خیلی سخت هستند، زیرا که دوست شما در ماشین است. او فقط همکار شما نیست و بعید است که شما با یک نفر ارتباط کاری خیلی نزدیکی داشته باشید و با او دوست نشوید. در نقطه مشخصی از زمان تصادف خطوط داده‌ها عمودی می‌شوند. می‌دانید اتفاق بدی رخ داده است، اما یک چرخش کوچک یا کوبیدن به دیوار کنار پیست، شباهت زیادی به هم دارند.»

«دقیقا نمی‌دانید که چه اتفاقی افتاده است. به سادگی ممکن است سئوال اشتباهی بپرسید مانند این که «وضعیت ماشین خوب است؟» این سئوال در گوش تماشاگری که لحظاتی قبل دیده که ماشین با سرعت ۲۰۰ کیلومتر در ساعت به دیوار کنار پیست خورده است، کاملا عجیب به نظر می‌رسد. اما خوشبختانه راننده‌ها کاملا آن را درک می‌کنند.»

گوانیو ژو در اولین فصل حضورش در سال ۲۰۲۲ یکی از وحشتناک‌ترین تصادف‌های دوران مدرن فرمول یک را تجربه کرد.

در همان آغاز رقابت سیلوراستون یک تصادف زنجیره‌ای رخ داد و همین موجب شد که ماشین ژو چپ کند و مسافتی را روی آسفالت و سنگ‌ ریزه‌های کنار پیست با سرعت بالا سر بخورد. او ۲۰ دقیقه بعد بدون مصدومیتی جدی از ماشین خارج شد، اما در این مدت بسیاری از شنیدن بدترین خبر ممکن هراس داشتند.

در مرکز تیم سوئیسی سائوبر، این بکر بود که برای دانستن آن چه رخ داده، بی‌صبرانه انتظار می‌کشید.

این مهندس آلمانی گفت: «این قطعا بزرگ‌ترین تصادفی بود که من انتظار داشتم برای یک راننده رخ دهد. ما بلافاصله ارتباط با ماشین را از دست دادیم و از مسئولان مسابقه هم هیچ اطلاعاتی به ما داده نشد، چون آن‌ها هم نمی‌داستند که وضعیت او چگونه است. ۱۵ دقیقه هیچ اطلاعاتی به من نرسید که خیلی خیلی سخت بود.»

«اما به خودتان یادآوری می‌کنید که باید حرفه‌ای بمانید. خیلی تلاش کردم که آرام بمانم، چون اگر من به عنوان رهبر تیم رفتاری غیر از این داشتم، همه چیز در مسیری اشتباه می‌افتاد.»

استالارد قبل از این که به طور تمام وقت مشغول مهندسی مسابقه در فرمول یک شود، قایقرانی نخبه بود که برای تیم دانشگاه کمبریج مسابقه می‌داد؛ او همراه با تیم بریتانیا در المپیک ۲۰۰۸ مدال نقره گرفت.

او می‌گوید: «فکر کنم همیشه در زمینه تحمل فشار روانی خوب بوده‌ام. یک چیزی که به عنوان یک پاروزن خیلی خوب یاد گرفتم این بود که باید گروهی داشته باشید که کارش را خوب انجام دهد. اگر برای سایر ورزشکاران استرس ایجاد کنید، گروه نمی‌تواند کارش را بکند. این قضیه در یک تیم فرمول یک هم صدق می‌کند.»

«هر روز بیشتر از قبل متوجه می‌شوید که جنبه انسانی ماجرا بیشترین مزیت را حین رقابت در فرمول یک ایجاد می‌کند. شما درک می‌کنید که همه چیز در مورد انسان‌ها است.»

با این حال گاهی تنش بین راننده و مهندس مسابقه در پرفشارترین لحظات به اوج خود می‌رسد.

لامبیاسه حالا سابقه ۹ فصل همکاری با فرشتاپن را دارد که سه مورد آخر آن با قهرمانی جهان همراه بوده است و صدای او به گوش بسیاری از هواداران فرمول یک آشناست. البته این کارنامه موفق به این معنا نیست که رابطه این دو نفر همواره گل و بلبل بوده است.

در جایزه بزرگ بلژیک ۲۰۲۳، فرشتاپن از رویکرد تیم در دور تعیین خط انتقاد کرد، پس از آن بود که لامبیاسه هم با طعنه از شیوه رانندگی و برخورد حرفه‌ای فرشتاپن یاد کرد.

یکسال قبل در برزیل، فرشتاپن به دستور لامبیاسه بی‌اعتنایی کرد و اجازه نداد هم‌تیمی‌اش، سرخیو پرس، قبل از او از خط پایان رد شود.

لامبیاسه می‌گوید: «به نظرم غیرممکن است که در رابطه اختلاف نظر وجود نداشته باشد. پیش از هر چیز باید این را بپذیرید. ثانیا باید همدیگر را قبول داشته باشید و بدانید همه چیز در راستای نفع بزرگ‌تر است. این اساس رابطه است.»

«به عنوان یک مهندس، باید حواسم باشد که مکس روی صندلی داغ نشسته است، نه من. بنابراین در حالی که همه ما در محیطی پرفشار کار می‌کنیم، این راننده است که سطحی متفاوت از فشار را تحمل می‌کند.»

«به عنوان فردی باسابقه‌تر می‌خواهم فکر کنم آن قدر پخته هستم که بتوانم در موقع لزوم عقب‌نشینی کنم و به او اجازه دهم خودش را تخلیه کند، ولی همچنین باید به او هم دلایل تصمیمم را توضیح دهم.»

«اگر آدمی بودم که با هرچیزی موافقت می‌کند، مدت‌ها قبل رفته بودم. ما در رابطه خود آن قدر صادق هستیم که می‌توانیم در صورت لزوم کاملا صریح صحبت کنیم.»

مهندسان مسابقه علاوه بر کنترل هیجان خودشان باید فشار روانی مسابقات را هم مدیریت کنند.

سال ۲۰۲۱ به اعتقاد بسیاری پرتنش‌ترین مسابقات فرمول یک در تاریخ ۷۴ ساله آن بوده است. پس از یک رقابت پر فراز و نشیب تکلیف قهرمانی بین لوئیس همیلتون و فرشتاپن به مسابقه آخر در ابوظبی رسید.

راننده هلندی در پیچ آخر مسابقه به دبنال تصمیم اشتباه مسئول مسابقه هنگام شروع مجدد، توانست از همیلتون سبقت بگیرد و قهرمان جهان شود.

لامبیاسه می‌گوید: «نمی‌خواهم وقایع سال ۲۰۲۱ را با عجله مرور کنم. آن مسابقه داخل و خارج پیست فوق‌العاده نزدیک بود ولی گاهی اوقات فکر می‌کنم که رقابتی فراتر از ورزش بود.»

«برای این که فشار روانی را از روی مکس بردارم، به همه تاکید کردم که ما کارمان را طبق معمول انجام می‌دهیم. ما سعی می‌کردیم هر مسابقه را به چشم یک واحد مستقل در نظر بگیریم به جای این که فکر کنیم که چه تبعاتی می‌تواند داشته باشد.»

گرچه مبارزه در خط مقدم تیم، چالشی بزرگ است، اما توانایی مهندس مسابقه وقتی مشخص می‌شود که راننده به دردسر افتاده باشد.

ریکاردو طی دو سال همکاری با استالارد در تیم مک‌لارن نتوانست فرم مورد نظر را پیدا کند و سرانجام پشت سر هم‌تیمی جوانش، لاندو نوریس، قرار گرفت. او سرانجام مجبور شد یک سال قبل از پایان قراردادش تیم را ترک کند.

استالارد می‌گوید: «دنیل در دومین قرنطینه دوران کرونا به تیم ملحق شد. وضعیت واقعا پیچیده بود چون او در لس‌آنجلس سکونت داشت و ما باید از طریق تماس ویدئویی همدیگر را می‌شناختیم. توانستیم بخش زیادی از مسائل فنی را پوشش دهیم، اما تعامل اجتماعی قابل توجهی را از دست دادیم.»

«در حالت ایده‌آل راننده را آن قدر خوب می‌شناسید که اجازه دهید ارتباطات غیر کلامی و ناشنیده بین شما برقرار شود. به دردسر افتادن یک راننده در حالی که عملا هیچ تمرینی وجود ندارد، وضعیت بسیار دشواری در ورزش است. شما می‌روید و زخم‌هایتان را لیس می‌زنید و تلاش می‌کنید بفهمید چه اتفاقی افتاده است و چه کار باید بکنید. سپس با یک برنامه جدید برمی‌گردید و کار را از نو آغاز می‌کنید.»

«وقتی تیم تصمیم گرفت که به جای دنیل از اسکار استفاده کند، مدتی زیادی طول کشید تا موضوع را هضم کنم، چون من به طور عمیقی با او همکاری می‌کردم و او هم پیشرفت‌ قابل توجهی کرده بود.»

«واقعا نامیدکننده بود که قبل از حل شدن معما، ماجرا تمام شد. هرگز شجاعتم را از دست ندادم و هیچگاه نشد که حس کنم نمی‌توانم اوضاع را درست کنم. وضعیت کمی عجیب پیش رفت اما همیشه به همکاری‌ام با دنیل افتخار می‌کنم. هر دوی ما به سختی کار کردیم.»

فارغ از این که یک راننده و مهندس مسابقه چگونه باهم کار کنند و یا چقدر به هم نزدیک باشند، این یک همکاری غیر قابل اجتناب در فرمول یک است.

بکر می‌گوید: «جایزه بزرگ آخر در ابوظبی معمولا حس عجیبی دارد، اگر بدانید که راننده دیگر با شما همکاری نخواهد کرد. این همیشه پایان یک دوره است. گاهی دوره خیلی کوتاه است مثلا با چارلز، ولی مثلا همکاری با آنتونیو (جوویناتزی) سه فصل طول کشید. برای همین ناراحت‌کننده است.»

«راننده معمولا یک هدیه کوچک به من می‌دهد، مثلا کلاه ایمنی خودش یا چیزی دیگر که بسیار خوشایند است. بعد خداحافظی واقعی در مهمانی کریسمس است، معمولا یک هفته بعد از مسابقه آخر. این آخرین لحظه ما باهم است که شام می‌خوریم و لبی تر می‌کنیم. زندگی می‌گذرد، اما من هنوز با بیشتر راننده‌ها ارتباط دارم.»

در فرمول یک هم مانند زندگی همه ما، جادوی یک رابطه خاص همواره یگانه باقی خواهد ماند.