دیوان دادگستری بینالمللی از اسرائیل به عنوان «قدرت اشغالگر» خواست به وظایفش عمل کند
منبع تصویر، UN
دیوان دادگستری بینالمللی نظر مشورتیاش را اعلام کرد که در آن اسرائیل به عنوان «قدرت اشغالگر» موظف است نیازهای اساسی جمعیت غیرنظامی فلسطینی را تامین و نهادهای امدادرسان سازمان ملل دسترسی کامل بدهد. این دادگاه سال پیش به درخواست مجمع عمومی سازمان ملل رسیدگی به این موضوع را آغاز کرد.
در رای دادگاه آمده است که «هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد اونروا اصل بیطرفی را نقض کرده یا در توزیع کمکها تبعیض قائل شده است» و تأکید کرد که «در شرایط فعلی، هیچ سازمان دیگری نمیتواند نقش آنروا را ایفا کند».
دیوان دادگستری بینالمللی نظر مشورتی خود را درباره «الزامات اسرائیل درباره حضور و فعالیت سازمان ملل و دیگر سازمانهای بینالمللی و دولتهای ثالث در سرزمینهای اشغالی فلسطینی» اعلام کرد.
در واقع دادگاه نظر داد که وظیفه قانونی اسرائیل در قبال نهادهای امدادرسان سازمان ملل مثل اونروا و همچنین در زمینه امدادرسانی به فلسطینیها چیست.
این دادگاه سال پیش به درخواست مجمع عمومی سازمان ملل رسیدگی به این موضوع را آغاز کرد.
دیوان دادگستری بینالمللی روز چهارشنبه (۲۲ اکتبر) در رای خود همچنین تأیید کرد که اسرائیل «ادعای خود مبنی بر اینکه بخش قابل توجهی از کارکنان اونروا عضو حماس هستند را اثبات نکرده است.»
اگرچه نظر مشورتی دیوان بینالمللی دادگستری الزامآور نیست، اما این دادگاه معتقد است که چنین نظری «بار حقوقی قابل توجه و اعتبار اخلاقی» دارد.
در ماه آوریل، قضات طی یک هفته شهادت دهها کشور و سازمان را شنیدند که بیشتر آنها به وضعیت آژانس امداد و کار سازمان ملل برای پناهندگان فلسطینی (اونروا) مربوط بود.
اسرائیل در آن جلسات شرکت نکرد، اما گیدعون سعر، وزیر خارجه اسرائیل آن را «بخشی از آزار سیستماتیک و مشروعیتزدایی از اسرائیل» توصیف کرد. پیشتر دنی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل، نظر دیوان درباره اونروا را «شرمآور» توصیف کرد.
اسرائیل پس از آنکه برخی از کارکنان اونروا را متهم به مشارکت در حمله ۷ اکتبر حماس کرد، فعالیت اونروا را ممنوع کرد. پس از توفق فعالیت اونروا، یک شرکت خصوصی به نام «بنیاد بشردوستانه غزه» با حمایت آمریکا و اسرائیل جای آن را گرفته که عملکردش با انتقاد گسترده بینالمللی و افشاگری درباره کارکنانش و همچنین شمار زیاد مرگ فلسطینیهایی که برای کمک به مراکز این شرکت همراه بوده است.
آمریکا «نگرانیهای جدی» درباره سلامت اونروا ابراز کرده و مدعی است حماس از تاسیسات این سازمان استفاده میکند و اونروا تنها گزینه برای رساندن کمک به غزه نیست.
عمار حجازی از اعضای هئیت فلسطینی در دیوان دادگستری از جامعه بینالمللی خواست اسرائیل را ملزم به رعایت تعهداتی کند که دیوان تعیین کرده است.
پس از اعلام نظر دیوان بینالمللی دادگستری، نروژ گفت قصد دارد قطعنامهای را به مجمع عمومی سازمان ملل ببرد که از اسرائیل میخواهد محدودیت کمکرسانی به فلسطینیها را بردارد.
اسپن بارت آیده، وزیر امور خارجه نروژ، در یک کنفرانس خبری گفت: «نروژ قصد دارد این تصمیم دیوان بینالمللی دادگستری را با قطعنامهای جدید در مجمع عمومی سازمان ملل پیگیری کند.»
برخی از نکات اصلی رای دیوان بینالمللی دادگستری
- اسرائیل ادعای خود مبنی بر اینکه بسیاری از کارکنان اونروا عضو حماس هستند را ثابت نکرده است
- دیوان بینالمللی دادگستری اعلام کرده است که اسرائیل با مسدود کردن کمکها به فلسطینیها در نوار غزه، تعهدات خود را طبق قوانین بینالمللی نقض کرده است
- دیوان بینالمللی دادگستری از اسرائیل خواست «حق تعیین سرنوشت فلسطینیها» را به رسمیت بشناسد
- دیوان دادگستری بینالمللی تاکید کرد که اسرائیل باید به استقلال سازمان ملل احترام بگذارد
- دیوان از اسرائیل خواست همکاری با آژانس پناهندگان فلسطینی سازمان ملل (اونروا) را از سر بگیرد و این نهاد را ستون فقرات کمک به فلسطینیها توصیف کرد
- دیوان دادگستری بینالمللی در رای خود تاکید کرد «اسرائیل با توجه به اینکه حق حاکمیت بر مناطق اشغالی را ندارد، حق تعیین تکلیف برای نهادهای بشردوستانه سازمان ملل ندارد»
- در رای دیوان آمده است که اسرائیل به عنوان «قوای اشغالگر» موظف است ایمنی و سلامت امدادگران نهادهای بشردوستانه را تأمین کند
- دیوان در نظر مشورتی خود تاکید کرد که «اسرائیل نباید از گرسنگی به عنوان راهکار جنگی استفاده کند»
نظر مشورتی امروز چه فرقی با پرونده آفریقای جنوبی دارد؟
رای امروز دیوان دادگستری بینالمللی با پروندهای که آفریقای جنوبی علیه اسرائیل به این دادگاه آورد فرق دارد.
شکایت آفریقای جنوبی یک پرونده پرمناقشه و الزامآور است که اسرائیل را به نقض کنوانسیون ژنو متهم میکند.
حکم دیوان دادگستری بینالمللی، مسئولیت دولت اسرائیل و وظایفی را که مکلف به انجامش است بر اساس قوانین بینالمللی مشخص میکند. حکم دیوان در این باره صادر هنوز نشده است.
در حکم بدوی در ژانویه ۲۰۲۴ دیوان گفت که فلسطینیها یک «حق قابل پذیرش» دارند که از نسل کشی محافظت شوند و آفریقای جنوبی حق چنین شکایتی را در این دیوان دارد.
اما این رای یک مشورت حقوقی غیرالزامآور به درخواست مجمع عمومی سازمان ملل است.
دیوان دادگستری بینالمللی چیست؟
دیوان دادگستری بینالمللی نهاد اصلی قضایی سازمان ملل است که در ژوئن ۱۹۴۶ تاسیس شد و فعالیتش را در آوریل ۱۹۴۶ شروع کرد. دادگاه از ۱۵ قاضی تشکیل شده است که مجمع عمومی و شورای امنیت سازمان ملل برای ۹ سال انتخاب میکنند. مقر دادگاه کاخ صلح در لاهه هلند است.
این دادگاه دو وظیفه اصلی دارد: اول، فیصله دادن به اختلافات حقوقی که دولتها مطرح میکنند مطابق قوانین بینالمللی و دوم، دادن نظر مشورتی درباره پرسشهای حقوقی که نهادها و سازمانهای سازمان ملل به دادگاه ارسال میکنند.
این دادگاه با دیوان کیفری بینالمللی که آن هم مقرش در لاهه است فرق دارد. دیوان کیفری بینالمللی مستقل از سازمان ملل است اما با آن قرارداد همکاری دارد.
