داعش در ترکیه؛ آیا سایه تهدید دوباره سنگین شده است؟

در هفته‌های اخیر، عملیات‌ علیه گروه داعش در ترکیه و همچنین درگیری‌ها در شهر یالوا، موجب شده تا بار دیگر فعالیت‌های این گروه به مرکز توجه بازگردد.

در جریان این عملیات، ده‌ها مظنون به عضویت در داعش بازداشت شده‌اند. داعش گروهی است که سال‌ها در ترکیه فعال بوده و در گذشته نیز حملاتی انجام داده است.

این گروه در سال ۲۰۱۷ متحمل شکست‌های بزرگی در عراق و سوریه شد و در ترکیه نیز به ‌تدریج روند افول آن آغاز شد.

وضعیت کنونی داعش در ترکیه، موضوعی است که کنجکاوی بسیاری را برانگیخته است.

اوج‌گیری داعش در خاورمیانه و حملات آن در ترکیه

این گروه که در سال ۲۰۱۳ تاسیس شد و یک سال بعد اعلام «خلافت» کرد، توانست بخش‌های وسیعی از سوریه و عراق را به تصرف خود درآورد.

داعش همچنین در کشورهای مختلف دست به حملاتی گوناگون زد.

گروه داعش به‌ مرور و به شکلی مخفیانه اقدام به سازماندهی خود در داخل خاک ترکیه کرد.

این گروه هم‌زمان، از مرزهای ترکیه به‌عنوان مسیر عبور استفاده کرد.

برخی افراد به این گروه پیوستند و در ترکیه فعالیت کردند و شماری نیز در عملیات‌ داعش در خارج از کشور شرکت داشتند.

این سازمان در مقطعی، حملات مختلفی در ترکیه انجام داد.

برخی از حملاتی که در گذشته به داعش نسبت داده شده‌اند، عبارتند از:

نیروهای مسلح ترکیه در جریان عملیات سپر فرات که در فاصله سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۷ در سوریه انجام شد، داعش را هدف قرار دادند.

به گفته مینا لامی، کارشناس رسانه‌های جهادی در بخش بی‌بی‌سی مانیتورینگ، این عملیات موجب شد که رهبری داعش در ۲ نوامبر ۲۰۱۶ برای نخستین بار خواستار حمله به ترکیه شود و این گروه خیلی زود تهدید خود را عملی کرد.

در سال‌های بعد، در داخل خاک ترکیه نیز بارها چندین عملیات علیه این سازمان انجام شد.

افول داعش و کاهش حملات

پس از سال ۲۰۱۷، نفوذ داعش در خاورمیانه کاهش یافت.

از آن سال، این گروه ۹۵ درصد از سرزمین‌هایی را که پیش‌تر در عراق و سوریه در اختیار داشت، از دست داد.

در حالی که نیروهای ائتلاف به رهبری ایالات متحده حملات هوایی سنگینی علیه داعش انجام می‌دادند، نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) نیز این گروه را در زمین هدف قرار دادند.

در سال ۲۰۱۹، آخرین منطقه تحت کنترل گروه داعش در سوریه، یعنی روستای باغوز نیز سقوط کرد.

در همان سال، ابوبکر بغدادی، رهبر و بنیان‌گذار این گروه، در جریان حمله نیروهای آمریکایی کشته شد.

حمله به کلیسای سانتا ماریا، پس از وقفه‌ای طولانی

آخرین حمله‌ای که گروه داعش مسئولیت آن را در ترکیه بر عهده گرفت، پس از وقفه‌ای طولانی، در تاریخ ۲۸ ژانویه ۲۰۲۴ در کلیسای سانتا ماریا در استانبول رخ داد.

دو مهاجم نقاب‌دار هنگام برگزاری مراسم وارد کلیسا شدند و به روی حاضرین آتش گشودند که یک نفر در جریان آن کشته شد.

داعش مسئولیت این حمله را در کانال تلگرامی خود بر عهده گرفت.

نکته قابل ‌توجه در بیانیه داعش آن بود که این گروه از اصطلاح «ولایت ترکیه» استفاده کرد که به شاخه‌ای رسمی از این گروه اشاره دارد.

خانم لامی می‌گوید داعش در ویدئوهای خود در سال ۲۰۱۹ به ‌شکلی مبهم از عبارت «ولایت ترکیه» استفاده کرده بود، اما هیچ‌ گاه به شکل دیگری این واژه به‌کار نرفته و این نخستین ‌بار بود که در یک بیانیه مسئولیت‌پذیری از آن استفاده شد.

خانم لامی می‌گوید حمله سال ۲۰۲۴ احتمالا نشانه‌ای از قصد این گروه برای فعالیت در کشور ترکیه است و می‌توان آن را واکنشی به بازداشت‌های اخیر نیز دانست.

پس از این حمله، در جریان چندین عملیات‌ در مجموع ۶۰ نفر بازداشت شدند که ۲۶ نفر از آن‌ها از ترکیه اخراج شدند.

۱۳۹۹عملیات در سال ۲۰۲۴

سال ۲۰۲۴ با عملیات‌های گسترده علیه داعش در ترکیه همراه بود.

داده‌های رسمی که در پایان سال منتشر شد، ابعاد این عملیات را نشان داد.

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، در پستی در شبکه‌های اجتماعی با عنوان «در سال ۲۰۲۴ چه کردیم؟» که در ۳۱ دسامبر منتشر شد، اعلام کرد که در این سال، هزار و ۳۹۹ عملیات علیه داعش انجام شده است.

در همان روز، علی یرلیکایا، وزیر کشور ترکیه نیز اعلام کرد: «تنها در ۱۲ روز اخیر، در جریان چندین عملیات‌ به نام گرز-۳۴ که در ۵۷ استان همچنان ادامه دارد، ۵۳۶ مظنون به عضویت در این سازمان بازداشت شده‌اند.»

تعداد زیاد استان‌هایی که در این سری عملیات‌ مشارکت داشتند نیز قابل‌ توجه بود.

«ساختار داعش خراسان»

در همین حال، در سال ۲۰۲۴، در پی تحقیقات دادستانی کل استانبول درباره فعالیت‌های شاخه داعش خراسان، پرونده‌ای در ترکیه تشکیل شد.

این نام به شاخه‌ای از داعش اشاره دارد که عمدتا در پاکستان و افغانستان فعالیت می‌کند.

بر اساس کیفرخواستی که بخش ترکی بی‌بی‌سی بررسی کرده، افرادی با تابعیت ازبک، قرقیز و قفقازی که با داعش خراسان مرتبط بودند، در یک مدرسه دینی غیرقانونی در باشاک ‌شهر به نام «مرکز دانش و عمل دارالوفا» فعالیت داشتند.

ساختارهای سلولی در مدارس دینی غیرقانونی، پیش‌تر نیز در تحقیقات مرتبط با داعش مطرح شده بود.

در این کیفرخواست آمده است که در این مرکز، تحت عنوان آموزش دینی برای دانش‌آموزان، تبلیغات داعش به دانش‌آموزان ارائه می‌شد و رهبران این شبکه در نظر داشتند نیروهای جدید را از طریق ترکیه به افغانستان اعزام کنند تا به صفوف داعش خراسان بپیوندند.

عملیات ۲۲ دسامبر

در روز ۲۲ دسامبر سال ۲۰۲۵، برخی خبرگزاری‌ها به نقل از منابع امنیتی گزارش دادند که سازمان اطلاعات ملی ترکیه (میت) یکی از مظنونان ترک‌تبار عضو داعش به نام محمد گورن را در افغانستان و پاکستان شناسایی و به ترکیه منتقل کرده است.

در این گزارش‌ها ادعا شده بود که آقای گورن از چهره‌های ارشد گروه داعش خراسان بوده که در اردوگاه‌های این گروه در منطقه فعالیت داشته و به مقام رهبری رسیده است.

مینا لامی می‌گوید: «داعش خراسان مظنون اصلی در برنامه‌ریزی چندین عملیات‌ برون‌مرزی این گروه از جمله در اروپا است و معمولا در این دست عملیات از افراد آسیای مرکزی استفاده شده است.»

اتهام‌های مالی

گروه داعش در سال ۲۰۲۵ هیچ حمله‌ای در داخل ترکیه انجام نداد با این حال، عملیات‌ علیه این گروه در طول سال ادامه داشت.

در برخی از این عملیات‌، گروهی از مظنونان به کمک مالی به اعضای داعش و خانواده‌های آن‌ها، و همچنین تامین منابع مالی برای این گروه متهم شدند.

برای مثال، در یکی از تحقیقات در استانبول، ۱۹ مظنون شامل ۱۵ شهروند ترکیه و ۴ شهروند کامرون، به ارتباط مالی با اعضای گروه داعش متهم شدند.

چندین عملیات‌ مشابه در شهرهایی مانند ازمیر و آنکارا نیز انجام شد.

افزایش عملیات‌ در هفته‌های اخیر و اتهام‌های مربوط به حمله سال نو

در هفته‌های اخیر، عملیات علیه داعش در ترکیه شدت یافته است. یکی از مهم‌ترین تحولات اخیر، مطرح شدن اتهام‌هایی مبنی بر آماده شدن این گروه برای انجام حمله‌ای در شب سال نو بود.

در ۲۵ دسامبر سال ۲۰۲۵، دادستانی کل استانبول اعلام کرد که ۱۱۵ مظنون در چندین عملیات‌ که داعش را هدف قرار داده بود، بازداشت شده‌اند.

در این بیانیه آمده بود که این مظنونان در حال برنامه‌ریزی برای انجام اقداماتی علیه ترکیه در جریان جشن‌های سال نو بودند.

این عملیات‌ در ۱۲۴ نقطه در استانبول انجام شد و «تپانچه، مهمات و اسناد متعدد سازمانی» کشف و توقیف شد.

گزارش ۲۶ دسامبر

در ۲۶ دسامبر سال ۲۰۲۵، خبرگزاری‌ها گزارش دادند که ابراهیم بورتاکوچین، یکی از مظنونان به عضویت در داعش که گفته شده قصد انجام حمله‌ای در شب سال نو را داشته، در ملطیه دستگیر شده است.

ادعا شده که بورتاکوچین «به نمایندگی از داعش در ترکیه فعالیت می‌کرده» و قصد داشته با سفر به مناطق درگیری، به این گروه بپیوندد.

علی یرلیکایا، وزیر کشور ترکیه، اعلام کرد که در یک ماه گذشته، ۱۳۸ مظنون در عملیات‌ علیه داعش بازداشت شده‌اند.

از عملیات یالوا چه می‌دانیم؟

در صبح روز ۲۹ دسامبر، یک سری عملیات‌ علیه گروه داعش در ۱۰۸ نقطه از ۱۵ شهر ترکیه انجام شد.

در یکی از این مکان‌ها، در خانه‌ای در روستای المالیک نزدیک به مرکز شهر یالوا، درگیری مسلحانه رخ داد.

به گفته آقای یرلیکایا، این عملیات ساعت ۰۲:۰۰ بامداد به وقت محلی آغاز شد.

خبرگزاری رویترز گزارش داد که این عملیات هشت ساعت به طول انجامید.

در جریان این حملات سه مامور پلیس کشته و هشت مامور و یک نگهبان امنیتی زخمی شدند.

شش مظنون نیز در همین درگیری‌ها کشته شدند.

یکی از نکات مهم در ارتباط با این حملات این بود که مظنونان، شهروندان ترکیه بودند.

همچنین اعلام شد که پنج زن و شش کودک به ‌سلامت از محل خارج شدند.

دادستانی کل یالوا برای بررسی این حادثه، تحقیقاتی را آغاز کرده و پنج دادستان را به این پرونده اختصاص داده است.