از اینستاگرام تا کف خیابان؛ «تصمیم‌ گرفتم که دیگه نترسم»

این دور از اعتراضات در ایران که با اعتصاب و تجمع اصناف در بازار بزرگ و دیگر نقاط تجاری تهران شروع شد و به سرعت با شعارهای ساختارشکن به یکی از بزرگترین اعتراضات علیه جمهوری اسلامی تبدیل شد، در شبکه‌های اجتماعی هم رنگ و بویی متفاوت و جسورانه‌تر از قبل دارد.

در سال‌های گذشته ماموران کرکره مغازه‌ اعتصاب‌کننده‌ها را می‌شکستند یا برای پیگرد بعدی‌، روی آن‌ها علامت‌گذاری می‌‌کردند. اما در این دور از اعتراضات بعضی با گذاشتن عکس یا فیلم کوتاه از بستن مغازه‌ها اعتراضشان را در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهند. بعضی هم با چسباندن اعلامیه‌‌هایی مثل «این قیمت‌ها در شان شما نیست» روی در مغازه‌ها، کسب‌وکارشان را تعطیل می‌کنند.

تعدادی از اصناف هم در شبکه‌های اجتماعی خود خبر دادند که چک‌های بدهکاران را فعلا به حساب نمی‌گذارند.

اعتراض و انتشار پست‌های سیاسی در اینستاگرام چه برای شهروندان عادی و چه برای چهره‌های شناخته‌شده در ایران ممکن است پیامدهای سنگینی داشته باشد؛ از تشکیل پرونده قضایی و بازداشت‌های طولانی گرفته تا تفتیش خانه و مسدود کردن حساب‌های بانکی و حتی ممنوعیت استفاده از گوشی هوشمند و اینترنت. با این حال در این دور از اعتراض‌ها،‌ بسیاری از کاربران معترض در شبکه‌های اجتماعی با پذیرفتن این گونه از خطرها، می‌گویند که چیزی برای از دست دادن ندارند.

در این دور بعضی هشتگ‌ «زن‌، زندگی‌، آزادی» زده‌اند که به جنبش سال ۱۴۰۱ مهسا امینی برمی‌گردد. ‌بسیاری از کاربران و اینفلوئنسرهای ساکن ایران هم با بازنشر تصویر پرچم‌ شیر و خورشید و هشتگ‌ «جاوید شاه» دیدگاه سیاسی خود را بیان کرده‌اند.

«برودت هوا»، «یه بیرونمون نشه؟»

دعوت به اعتراض‌های خیابانی با استفاده از موسیقی‌های حماسی و اعتراضی هم بازتابی گسترده داشته است. سمفونی «خرمشهر» اثر مجید انتظامی، آهنگ فولکلور لری «دایه دایه وقت جنگه» سرود «کل بزن، سرود بخوان» و شماری از آهنگ‌های رپ و پاپ اعتراضی دیگر ترند اینستاگرام شده‌اند.

کاربران جوان با پروفایل‌های عمومی خود تصاویری از پوشیدن پوتین و پوشاندن صورت خود را با این آهنگ‌ها ثبت و منتشر کردند و بعضی هم حضورشان در تظاهرات را با سلفی و ویدیو نشان دادند.

همزمان با اعلام تعطیلی چندین شهر به دلیل «برودت هوا»، بعضی از کاربران، بدون اشاره به اعتراضات، ویدیوهایی از توصیه‌های آموزشی برای پوشاندن صورت با تی‌شرت و هودی و شال را با کلیدواژه «سرمای هوا» و «برودت هوا» و همراه با آهنگ‌های حماسی منتشر کردند. این توصیه‌ها وقتی معنادار می‌شد که بسیاری تعطیلی به دلیل سردی هوا را به تلاش حکومت برای مهار موج اعتراض‌ها نسبت می‌دادند.

یک کاربر در ویدیویی مشابه با آهنگ «کل بزن» نوشت: «اگر من بخاطر سرما این‌جوری رفتم بیرون و جنازه‌ام برگشت کل بزنید.»

بعضی از فروشندگان پوشاک هم ویدیوهایی از تبلیغ فروش «هودی» با قابلیت پوشاندن چهره برای «برودت هوا» منتشر کردند.

از همان روزهای اول عکس‌های دونفره در آسانسور با تیتر «یه بیرونمون نشه» و نشان دادن علامت پیروزی هم از ترندهای دیگر این اعتراض‌ها شد. در یکی از این موارد دو زن بعد از انتشار چنین عکسی، تصویری از چشمانی منتشر کردند که بر اثر گاز اشک‌آور قرمز شده بود.

ویدیوهای دیگری هم با عنوان «ببخشید مامان ولی خون من از بقیه رنگین‌تر نیست» در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود.

بی‌اعتنایی به تماس نهادهای امنیتی: «من هنوز چیزی نگفتم»

در ایران، معمولا اولین مرحله برخورد با معترضان در فضای آنلاین، تماس تلفنی تهدیدآمیز نهادهای اطلاعاتی و امنیتی با آنهاست. این تماس‌ها معمولا با شماره ناشناس انجام می‌شود.

برای بسیاری از کاربران و اینفلوئنسرهای اینستاگرام این تماس‌ها یادآور تهدید، فشار روانی و بازجویی است.

بعضی از افرادی که چنین تماس‌های ناشناسی را دریافت کرده‌اند اسکرین‌شات‌ آن را منتشر کردند. عده‌ای از کاربران عادی هم نهادهای امنیتی را با زبان طنز و ارجاع‌های معنادار در قالب ترندهای اینستاگرامی به چالش کشیده‌اند، از جمله بازنشر ترانه‌ای از مهستی، خواننده قدیمی، با شعر «من هنوز چیزی نگفتم، که تو طاقتت تموم شد» با اسکرین‌شات تماس‌های ناشناس که به‌سرعت ترند شده است.

یک کاربر با کپشن «بازی تازه داره هارد می‌شه» این ترند را دنبال کرده است. بعضی از کاربران زیر این پست‌ها می‌گویند به خاطر لایک کردن استوری و پست‌های سیاسی هم تهدید شده‌اند.

«مخبرها» مشغول کارند

گزارش‌ها نشان می‌دهد که حامیان حکومت هم در شبکه‌های اجتماعی بیکار ننشسته‌اند و در کامنت‌ها و پیام‌های شخصی، معترضان را تهدید می‌کنند.

بعضی از کاربران این تهدیدها را بازنشر کرده‌اند و اسم آن‌ها را «مخبر» گذاشته‌اند. کاربری به نام غزل، تصویری از پیام تهدید یک حامی حکومت و متن اخطار نهادهای امنیتی را با ایموجی چاقو و خنده، بازنشر کرد.

کاربری دیگر به نام پیام، در یک ویدیو به یکی از تهدیدها جواب داد و نوشت: «من حقم را می‌خواهم؛ خاکم را می‌خواهم. به تو چه می‌رسد که طرفداری این‌ها را می‌کنی؟ نهایت یک وام به تو می‌رسد. بگذار وقتی همه چیز درست شود، اوضاع تو هم خوب می‌شود.»

کاربر دیگری پیام‌ها و کامنت‌هایی را بازنشر کرده که در آن تهدید جانی شده است. او بر روی ویدیویی از «حق اعتراض بدون خشونت» خود گفته و نوشته است: «این‌ کسانی که ما را تهدید به مرگ می‌کنند نماینده و زبان چه کسانی هستند که به آن‌ها رسیدگی نمی‌شود؟»

پس از آن کاربری اکانت اینستاگرام پلیس را زیر پست او با عبارت «لیدر علامت‌گذاری شده» تگ کرد.

رپری با نام باراکودا هم از فحش یکی از این افراد که گفته بود «… خوردنت را می‌بینم» یک اثر رپ درست کرد و نوشت «به جای خفه کردن صداها به چراها جواب بده.»

زنی جوان، به نام ماهگل، که لوازم آرایش می‌فروشد و حدود ۱۰هزار فالوئر دارد در ویدیویی می‌گوید: به من می‌گویید «استوری نگذار چون صفحه من را می‌بندید؟ شما نان من را بریدید. با ۴ میلیون تومان یارانه می‌خواهید دهان ما را ببندید؟ من باید پست سیاسی بگذارم که بچه من این روزها را نبیند وقتی بزرگ شد».

برخوردها به تماس تلفنی ختم نمی‌شود. مثلا ویدیویی در حساب رپر نوجوانی با تعداد فالوئرهایی بسیار محدود منتشر شد که در آن از انتشار محتوای اعتراضی و شرکت در تظاهرات عذرخواهی می‌کند.

این رپر روز بعدا نوشت از اینستاگرام خداحافظی می‌کند.

اینفلوئنسرها تحت فشار از دوطرف

چهره‌های معروف و اینلفوئنسرهای پر مخاطب، مثل قبل، همزمان از طرف کاربران و دنبال‌کنندگانشان و نهادهای امنیتی تحت فشار قرار می‌گیرند.

الهام حسینی، که در اینستاگرام بیش از سه میلیون فالوئر دارد، در استوری‌هایی که یکشنبه‌شب منتشر کرد، نوشت: «تا دهن باز می‌کنم می‌آیند بالای سرم… از هموطنمون فحش می‌خوریم، از حکومت حرف می‌شنویم و توبیخ می‌شویم…» او نوشته: «من هم خسته‌ام و دارم تو این مملکت با دلار خداتومنی زندگی می‌کنم… منم امیدی به آینده ندارم».

او پستی را منتشر کرد که نشان می‌داد نهادهای امنیتی با او تماس گرفته‌‌اند و نوشت: «خسته‌تر از این‌حرف‌هام که این تماس‌ها برام مهم باشد، بیایید پیجم را بگیرید.»

یک روز بعد از انتشار این استوری‌ها، همه پست‌های حساب خانم حسینی حذف شد و پستی گرافیکی منتشر شد که نشان می‌داد نهادهای امنیتی حساب او را در اختیار گرفته‌اند و پست‌هایی در حمایت از حکومت منتشر می‌کنند.

عباس خزایی، جوانی که در سربازی و در پی انفجار مین در نقاط مرزی دست‌ها، نیمی از صورت و بینایی خود را از دست داده هم در ویدیویی با عنوان «اجباری» اعلام کرد که به دلیل اعتراض در اینستاگرام از طرف وزارت اطلاعات تهدید شده است. او در ویدیوهای دیگر گفت خود و خانواده‌اش بسیار ترسیده‌اند.

علی طوفانی اینفلوئنسر اینستاگرام، با ساخت حسابی جدید خبرداد که سیم‌کارت‌ها و حساب‌های بانکی خودش و خانواده‌اش را مسدود کرده‌اند و گفت «کسی که حق ما را خورده گرفته‌اید؟ آیا وجود (جرئت) داشته‌اید سیم‌کارت اختلاسگرها را ببندید؟» ما که میگوییم گرانی است از صدجا به ما زنگ می‌زنید؟…ما را اغتشاشگر و عیاش و غرب‌زده می‌خوانید. ما حق زن و بچه‌مان را می‌خواهیم.»

بامداد پنجشنبه، ۱۸ دی‌ ماه، (۸ ژانویه) خبر رسید که امیرپارسا نشاط، اینفلوئنسر و پادکستر بازداشت شده است. آقای نشاط که در سال ۱۴۰۱ هم به دلیل همراهی با معترضان بازداشت شده بود، گفته بود به دلیل پست‌های اعتراضی تحت فشار قرار دارد.

چهره‌های خارج‌نشین هم تهدید شده‌اند. کاوه یغمایی، خواننده راک و فرزند کوروش یغمایی، که از شاهزاده رضا پهلوی حمایت‌ کرده، تصویر یکی از این تهدیدهارا منتشر کرد که در آن به او هشدار داده‌اند که «خودت ایران نیستی ولی پدرت ایران است، حواست باشد.»

«تصمیم گرفتم که دیگر نترسم»

معصومه درفشی، که در پروفایلش ویدیوهای طنز و انتقادی و سیاسی منتشر می‌کند، در جواب به دنبال کنندگانش که از او پرسیده‌اد چطور از انتقاد کردن نمی‌ترسد، ویدیویی منتشر کرد با عنوان «از چی بترسیم» و در آن با اشاره به افزایش کرایه خانه و حقوق ۲۰میلیون تومانی شوهر بازنشسته‌‌اش و ناتوانی در فراهم کردن شرایط ازدواج فرزندان جوانش پرسیده است که: «از کدام این‌ها بترسم؟ یک جان فقط دارم که فدا می‌کنم. حداقل فردا فرزندانم نمی‌گویند کاری برایمان نکردی.»

این ویدیو نزدیک به ۸ میلیون بار دیده شده است و بیش از ۵۵ هزار کامنت گرفته است.

بسیاری از کاربران، مثل کاربری به نام ساحل، هم از حق قانونی خود برای اعتراض گفتند.

در این دور از ناآرامی‌ها بعضی از مجروحان و آسیب‌دیده‌ها نه تنها پنهان نشده‌اند، بلکه در شبکه‌های اجتماعی رو به دوربین زخم‌هایشان را نشان می‌دهند.

از جمله دو دختر جوان روایت‌شان از اعتراضات ۱۵ دی‌ماه در محله هفت‌ حوض تهران را، با آب‌و‌تاب و کمی شوخی در اینستاگرامشان تعریف می‌کنند. آن‌ها با نشان دادن جای کبودی روی بدنشان می‌‌گویند ساچمه خورده‌اند و دستگیر شدند ولی چند مامور مرد آن‌ها را فراری داده‌اند. یکی از آن‌ها می‌گوید سخت‌ترین چیز برایش این است که نتوانسته است به پسرهای دستگیر‌شده کمک کند. دو روز بعد این خانم خبر داد که ماموران با او تماس گرفته‌اند و تحت فشار قرار دارد ولی باز به شرکت در اعتراضات ادامه می‌دهد.

معترضی به نام حامد با نشان دادن صورت زخمی‌اش، خطاب به ماموران می‌گوید: «داداش، یک سانت این‌طرف‌تر بود کورم می‌کرد. من هم مثل خودتم… گرفتاریم و گشنمونه… من پشیمان نیستم که اعتراض کردم.» او در ویدیویی که روز بعد منتشر کرد گفت: «دیگه تصمیم گرفتم که نترسم. وقتی نترسی و بایستی، این شروع آزادی است.»

صادق پرویززاده، عکاس حیات وحش، هم با صورت و بدن خون‌آلود و ساچمه‌ای در چشم، در مقابل دوربین به آنچه «۴۷ سال فلاکت» توصیف می‌کند، اعتراض می‌کند و می‌گوید: «به ما گفته شد شاه یک انسان پلید و بی‌رحم بوده. چرا مردم در گوشه و کنار مملکت خودش و پسرش را صدا می‌زنند؟ این مردم به آخر خط رسیده‌اند.» این عکاس کرد از کادر درمان برای خارج کردن ساچمه‌ها تشکر کرده ولی نوشته است که برای درآوردن ساچمه‌ای که در چشمش مانده به درمان بیشتر نیاز دارد.

جابر، نوازنده و خواننده اینستاگرامی، در کوپه‌های مترو و در میان مردم ترانه‌های سیاسی از جمله ترانه «لالا لا لا دیگه بسه گل لاله» شهیار قنبری را اجرا کرد و ویدیو آن را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد. در سال‌های گذشته وایرال شدن ویدیوهای اجرای آهنگ‌های اعتراضی در مترو، به بازداشت خواننده‌ها و بسته شدن صفحاتشان شده منجر شده بود.

«اعلام آمادگی برای درمان زخمی‌ها» و پوشاندن «جای ساچمه»

دکتر یاسر رحمانی راد، پزشک اهل شهر مهاباد، که در اعتراضات سال ۱۴۰۱ زندانی و شکنجه شده بود، در اینستاگرام خود برای کمک به مجروحان اعلام آمادگی کرده است. او در میان پست‌های آموزشی درباره درمان زخم و آسیب جسمی، از سرگیری تهدید‌های تلفنی خبر داد.

در این میان تتو آرتیست‌هایی هم در پروفایل‌هایشان اعلام کرده‌اند که به رایگان جای زخم ساچمه معترضان را با تتو می‌پوشانند.

دختری که استودیو پیرسینگ دارد خطاب به کسانی که ساچمه خورده‌اند نوشته است: «واسه درآوردن نگین‌هایی که تو خیابون اتفاقی توی پوستتون گیر کرده روی من حساب کنید».

بعضی بلاگرهای ورزشی و مربیان ورزش‌های رزمی هم، با تاکید بر «حامی مردم بودن» آموزش‌های ویدیویی دفاع شخصی منتشر کردند.