آیا روسیه به ناتو حمله می‌کند؟

احتمال ورود نظامی روسیه به خاک یکی از کشورهای عضو ناتو، سناریویی که مسکو با قاطعیت برنامه‌ریزی برای آن را رد کرده است، در ماه‌های اخیر بار دیگر توجه رسانه‌ها را جلب کرده است.

در ۵ اکتبر ۲۰۲۶، فایننشال تایمز گزارش داد که استونی در پی نگرانی از احتمال اقدام تهاجمی مسکو، نیروهای خود را به مرز روسیه نزدیک‌تر می‌کند.

در ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶، سرویس اطلاعات دفاعی دانمارک درباره «خطر اندک اما رو به افزایشی» هشدار داد که روسیه ممکن است در ماه‌های آینده شمار محدودی نیرو وارد یکی از کشورهای همسایه عضو ناتو کند. لهستان و جمهوری چک نیز درباره احتمال ورود نیروهای روسیه به خاک یکی از اعضای ناتو یا حمله هوایی به آن ابراز نگرانی کرده‌اند.

در همین حال، مقام‌های مسکو بیش از پیش روسیه را قربانی گسترش ناتو معرفی کرده و این ائتلاف را متهم کرده‌اند که در پی محاصره یا مسدود کردن دسترسی کالینینگراد، برون‌بوم روسیه در دریای بالتیک هستند.

پس تهدید حمله روسیه به ناتو تا چه اندازه واقعی است؟

موضع مسکو چیست؟

رهبران ارشد روسیه بارها هرگونه برنامه برای حمله به ناتو را رد کرده‌اند.

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در نشست سالانه والدای با حضور کارشناسان سیاست خارجی در نزدیکی مسکو گفت روسیه «قصد حمله به هیچ‌ کس را ندارد؛ نه در ۲۰۲۹، نه در ۲۰۳۰ و نه در ۲۰۵۰».

او در ادامه اروپا را متهم کرد که در شرایط «وخامت اوضاع اقتصادی و سیاسی» با دامن زدن به ترس از تشدید تنش میان روسیه و ناتو، می‌کوشد توجه‌ها را از مشکلات داخلی منحرف کند.

هم‌زمان، پوتین بار دیگر هشدار داد که روسیه در صورت حمله ناتو از «همه سلاح‌های در اختیار خود» استفاده خواهد کرد.

او در پاسخ به پرسش فیودور لوکیانوف، تحلیلگر روس، درباره رزمایش‌های ناتو در دریای بالتیک و «تهدیدها» علیه کالینینگراد گفت: «اگر کار به حمله مستقیم [ناتو] به فدراسیون روسیه برسد، در این مورد منظور کالینینگراد است، اما شاید دیگر مناطق هم باشد، مسئله استفاده روسیه از همه سلاح‌هایی که در اختیار دارد، طبیعتا بلافاصله و اجتناب‌ناپذیر در دستور کار قرار خواهد گرفت.»

این اظهارات پوتین چند روز پس از آن مطرح شد که سفارت روسیه در ایرلند ناتو را به برنامه‌ریزی برای «محاصره هوایی و دریایی» کالینینگراد، برون‌بوم روسیه در دریای بالتیک، متهم کرد و گفت روسیه در صورت لزوم آماده است از این قلمرو با سلاح هسته‌ای دفاع کند.

دیگر مقام‌های روس نیز عمدتا همین موضع را تکرار کرده‌اند.

دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گزارش‌ها درباره احتمال ورود نیروهای روسیه به یکی از کشورهای عضو ناتو را «داستانی برای ترساندن» توصیف کرد و سرگی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، گفت مسکو «بارها اعلام کرده است که قصد حمله به اروپا را ندارد».

روسیه در منطقه بالتیک چه می‌کند؟

مقام‌های روسیه همچنین هیچ تغییری در آرایش نظامی این کشور در برابر ناتو به‌طور علنی اعلام نکرده‌اند، هرچند ناوگان بالتیک روسیه در چند ماه گذشته چند رزمایش برگزار کرده است.

در اوایل اوت ۲۰۲۶، این ناوگان رزمایش‌هایی با مشارکت یگان‌های موشکی ساحلی برگزار کرد و هم‌زمان تیم‌های مقابله با خرابکاری، دفاع از یک پایگاه دریایی در برابر حمله شبیه‌سازی‌شده دشمن را تمرین کردند.

در ۳ اکتبر ۲۰۲۶، شرکت متحد کشتی‌سازی، بزرگ‌ترین شرکت کشتی‌سازی روسیه، اعلام کرد زیردریایی «ولیکی لوکی» تمرین شلیک اژدر انجام داده است.

در همین حال، بلاروس، متحد روسیه، از ۱۵ تا ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ رزمایش‌های چهارروزه فرماندهی و ستادی را در نزدیکی مرزهای خود با لیتوانی و لهستان برگزار کرد.

این رزمایش‌ها در نزدیکی گذرگاه سووالکی برگزار شدند؛ نوار زمینی در امتداد مرز لهستان و لیتوانی که بلاروس را از کالینینگراد جدا می‌کند.

پس آیا روسیه به ناتو حمله خواهد کرد؟

برخی کارشناسان مسائل روسیه بیش از گذشته درگیری مستقیم با ناتو، به‌ویژه در منطقه بالتیک، را ممکن و حتی محتمل می‌دانند.

برای مثال، ولادیمیر پاستوخوف، تحلیلگر سیاسی، در سپتامبر ۲۰۲۶، گفت دیدگاهش در شش ماه گذشته تغییر کرده و اکنون حمله به کشورهای حوزه بالتیک را «کاملا محتمل» می‌داند.

پاستوخوف گفت اگرچه درگیری‌های فعلی مسکو در اوکراین، از دیدگاهی کاملا عقلانی، چنین حمله‌ای را بعید جلوه می‌دهد، باورهای ایدئولوژیک پوتین آن را به «محتمل‌ترین گام بعدی» تبدیل می‌کند.

با این حال، این دیدگاه غالب نیست.

بیشتر تحلیلگران، از جمله روسلان لویف، تحلیلگر شناخته‌شده نظامی، حمله تمام‌عیار روسیه به ناتو را «در چند سال آینده» بعید می‌دانند و استدلال می‌کنند که مسکو همین حالا نیز برای تامین نیروی کافی در اوکراین با مشکل روبه‌رو است.

هم‌زمان، تحلیلگران احتمال عملیات محدودتر روسیه در کشورهای حوزه بالتیک را نیز بررسی می‌کنند.

سرگی آوسلندر، روزنامه‌نگار حوزه دفاعی مستقر در اسرائیل، معتقد است احتمال ورود محدود نیروهای روسیه «کمی بیشتر» از یک تهاجم تمام‌ عیار است.

او سناریویی را مطرح کرد که در آن روسیه با بهانه‌ای چند ده کیلومتر مربع از خاک استونی را تصرف کند یا با هدف «حفاظت از ساکنان روس‌زبان ناروا» دست به اقدامی تحریک‌آمیز بزند؛ ناروا شهری در استونی و در مرز روسیه است.

هدف اصلی می‌تواند آزمودن واکنش ناتو باشد.

کارشناسان پروژه تحلیلی «ری: روسیه» در مارس ۲۰۲۶ گفتند یک عملیات محدود به نیروی کمتری نیاز دارد و ممکن است هدف آن کمتر تصرف سرزمین و بیشتر آزمودن انسجام ناتو و ایجاد شکاف میان اعضای آن باشد.

این مقاله همچنین مطرح کرد که چنین حمله‌ای ممکن است نه مرحله بعدی رویارویی پس از جنگ اوکراین، بلکه بخشی از همان رویارویی کنونی باشد.

در این مقاله آمده بود: «ناکامی مسکو در دستیابی به اهدافش در اوکراین، چه از راه نظامی و چه دیپلماتیک، ممکن است آن را وادار کند با تهدید به یک درگیری نظامی گسترده به اروپا فشار بیاورد و آن را به دادن امتیاز درباره شرایط حل‌وفصل جنگ اوکراین وادار کند.»

با این حال، همه تحلیلگران یک حمله محدود را گزینه‌ای منطقی برای کرملین نمی‌دانند و هشدار می‌دهند که چنین راهبردی ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد.

روزنامه «نزاویسیمایا گازتا» در ژوئیه ۲۰۲۶ نوشت سناریوی «آزمودن عزم ناتو» از همان ابتدا برای طرفی که آن را دنبال می‌کند نتیجه‌ای معکوس دارد و استدلال کرد که چنین اقدامی ممکن است در عمل باعث اتحاد بیشتر این ائتلاف و واکنشی سخت شود.

آنتون بارباشین، تحلیلگر سیاسی، نیز در گفت‌وگویی در سپتامبر ۲۰۲۶ با رسانه «مدوزا» مستقر در لتونی، این منطق را که حمله به اروپا می‌تواند موجب شکاف در آن شود، زیر سوال برد.

او در عوض استدلال کرد که حملات روسیه به خاک اروپا می‌توانند نتیجه‌ای کاملا معکوس داشته باشند و باعث افزایش شدید هزینه‌های دفاعی در سراسر این قاره شوند.

او همچنین گفت «رادیکال‌تر شدن اقدامات روسیه علیه کشورهای غربی» می‌تواند به «فروپاشی کامل» همکاری این کشور با شرکای مهمی مانند چین منجر شود؛ کشوری که روسیه، به تعبیر او، «اگر بخواهیم ملایم بگوییم، به‌شدت به آن وابسته است».