چرا ترامپ معاون مادورو را به برنده صلح نوبل ترجیح داد؟

در میان انبوه پرسش‌هایی که در جریان رویدادهای پرماجرای اخیر در کاراکاس مطرح شده، یکی از آن‌ها همچنان بی‌پاسخ مانده است: چرا دلسی رودریگز، در راس آنچه دولت آمریکا «مقام‌های موقت» ونزوئلا می‌نامد، قرار گرفته است؟

چه چیزی در دلسی رودریگز، دختر یک چریک مارکسیست سابق و معاون نیکلاس مادورو، دیکتاتور برکنار‌شده، نظر دولت ترامپ را جلب کرده است؟

و چرا واشنگتن تصمیم گرفته یک انقلابی و طرفدار دوآتشه مکتب هوگو چاوز را در قدرت نگه دارد، به جای آنکه از ماریا کورینا ماچادو، رهبر مخالفان، حمایت کند؛ کسی که به باور بسیاری جنبش تحت رهبری او در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۴ ونزوئلا پیروز شده بود؟

به گفته یکی از سفیران پیشین آمریکا در ونزوئلا، پاسخ ساده است.

چارلز شاپیرو، که از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۴ در دوران ریاست‌جمهوری جورج دبلیو بوش، سفیر آمریکا در کاراکاس بود، می‌گوید: «آن‌ها ثبات را به دموکراسی ترجیح دادند.»

او می‌افزاید: «رژیم دیکتاتوری را بدون خود دیکتاتور حفظ کردند. عوامل سرکوب همچنان سر جایشان هستند.»

«به نظر من این کار فوق‌العاده پرریسک است.»

اما گزینه جایگزین یعنی تغییر کامل رژیم و حمایت از جنبش مخالفان به رهبری ماچادو خطرهای دیگری هم داشت؛ از جمله احتمال درگیری‌های داخلی میان چهره‌های اپوزیسیون و کنار گذاشته شدن آن بخش از جامعه ونزوئلا که شاید حدود ۳۰ درصدشان به مادورو رای داده بودند.

در کنفرانس خبری جنجالی شنبه گذشته، دونالد ترامپ بسیاری از ناظران را شوکه کرد. او ماریا کورینا ماچادو، برنده جایزه صلح نوبل، را فردی «بی‌اعتبار» در داخل ونزوئلا خواند و در مقابل، دلسی رودریگز را «باوقار» توصیف کرد.

کوین ویتاکر، معاون پیشین نمایندگی آمریکا در سفارت این کشور در کاراکاس، می‌گوید: «از شنیدن رد صلاحیت ماریا کورینا ماچادو از سوی رئیس‌جمهور ترامپ واقعا شگفت‌زده شدم.»

او ادامه می‌دهد: «جنبش او با رای بسیار گسترده‌ای انتخاب شده بود… و در نتیجه کنار گذاشتن ماچادو، عملا کنار گذاشتن کل آن جنبش بود.»

سرعت و سهولت ظاهری برکناری نیکلاس مادورو و روی کار آمدن دلسی رودریگز، برخی از ناظران را به این گمانه‌زنی واداشت که شاید معاون رئیس‌جمهور ونزوئلا نیز در این نقشه دست داشته است.

لیندزی موران، افسر پیشین سازمان سیا، می‌گوید: «به نظرم بسیار معنادار است که ما فقط سراغ مادورو رفتیم و معاون رئیس‌جمهور جان سالم به در برد.»

او می‌افزاید: «واضح است که منابع اطلاعاتی رده‌بالایی وجود داشته‌اند. حدس اولیه من این بود که این منابع، اگر نه خود معاون، که در دفتر معاونت ریاست‌جمهوری بوده‌اند.»

اما فیل گانسون، تحلیلگر ارشد گروه بین‌المللی بحران که در کاراکاس زندگی می‌کند، می‌گوید این نظریه توطئه در برابر بررسی دقیق دوام نمی‌آورد؛ زیرا قدرت واقعی همچنان در دست ژنرال ولادیمیر پادرینو لوپز، وزیر دفاع و دیوسدادو کابیو، وزیر کشور تندرو ونزوئلا است که هر دو از متحدان وفادار نیکلاس مادورو هستند.

آقای گانسون می‌پرسد: «چرا دلسی رودریگز باید مادورو را بفروشد و خودش را در داخل، در برابر کسانی که واقعا کنترل تسلیحات را در دست دارند، بی‌دفاع بگذارد؟»

به گفته او، تصمیم برای حمایت از خانم رودریگز پس از هشدارهایی گرفته شد مبنی بر این‌که انتصاب خانم ماچادو می‌تواند به بی‌ثباتی خطرناکی منجر شود.

در ماه اکتبر، گزارشی از گروه بین‌المللی بحران هشدار داد که «واشنگتن باید از تغییر رژیم پرهیز کند».

در این گزارش آمده بود «خطرهای خشونت در هر سناریویی بعد از مادورو نباید دست‌کم گرفته شود» و تاکید شده بود که بخش‌هایی از نیروهای امنیتی ممکن است جنگ چریکی علیه مقام‌های جدید به راه بیندازند.

آقای گانسون می‌گوید: «ما به مقام‌های دولتی هشدار می‌دادیم که این کار جواب نمی‌دهد. هرج‌ومرج خشونت‌آمیز رخ خواهد داد، تقصیر شما خواهد بود و مسئولیتش هم بر عهده شماست.»

روز دوشنبه، وال‌استریت ژورنال از یک ارزیابی محرمانه اطلاعاتی آمریکا خبر داد که در نتایج مشابهی به این جمع‌بندی رسیده بود که اعضایی از حکومت نیکلاس مادورو، از جمله دلسی رودریگز، برای هدایت یک دولت موقت در موقعیت بهتری قرار دارند.

کاخ سفید رسما درباره این گزارش اظهار نظر نکرده، اما گفته است که قصد دارد در آینده با رودریگز همکاری کند.

هنری زیمر، پژوهشگر همکار برنامه قاره آمریکا در مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی واشنگتن، می‌گوید: «این تصمیم نشان‌دهنده نوعی واقع‌گرایی سخت‌گیرانه از سوی دولت ترامپ است.»

اما به گفته او، چالش‌ها تازه آغاز شده‌اند.

«دستگیری مادورو بخش آسان ماجرا بود. بازسازی گسترده ونزوئلا، اهداف مرتبط با نفت، مواد مخدر و دموکراسی… به زمان بسیار بیشتری نیاز دارد تا به ثمر بنشیند.»

با این حال در شرایط کنونی، به نظر می‌رسد دلسی رودریگز کسی است که دولت دونالد ترامپ احساس می‌کند می‌تواند با او کار کند.

آقای گانسون می‌گوید: «او تا حدی از نظر اقتصادی اصلاح‌طلب بوده است. به ضرورت گشایش اقتصادی آگاه است و با ایده بازگرداندن سرمایه خارجی مخالفتی ندارد.»

آقای زیمر نیز موافق است که خانم رودریگز احتمالا در پیشبرد خواسته‌های واشنگتن - از پهن کردن فرش قرمز برای شرکت‌های نفتی آمریکا گرفته تا همکاری بیشتر در مبارزه با قاچاق مواد مخدر و حتی کاهش روابط با کوبا، چین و روسیه - مشکل چندانی نخواهد داشت؛ به ویژه اگر این اقدامات به لغو تدریجی تحریم‌های آمریکا منجر شود.

او می‌گوید: «فکر می‌کنم از پس این‌ها برمی‌آید… اما اگر آمریکا خواهان پیشرفت واقعی به سوی گذار دموکراتیک باشد، کار بسیار دشوارتر می‌شود.»

در حال حاضر، به نظر نمی‌رسد این موضوع در فهرست اولویت‌های واشنگتن جایگاه بالایی داشته باشد.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز چهارشنبه گذشته از یک برنامه سه‌مرحله‌ای برای ونزوئلا سخن گفت که با تثبیت اوضاع کشور و فروش ۳۰ تا ۵۰ میلیون بشکه نفت تحت نظارت آمریکا آغاز می‌شود.

به گفته آقای روبیو، این برنامه با آنچه او «فرآیند آشتی» نامید دنبال می‌شود که به گفته او شامل عفو نیروهای مخالف، آزادی زندانیان سیاسی و بازسازی جامعه مدنی خواهد بود.

او بدون آن‌که توضیح بیشتری دهد، گفت: «مرحله سوم، البته، مرحله گذار خواهد بود.»

اصل ۲۳۳ قانون اساسی ونزوئلا خواستار برگزاری انتخابات جدید ظرف ۳۰ روز پس از «عدم حضور دائمی» رئیس‌جمهور است؛ شرایطی که به نظر می‌رسد برای وضعیتی که در آن نیکلاس مادورو در زندانی در نیویورک در انتظار محاکمه به سر می‌برد، صدق کند.

با این حال، دونالد ترامپ در مصاحبه‌ای با شبکه ان‌بی‌سی گفت انتخابات در افق دیده نمی‌شود. او گفت: «اول باید کشور را درست کنیم. نمی‌شود در این شرایط انتخابات برگزار کرد.»

آقای گانسون می‌گوید تصمیم واشنگتن برای اجتناب از تغییر رژیم در کوتاه‌مدت شاید قابل درک باشد، اما نبود چشم‌انداز میان‌مدت یا بلندمدت ناامیدکننده است.

او می‌گوید: «شاید ترامپ از این وضعیت سود ببرد، اما مردم ونزوئلا نه. شهروندان عادی ونزوئلا مثل همیشه متضرر می‌شوند.»

فیل گانسون با اشاره به صحبت‌های دولت ترامپ درباره بازگشت شرکت‌های نفتی بین‌المللی به سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های فاسد و ازکارافتاده صنعت نفت ونزوئلا، می‌گوید واقعیت احتمالا پیچیده‌تر است.

او می‌افزاید: «هیچ‌کس حاضر نیست ده‌ها میلیارد دلاری را که برای آغاز روند احیا لازم است وارد کشوری کند که دولتش نامشروع است و حاکمیت قانون در آن وجود ندارد.»

زمانی که هوگو چاوز، رهبر پیشین ونزوئلا، اندکی پیش از مرگش در سال ۲۰۱۳، نیکلاس مادورو را به عنوان جانشین خود معرفی کرد، این اقدام به «دِدازو» چاوز معروف شد؛ اصطلاحی عامیانه در زبان اسپانیایی که به معنای «اشاره با انگشت» و نوعی انتصاب شخصی خارج از روند دموکراتیک است.

چارلز شاپیرو، سفیر پیشین آمریکا در ونزوئلا، میان آن رویداد و به قدرت رسیدن دلسی رودریگز شباهت‌هایی می‌بیند.

او می‌گوید: «این ددازوی ترامپ است.»