چرا داعش مسئولیت برخی حملات عمده در افغانستان را برعهده نگرفته؟

پل براون

بی‌بی‌سی مانیتورینگ

دستکم پنج حمله عمده اخیر در افغانستان که نشانه‌هایی از حملات گروه دولت اسلامی (داعش) را دارند، اما این گروه مسئولیت آن‌ها را برعهده نگرفته است.

در همین حال، حملاتی که از سوی داعش شاخه خراسان گروه دولت اسلامی (داعش) انجام می‌شوند، در سپتامبر ۲۰۲۲ به کمترین میزان در دو سال اخیر رسیده است.

با فرض اینکه داعش مسئول این حملات بوده است، در حالی که هیچ گروه مسلح دیگری وجود ندارد که حملاتی در این سطح و به این شیوه انجام دهد، دلایل آن ارزش بررسی دارد که چرا مسئولیت آنها را برعهده نگرفته است.

ترس از واکنش شدید هدف قرار دادن مسلمانان سنی، یا صرفا وحشیانه بودن حملات به غیرنظامیان، ممکن است از دلایل انصراف از اعلام پذیرش مسئولیت آنها باشد، حتی اگر این حملات هدف فراتر از ایجاد ناآرامی و ناتوان نشان دادن طالبان در تأمین امنیت را داشته باشند.

حملاتی که مسئولیت‌ آنها برعهده گرفته نشده

پنج حمله اخیر که مسئولیت آنها را هیچ گروهی برعهده نگرفته است، قرار ذیل است:

از زمان تسلط طالبان بر افغانستان در آگوست ۲۰۲۱، شاخه خراسان گروه داعش با بلندپروازی در پی بهره‌برداری از خلاء امنیتی ناشی از خروج آمریکا برای به دست آوردن نفوذ، جذب نیرو و تضعیف حاکمیت رقیب جهادی خود تمرکز کرده است. در سال گذشته، این گروه به یکی از شاخه‌های کلیدی داعش با تمرکز بر طالبان و اهداف نرم [غیرنظامیان] تبدیل شد.

غیرمعمول نیست که داعش در پس حملات بزرگی معرفی شود که مسئولیت آن را بر عهده نگرفته. اغلب به ناکافی بودن شبکه‌های ارتباطی یا عمدا برای کم اهمیت جلوه دادن آن حملات در یک منطقه خاص نسبت داده شده است.

اما این توجیه در مورد حملات اخیر در افغانستان درست در نمی‌آید، به‌ویژه به خاطر اینکه داعش همچنان مسئولیت بسیاری حملات دیگر را برعهده گرفته است، حتی حملات کم اهمیت‌.

دلیل عمده دیگر شاید این باشد که منافع استراتژیک در نظر گرفته شده هزینه‌های پذیرش مسئولیت به اعتبار این [گروه] را جبران نکند.

یک نمونه قابل توجه تیراندازی در یک زایشگاه در کابل در ماه می/مه ۲۰۲۰ است که در آن ۲۴ زن و کودک کشته شدند. داعش به طور گسترده در پس این حمله شناخته شد، اما این گروه هرگز مسئولیت آن را بر عهده نگرفت.

این حمله محکومیت گسترده‌ای را به دنبال داشت، به ویژه به خاطر اینکه به نظر می‌رسید مادران و نوزادان عمدا هدف قرار گرفتند. در آن زمان گفته می‌شد که داعش این حمله را برای برهم زدن مذاکرات صلح بین دولت وقت و طالبان انجام داده است.

بیمارستان مورد بحث در دشت برچی کابل است، منطقه‌ای با جمعیت عمدتا شیعه‌-هزاره، بنابراین هدف مشترک حملات داعش است. همچنین مرکز آموزشی کاج نیز در این محل است، بیشتر قربانیان حمله انتحاری ۳۰ سپتامبر به این مرکز دختران نوجوان دانش آموز بودند.

روش و مکان آن حمله نشان می‌داد که داعش پشت آن بوده است، و همچنین این واقعیت که قربانیان عمدتا شیعه بودند، در تبلیغات طرفدار شاخه خراسان گروه داعش اعلام شده که صرف نظر از سن یا جنسیت، آنها هدف‌های مشروع‌ برای این گروه هستند.

با این حال، به نظر می‌رسد چون این یک مدرسه بوده، عامل تعیین کننده در تصمیم به عدم پذیرش مسئولیت حمله است. بعید است چنین حمله‌ای حمایت طرفداران یا جذب نیروها را بدست آورد و مطمئنا رقبای جهادی داعش از آن [در تبلغات علیه این گروه] بهره‌برداری می‌کنند.

اهداف چیست؟

با بررسی دقیق‌تر، به نظر می‌رسد که در بمبگذاری‌ها در مساجدی که مسئولیت آنها برعهده‌گرفته نشده، بیشتر مستقیما طالبان هدف این حملات بوده است.

مثلا رابعه سادات، روزنامه نگار گزارش داد که مولوی امیر محمد کابلی، روحانی طرفدار طالبان در میان قربانیان حمله ۱۷ آگوست بود، در حالی که مجیب الرحمان انصاری، که در ۲ سپتامبر کشته شد، یک روحانی تندرو طرفدار طالبان بود که اخیراً خواستار بریدن سر کسانی شد که حتی «کوچکترین عمل را علیه حکومت اسلامی ما [طالبان] انجام دهد».

همچنین گزارش شده است که اعضای طالبان اندکی قبل از حمله به مسجد وزیر اکبرخان در ۲۳ سپتامبر در آن حضور داشتند.

غیرنظامیانی که در این حملات مواجه شده بودند، صرفا به صورت سطحی زخمی شدند، اما این واقعیت که آنها مسلمانان سنی بودند در یک مکان عبادت حضور داشتند، داعش برای گرفتن مسئولیت آن با مشکل مواجه شد. در هرحال، هدف فراتر استراتژیک همچنان باقی است که تضعیف امنیت کشور [تحت کنترل طالبان] است.

هنگامی که گروه داعش غیرنظامیان اقلیت‌های مذهبی، به ویژه شیعه‌ها را هدف قرار می‌دهد، نگرانی‌هایی از این دست برایشان وجود ندارد. از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال گذشته، چنین حملاتی به تکرار انجام شده، و شاخه خراسان گروه داعش آن جشن گرفته است.

شاخه خراسان گروه داعش اعضای طالبان را هدف قرار می‌دهد و گاهی اوقات از چنین حملاتی برای اهداف تبلیغاتی خود استفاده می‌کند.

حتی زمانی که به نظر می‌رسد حمله ناکام باشد نیز تبلیغ شده است، مانند مورد ماه جولای زمانی که داعش اعلام کرد به نشست بزرگ علمای دینی در کابل حمله کرده که به میزبانی طالبان در کابل برگزار شده بود و تاثیر کمی هم بر آن گذاشت.

بنابراین، در حالی که در ابتدا عجیب به نظر می‌رسد با توجه به پتانسیل تبلیغات گسترده‌ای که داشته، داعش مسئولیت حمله به مسجد وزارت داخله را بر عهده نگرفت. به نظر می رسد این واقعیت که یک مسجد اهل سنت هدف قرار گرفته، عامل تعیین کننده‌ای در پیام‌رسانی بوده است [که مسئولیت آن را برعهده نگیرد].

کل این روند نشان می‌دهد که چگونه نظام پیام‌رسانی داعش انضباط بسیار بیشتر از استراتژی عملیاتی آن دارد.

در حالی که مدارس، بیمارستان‌ها، مساجد، کودکان، مادران جوان و هم‌مذهبان سنی واضحا جزو اهداف مشروع برای جنگجویان [شاخه خراسان گروه دولت اسلامی -داعش] هستند، اما ماشین تبلیغاتی این گروه [حملات] به چنین اهدافی را جشن نخواهد گرفت.