تظاهرکنندگان در بنگلادش یک ایستگاه تلویزیونی را به آتش کشیدند: سه نکته‌ای که باید بدانید

با ادامه درگیری خشونت‌‌آمیز بین پلیس و دانشجویان در داکا، پایتخت بنگلادش، ارتباط اینترنتی در شهر تقریبا قطع شده است.

عصر پنجشنبه، هزاران معترض به ایستگاه تلویزیون دولتی بی‌تی‌وی بنگلادش یورش بردند، به تخریب اثاثیه پرداختند، شیشه‌ها و چراغ‌ها را شکستند و بخش‌هایی از ساختمان را به آتش کشیدند.

وزیر اطلاعات بنگلادش به بی‌بی‌سی گفت که پخش برنامه‌ها متوقف شده است و بیشتر کارمندان ساختمان را ترک کرده‌اند، اما پستی در صفحه رسمی این شبکه در فیس‌بوک پیشتر هشدار داده بود که «شماری» در داخل ساختمان گرفتار شده‌اند.

یک خبرنگار ارشد این شبکه که نخواست نامش فاش شود، به بی‌بی‌سی گفت: «وضعیت آنقدر بد بود که چاره‌ای جز ترک محل نداشتیم. برخی از همکاران ما در داخل گیر افتاده بودند. من نمی‌دانم چه بر سرشان آمده است.»

دلیل این رویدادها چیست؟

در اینجا سه موضوع مطرح است که باید بدانید:

۱. سخنرانی نخست وزیر نتوانست اوضاع را آرام کند

انتظار می‌رفت که سخنرانی تلویزیونی نخست وزیر خشونت‌های جاری را آرام کند اما به نظر می‌رسد که این سخنرانی نتیجه معکوس داشت و دانشجویان خواستار اعتصاب کامل در سراسر این کشور شدند.

نیروهای امنیتی در چندین محل برای متفرق کردن جمعیت به شلیک گاز اشک‌آور و گلوله‌های لاستیکی مبادرت کردند که دست‌کم ۲۵ کشته و صدها زخمی برجای گذاشته است.

عالم خان که خود را دانشجوی یک دانشگاه خصوصی معرفی کرد، به اکبر حسین، خبرنگار بخش بنگالی بی‌بی‌سی گفت که سخنرانی نخست وزیر برای آنها قابل قبول نیست.

عالم خان گفت: «نخست‌وزیر از یک طرف به دانشجویان می‌گوید آرام باشید، در حالیکه اقدامات نفرات پلیس، گارد مرزی بنگلادش و چاترا لیگ (شاخه دانشجویی حزب حاکم) حاکی از معیارهای دوگانه دولت است.»

در اواخر روزی که شاهد قطع اینترنت و برقراری شرایط امنیتی بالا در سراسر این کشور بودیم، بیانیه‌ای از سوی انیس الحق، وزیر نظم و قانون، منتشر شد که در آن آمده بود که دولت آماده گفتگو است.

این بیانیه گفت که اعضای دولت در مورد اصلاح نظام سهمیه‌‌بندی در استخدام دولتی، که خواسته دانشجویان معترض بود، به اجماع رسیده‌اند.

در بنگلادش، هنگام استخدام کارمندان دولت، تعدای از مشاغل به خویشاوندان و بازماندگان «قهرمانان ملی» اختصاص می‌یابد. اینها کسانی هستند که در جریان جنگ استقلال بنگلادش در سال ۱۹۷۱ علیه ارتش پاکستان جنگیدند.

معترضان این سهمیه‌بندی را تبعیض‌آمیز دانسته و معتقدند که دولت می‌تواند از آن برای پاداش‌دهی به طرفداران خود بهره‌برداری کند.

اما دانشجویان معترض گفته‌اند که این تصمیم خیلی دیر اتخاذ شده است، نخست وزیر در سخنرانی خود در روز چهارشنبه به پیشنهاد مذاکره اشاره‌ای نکرد و در عوض از دانشجویان خواست در مورد دستیابی به خواسته‌های خود در انتظار تصمیم دادگاه در مورد قانونی بودن طرح سهمیه‌بندی باشند.

ناهید اسلام، یکی از هماهنگ‌کنندگان تظاهرات برای اصلاح نظام سهمیه‌بندی، با رد پیشنهاد مذاکره با دولت در فیسبوک نوشت: «دولت با توسل به خشونت در برابر یک جنبش مسالمت‌آمیز شرایط را بدتر کرده است. اکنون مسئولیت این وضعیت بر عهده دولت است. آنها جایی برای گفتگو باقی نگذاشته‌اند.»

ناهید اسلام نوشت: «اگر نیروهای نظم و قانون از خیابان‌ها فراخوانده نشوند، اگر ساختمان‌ها، پردیس‌ها، و تاسیسات نهادهای آموزشی باز نشوند، اگر تیراندازی‌ها ادامه پیدا کنند، دولت باید مسئولیت کامل عواقب آن را بر عهده بگیرد.»

۲. دانشجویان را به زور از محوطه دانشگاه بیرون کردند

اوایل این هفته و پس از کشته شدن شش نفر در درگیری‌های سراسر این کشور، تعطیلی نامحدود مدارس، آموزشگاه‌های عالی و دانشگاه‌ها اعلام شد.

سپس مسئولان پردیس‌های دانشگاهی به دانشجویان دستور دادند خوابگاه‌ها، ساختمان‌های دانشگاهی و محوطه پردیس‌ها را تخلیه کنند – اقدامی که با مخالفت شدید دانشجویان معترض مواجه شد.

پلیس با یورش به دانشگاه‌ها، شلیک گاز اشک آور و گلوله‌های لاستیکی، کوشید دانشجویان را به ترک تاسیسات دانشگاهی وادار کند. این عملیات چندین ساعت به درازا کشید و در جریان آن، صدها نفر زخمی شدند.

شفت رحمان، دانشجوی دانشگاه داکا گفته است که مقامات پردیس گفته‌اند در قبال آنچه در جریان حملات رخ داده است مسئولتی بر عهده نخواهند گرفت.

او گفت که «همه به خاطر جو ارعاب مجبور شدند خوابگاه را ترک کنند.»

به گفته شفت رحمان «دیروز حوالی ساعت ۱۸:۳۰ مسئولان خوابگاه گفتند که ضرب‌الاجل تمام شده است. آنها گفتند همین حالا باید بروید وگرنه پلیس حمله می‌کند و مدیریت هم مسئولیت عواقب آن را نخواهد پذیرفت...»

دولت در گذشته تاکتیک‌های تهاجمی مانند این را برای تخلیه محوطه دانشگاه‌ها به کار برده است، و این بار هم به نظر می‌رسد که در صدد اجرای همین روش بوده است زیرا در صورت جلوگیری از تجمع دانشجویان در محوطه‌های دانشگاهی، اعتراضات قابل دوام نبود.

پنجشنبه خونین‌ترین روز در طول این تظاهرات جاری بود و حداقل ۲۵ نفر در جریان آن کشته شدند.

روز پنجشنبه دانشجویان دانشگاه‌های خصوصی و سایر موسسات آموزشی هم به اعتراض خود ادامه دادند.

آصف محمود، یکی از هماهنگ‌کنندگان تظاهرات به بخش بنگالی بی‌بی‌سی گفت: «حرکت امروز با حضور دانشجویان دانشگاه‌های خصوصی برگزار می‌شود زیرا دانشجویان دانشگاه‌های دولتی نمی‌توانند جمع شوند چون محوطه دانشگاه‌های دولتی توسط پلیس اشغال شده است.»

۳. اعتراضات از درخواست اصلاح نظام سهمیه‌بندی فراتر رفته است

بسیاری بر این باورند که اعتراضات فعلی دیگر منحصر به مخالفت با نظام سهمیه‌بندی مشاغل دولتی نیست بلکه بیانگر خشمی است که در چند دهه گذشته در جوانان انباشته شده است.

بر اساس گزارش بانک توسعه آسیایی، ۱۸.۷ درصد از جمعیت بنگلادش در سال ۲۰۲۲ زیر خط فقر قرار داشتند در حالیکه قدرت خرید نزدیک به ۶ درصد از جمعیت شاغل به ۲.۱۵ دلار در روز نمی‌رسید.

تظاهرات برای اصلاح نظام سهمیه‌بندی از حدود دو هفته پیش به صورت مسالمت‌آمیز آغاز شد.

در آن مرحله، لیگ دانشجویی حزب حاکم - چاترا لیگ - درگیر اعتراضات نبود.

اما این جنبش مسالمت‌آمیز با سخنان تحقیرآمیز نخست وزیر علیه معترضان ناگهان به خشونت گرایید.

بعضی معتقدند که سخنرانی نخست وزیر در روز چهارشنبه فقط آتش اعتراضات را شعله‌ورتر کرد.

محی الدین احمد، یک ناظر سیاسی، معتقد است که «از یک طرف دانشجویان معترض مورد حمله قرار می‌گیرند، از طرف دیگر نخست وزیر سعی می‌کند با سخنرانی اوضاع را مدیریت کند. اینها اقداماتی متناقض است.»

با این حال، پروفسور صدیقه حلیم، تحلیلگر سیاسی و معاون دانشگاه جاگانات، بر این نظر است که با توجه به اینکه موضوع مورد نظر به دادگاه عالی ارجاع شده است، نخست‌وزیر نمی‌توانست در سخنرانی خود مطالبی بیش از آنچه را که گفت بیان کند.

او می‌گوید: «او به عنوان رئیس دولت به وضوح اشاره داشته است که این پرونده به زیان دانشجویان تمام نخواهد شد.»