جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران؛ مخاطبان ایرانی در تلویزیون چه می‌بینند؟

شبکه‌های تلویزیونی ایران به ویژه شبکه خبر یک و دو از زمان شروع حملات اسرائیل و آمریکا به ایران از ۲۸ فوریه به طور مداوم دست به پوشش خبری روند رویداد‌ها زده‌اند.

گزارش‌ها به طور متمرکز بر عملیات تلافی‌جویانه و هشدار بر ناآرامی‌های گسترده‌تر منطقه‌ای همراه با اطلاعیه‌های رسمی و برنامه‌های وطن‌پرستانه تاکید دارند.

هرچند پوشش خبری به طور آشکاری از گزارش مناطق نظامی بمباران‌شده در ایران پرهیز می‌کنند.

در اینجا آنچه مخاطبان ایرانی می‌بینند و آنچه نمی‌بینند را بررسی می‌کنیم.

تلویزیون ایران در برابر حملات چگونه واکنش نشان می‌دهد؟

تلویزیون ایران ۲۸ فوریه حملات را همانطور که مفسران گفته بودند «خیانت» واشنگتن در جریان مذاکرات با ایران توصیف کرد.

مفسران هشدار دادند که نیروهای مسلح ایران پاسخی «قاطع» به این حملات خواهند داد. شماری از آنان گفتند آمریکا بار دیگر به «میز مذاکره خیانت کرده است»؛ اشاره‌ای به جنگ ایران و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ که آن هم همزمان با مذاکرات هسته‌ای روی داد.

در پوشش خبری، بر اقدامات تلافی‌جویانه ایران تاکید زیادی شد و گزارش‌های مکرری درباره انفجارها در اسرائیل و پیامدهای حملات ایران منتشر شد. یکی از مضامین تکرارشونده نیز تصویرسازی از «ترس» در اسرائیل و سراسر منطقه پس از حملات تلافی‌جویانه تهران بود.

ترانه‌های میهنی، سخنرانی‌های مذهبی و سرود‌های بزرگداشت نیروی نظامی ایران به طور مداوم همراه با تصاویری از پرچم ملی پخش شده است.

پوشش خبری پس از کشته شدن علی خامنه‌ای چه تغییری کرد؟

پس از تائید خبر کشته شدن علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی در تاریخ اول مارس برنامه‌های تلویزیون دولتی به فضای عزاداری و حضور مجریان با لباس سیاه تغییر کرد.

لوگو خبری شبکه‌های تلویزیونی که همچنان در دسترس هستند هم به رنگ سیاه تغییر داده شد در حالی که کشور کمابیش در وضعیت قطع کامل اینترنت برای دومین بار در سال جاری روبه‌روست.

فقط وبسایت برخی خبرگزاری‌ها خارج از ایران در دسترس هستند اما کانال‌های تلگرام خبرگزاری‌های رسمی دولتی فعال باقی مانده‌اند.

شبکه‌های تلویزیونی تصاویر و زیرنویس‌هایی نشان می‌دهند که بینندگان را از حملات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در چندین نقطه از منطقه، و همچنین محکومیت‌ حملات از سوی نهادها و کشورهای مختلف باخبر می‌کنند.

مجریان با چشمانی اشک‌بار کشته شدن رهبر کشور را اعلام می‌کنند و فضای کلی حاکی از اندوهی عمیق همراه با نشان دادن فیلم‌هایی از عزاداری مردم گریان در خیابان‌هاست.

از تاریخ ۲ مارس فضای رسانه به حالت رسمی و محتاطانه‌تری تغییر پیدا کرد، هرچند نوار مشکی و لباس سیاه مجریان همچنان دیده می‌شدت.

حتی در فضای عزاداری بسیاری از مجریان تاکید می‌کردند که «اکنون وقت عزاداری نیست» چون کشور در معرض حمله قرار دارد. یکی از مجریان می‌گوید: «اکنون زمان جنگیدن است» و اضافه می‌کند مردم آماده «ایستادگی و شهادت برای سرزمین مادری خود هستند.»

راهپیمایی‌های شبانه که پس از افطار در ماه رمضان برپا می‌شود در کانال‌های خبری تلویزیون جمهوری اسلامی پخش می‌شود که در آنها شرکت‌کنندگان احساسات مشابهی نشان می‌دهند. مردی دشمنان ایران را به طور مستقیم خطاب قرار می‌دهد و می‌گوید: «شما باید بدانید شهید خامنه‌ای برای شما خطرناک‌تر از امام خمینی است». به نظر می‌رسد این گزارش‌ها برای نشان دادن وحدت است و برخی از شرکت‌کنندگان نسبت به او اعلام وفاداری می‌کنند.

سرود‌های میهنی و مذهبی هم بر پیام‌های مشابه رزم‌جویانه تاکید می‌کنند و در بسیاری از آنها به امام علی، اولین امام شیعیان اشاره می‌شود.

گزارش محدود از رویداد‌های داخلی و حملات به کشور‌های منطقه

گزارش از مناطق بمباران‌شده در داخل ایران به طور وسیعی از عرصه رادیو و تلویزیون دولتی ایران غایب است. فقط کانال‌های تلگرام شبکه‌های خبری گزارش‌های کوتاهی در این زمینه ارائه می‌کنند.

برخی گزارش‌ها به مناطق یا موقعیت‌های کلی حملات در تهران و بخش‌های دیگر کشور اشاره می‌کنند. فقط در موارد معدودی گزارش‌ها به فعال شدن سیستم ‌های دفاعی ایران اشاره کرده است.

تلویزیون دولتی بیشتر تمایل دارد به حملات ساختمان‌های مسکونی و مکان‌های عادی بپردازد و از پرداختن به حملات مناطق نظامی و امنیتی و مراکز پلیس و بسیج در تهران که مورد حملات شدید قرار دارند پرهیز می‌کند.

گزارش‌های خبری در ساعات پر‌بیننده تلویزیون بیشتر بر حملات به مناطقی مانند بیمارستان‌ها، مدارس و ساختمان صدا و سیما متمرکز است و از فیلم‌ ساختمان‌های مسکونی کاملا ویران شده استفاده می‌کند تا تاکید کند مناطق مورد حمله واقع‌شده مناطق نظامی نبوده‌اند و این موضوع مقابله‌ای با ادعای اسرائیل و آمریکاست که گفته‌اند فقط به زیر‌ساخت‌های نظامی حمله می‌کنند.

رسانه‌های جمهوری‌اسلامی به طور برجسته‌ به حمله به دبستان دخترانه در میناب، شهری در جنوب ایران می‌پردازد که در آن بیش از ۱۶۰ نفر که بیشتر آنها کودک بودند کشته شدند.

کانال‌های تلویزیونی جمهوری‌اسلامی آنقدر بمباران‌های جاری را کم گزارش می‌کنند که اگر فردی فقط به پوشش خبری این شبکه‌های برای اطلاع‌رسانی بسنده کند در‌نخواهد یافت که حملات مداوم هوایی در سراسر کشور رخ می‌دهد.

الگوی خبری مشابهی در جریان جنگ سال گذشته با اسرائیل هم مشاهده شد که حملات به مواضع داخلی به طور وسیعی حذف شدند و پوشش خبری به طور متمرکز به عملیات تلافی‌جویانه پرداخت.

همه شبکه‌های خبری دولتی از گزارش حملات ایران به زیر‌ساخت‌های شهری کشور‌های منطقه خودداری می‌کنند.

وقتی به پالایشگاه راس تنوره در عربستان حمله شد خبرگزاری‌های دولتی ایران فقط به طور منفعلانه گزارش‌های کشور‌های خارجی را بازتاب دادند و گفتند این پالایشگاه «پس از حملات پهبادی» به حالت تعلیق درآمده است بدون آنکه اشاره‌ای به نام کشور حمله‌کننده کنند.

خبرگزاری تسنیم مسئولیت ایران را در این حمله انکار کرد و ادعا کرد که حمله به تجهیزات آرامکو در عربستان سعودی را متوجه اسرائیل دانست.

هرچند محسن زنگنه، نماینده مجلس شورای اسلامی، عملیات نظامی ایران را تحسین کرد و گفت این عملیات باعث تعلیق پرواز‌ها در چندین فرودگاه شده است که به طور مستقیم بر صنعت هوایی و حمل‌و‌نقل هوایی اثر گذاشته است. او از خسارت‌های اقتصادی واردشده به آمریکا و متحدان منطقه‌ای‌ آن تمجید کرد و مدعی شد این خسارت‌ها بسیار بیشتر از پیامدهای حملات هوایی‌ بوده که نیروهای ایرانی علیه آن کشورها انجام داده‌اند.

سیستم‌های هشدار و ایمنی

یکی دیگر از مسائل مورد توجه، فقدان گزارش و راهنمایی شهروندان در هنگام حملات هوایی است. هرچند چندین کانال تلگرامی، توصیه‌های وزارت بهداشت را منتشر می‌کنند اما به طور مشخص برنامه‌ریزی نشده‌اند. چندین کانال مانند خبر فوری راهنما‌هایی از طرف خودشان منتشر کرده‌اند.

ایران برخلاف بقیه کشور‌های منطقه، فاقد سیستم هشدار و پناهگاه‌های عمومی است.

روشن نیست آیا سیستم هشدار الکترونیک یا صوتی برای آگاه‌سازی از حملات در این کشور وجود داشته باشد. در برخی از ویدئو‌های موجود در شبکه‌های اجتماعی صدای آژیر شنیده می‌شود اما در بسیاری دیگر و همچنین در جریان جنگ دوازده روزه با اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ نشانی از آن دیده نشد.

همچنین به نظر می‌رسد سیستم هشدار تلفن‌های همراه هم وجود ندارد. برخلاف وضعیت فعلی، در جریان جنگ ایران و عراق (۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸) شهروندان با گزارش‌هایی از تلویزیون و رادیو و آژیر‌های خطر همراه با قطع برق از حمله‌های هوایی مطلع می‌شدند.

تلویزیون ایران هیچ توصیه‌ای در مورد پناهگاه‌ها نمی‌کند و به نظر می‌رسد پناهگاه‌های آماده‌سازی‌شده وجود نداشته باشد. در جریان درگیری‌های سال گذشته گاهی به شهروندان توصیه می‌شد که در ایستگاه‌های مترو پناه بگیرند.

در هنگام تنظیم این گزارش تلویزیون دولتی جمهوری‌اسلامی ایران با تقسیم صفحه نمایش به حملات ایران به کشور‌های منطقه از جمله اسرائیل همراه با پخش متناوب فیلم‌هایی از عزاداری عمومی پس از کشته شدن علی خامنه‌ای می‌پردازد.

اختلالات

مجریان برخی برنامه‌های زنده در صدا و سیمای جمهوری اسلامی به نظر می‌رسد پس از حمله ۲۸ فوریه از استودیو‌های مختلفی برنامه پخش می‌کنند که با روال و چیدمان همیشگی تفاوت دارد.

برخی برنامه‌ها و بخش‌های خبری ظاهراً پس از آنکه ساختمان سازمان صداوسیمای دولتی در حمله اسرائیل در ماه ژوئن هدف قرار گرفت، به استودیوی دیگری منتقل شدند. آن حمله به‌صورت زنده پخش شد؛ جایی که یک مجری زن، لحظاتی پیش از ترک استودیو پس از وقوع انفجار دوم، با لحنی چالشی اسرائیل را محکوم کرد.

صدا و سیمای جمهوری‌اسلامی شامگاه اول مارس اعلام کرد که به بخشی از ساختمان مرکزی این سازمان توسط «دشمن آمریکایی صهیونیستی» حمله شده است اما «روال پخش برنامه‌ها به طور عادی ادامه پیدا خواهد کرد».

حمله بعدی به صدا و سیمای جمهوری اسلامی در اولین ساعات ۳ مارس گزارش شدت اما رئیس این سازمان مدت کوتاهی پس از حمله اصرار داشت که «تمام کانال‌های داخلی و خارجی به طور عادی به کار خود ادامه می‌دهند».