گزارش رسانه‌های بین‌المللی از رایزنی آمریکا با گروه‌های کرد درباره سناریوهای احتمالی در ایران

چند رسانه بین‌المللی در روزهای اخیر گزارش داده‌اند که مقام‌ها و نهادهای آمریکایی با افراد تأثیرگذار در اقلیم کردستان عراق و همچنین برخی گروه‌های کرد مخالف جمهوری اسلامی درباره سناریوهای احتمالی در صورت گسترش درگیری‌ها در ایران گفت‌وگوهایی داشته‌اند. در برخی از این گزارش‌ها به بحث‌هایی درباره نقش احتمالی سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) و احتمال حمایت از تحرکات مخالفان جمهوری اسلامی نیز اشاره شده است.

این گزارش‌ها در حالی منتشر شده که در روزهای اخیر بحث‌هایی در خصوص احتمال اعزام نیروهای زمینی از سوی آمریکا به داخل ایران منتشر شده است.

موضوعی که پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، آن‌را «احمقانه» توصیف کرده اما دونالد ترامپ، رئيس جمهور این کشور، احتمالش را به طور کل رد نکرد. پیشتر به نقل از او گزارش شد که «من درباره اعزام نیروهای زمینی تردیدی ندارم، مثل بقیه روسای جمهور نمی‌گویم «هیچ نیروی زمینی اعزام نخواهد شد.» من می‌گویم احتمالا به آنها نیازی نخواهد اما اگر لازم باشد «ممکن است از آنها استفاده شود.»

کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، در جلسه مطبوعاتی روز چهارشنبه (۱۳ اسفند) در پاسخ به سوالی درباره گزارش‌ها درخصوص «مسلح کردن کردها» گفت: «می‌توانم بگویم که رئیس‌جمهور تماس‌های متعددی با شرکا، متحدان و رهبران منطقه، در خاورمیانه، داشته است. او همچنین درباره پایگاهی که ما در شمال عراق داریم با رهبران کرد گفت‌وگو کرده است. اما هرگونه گزارشی که حاکی از آن باشد رئیس‌جمهور با چنین طرحی موافقت کرده، کاملا نادرست است و نباید منتشر شود.»

رسانه‌ها درخصوص «گفت‌وگوی آمریکا» با ائتلافی از کردهای ایرانی چه منتشر کردند؟

خبرگزاری رویترز به نقل از سه منبع آگاه گزارش داده بودند که گروه‌های مسلح کرد ایرانی در روزهای اخیر با آمریکا درباره این که آیا می‌توان عملیات زمینی را برای حمله به ایران از مسیر کردستان عراق طراحی کرد، گفتگو کرده‌اند. این گزارش مدعی شده بود که در خصوص ابعاد انجام چنین عملیاتی هم بین دو طرف مذاکراتی صورت گرفته است.

طبق گزارش رویترز، ائتلافی از گروه‌های کرد مخالف جمهوری اسلامی که در نوار مرزی ایران و در اقلیم کردستان عراق مستقر هستند، تاکید کرده‌اند که برای اجرای چنین حمله‌ای به «پشتیبانی نظامی و اطلاعاتی آمریکا» نیاز دارد و گزینه‌هایی مانند «کمک تسلیحاتی و نقش آفرینی سیا» نیز در گفت‌وگوها مطرح بوده است.

در همین حال، یکی از رهبران احزاب کرد مخالف جمهوری اسلامی هم به فراس کیلانی، خبرنگار بی‌بی‌سی عربی، گفته است که حزبش قصد دارد «در زمان مناسب» نیروهای خود را از اقلیم کردستان عراق به داخل ایران منتقل کند؛ اقدامی که به گفته او در هماهنگی با همین ائتلاف تازه‌تشکیل‌شده از پنج حزب کرد ایرانی برنامه‌ریزی شده است.

روز یکشنبه ۳ اسفند، پنج حزب سیاسی کردستان ایران در نشستی مشترک از تشکیل یک ائتلاف به نام «نیروهای سیاسی کردستان ایران» خبر دادند.

این احزاب شامل حزب آزادی کردستان (پاک)، حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا)، حزب حیات آزاد کردستان (پژاک)، سازمان خبات کردستان ایران و همچنین کومله زحمتکشان کردستان بوده است.

در پی این ائتلاف، عبدالله مهتدی، دبیر کل حزب کومه‌له کردستان ایران، ابتدا گفت که جریان زیر نظر او نسبت به کارآمدی و دوام آن تردید دارد و به همین دلیل به آن نپیوسته است. اما ۱۰ روز بعد، او خبر داد که حزب کومه‌له کردستان ایران نیز در ائتلاف احزاب کردستان شرکت می‌کند.

حزب کومه‌له به ۳ شاخه تبدیل شده است: حزب کومه‌له کردستان ایران به رهبری عبدالله مهتدی، و دو شاخه‌ جدا شده از آن از جمله کومله زحمتکشان.

رویترز همچنین نوشته است که مقام‌های اربیل و بغداد نیز با دولت آمریکا در تماس بوده‌اند و در عین حال، درباره پیامدهای منطقه‌ای چنین سناریویی از جمله واکنش احتمالی ایران و حساسیت های ترکیه نسبت به تقویت گروه‌های کرد در نزدیکی مرزهایش، تردیدها و نگرانی‌هایی وجود دارد.

«تماس ترامپ» و «نقش احتمالی سیا»

باراک راوید، خبرنگار اسرائيلی نشریه اکسیوس، که ارتباطات قابل توجهی با منابع اسرائيلی و آمریکایی دارد، گزارش داده است که «دونالد ترامپ پس از آغاز حمله به ایران، با دو رهبر اصلی کرد در عراق یعنی مسعود بارزانی (حزب دموکرات کردستان) و بافل طالبانی (فرزند جلال طالبانی و رهبر اتحادیه میهنی کردستان)، تلفنی گفت‌وگو کرده است.»

اکسیوس با استناد به منابع مطلع نوشت که این تماس‌ها در چارچوب تلاش‌ها برای هماهنگی‌های بیشتر با کردها و بررسی نقش احتمالی آنها در روند تحولات جنگ انجام شده است.

اکسیوس همچنین گزارش داده بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در ماه‌های گذشته از ایده تقویت ارتباط واشنگتن با کردها حمایت و این موضوع را پیگیری می‌کرده است.

در همین گزارش اشاره شده است که هرچند کردها در مرز ایران و عراق نفوذ و ارتباطاتی دارند اما مقام‌های آمریکایی درباره میزان آمادگی یا تمایل عملی آن‌ها برای ورود به نبرد مستقیم با ایران با احتیاط صحبت می‌کنند.

این گزارش‌ها در حالی منتشر می‌شود که در روزهای اخیر، بحث‌هایی پیرامون کارآمدی حملات هوایی برای تغییر حکومت در ایران مطرح شده بود. برخی از تحلیلگران نظامی با استناد به تجربه‌های تاریخی استدلال کرده بودند که بدون حضور نیروی نظامی، امکان فروپاشی یک نظام سیاسی وجود ندارد. موضوعی که باعث شد، برخی از تحلیلگران از ایفای نقش احتمالی گروه‌های کرد «به عنوان نیروی نظامی آمریکا و اسرائيل» صحبت کنند.

حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر روابط بین‌الملل، در این خصوص به بی‌بی‌سی فارسی می‌گوید: «در وضعیت کنونی و همچنین وضعیت الگوی حملات، نتیجه مورد نظر آمریکا و اسرائيل باید یا فروپاشی رژیم باشد و یا دولت یا به معنای صحیح روابط بین‌المللی آن «استیت» به یک نهاد ناکارآمد و شکست خورده تبدیل شود.»

آقای عزیزی با اشاره به نوع حملاتی که به مراکز امنیتی و نظامی در شهرهای مختلف ایران انجام شده، می‌افزاید: «اگر در نظر بگیریم که تغییر رژیم صرفا با حمله هوایی ممکن نیست، نتیجه منطقی این روند، باقی ماندن دولت با کشوری فروپاشیده است که توان حکمرانی خود را از دست داده است.»

این تحلیلگر روابط بین‌الملل معتقد است در این شرایط آمریکا و اسرائيل احتمالا با سرمایه‌گذاری روی گروه‌های کردی که هم در بخشی از کشور نفوذ دارند و هم مسلح هستند و هم تجربه چنین عملیات‌هایی را دارند، نقش نیروی زمینی را ایفا کنند.»

تردیدها و ابهام‌ها

همزمان شبکه سی‌ان‌ان نیز در گزارشی به نقل از چند مقام فعلی و سابق آمریکایی نوشته که در دولت دونالد ترامپ بحث‌هایی درباره اینکه آیا سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) باید برای مسلح کردن برخی گروه‌های کرد مخالف جمهوری اسلامی وارد عمل شود یا خیر، در جریان است.

به گفته منابع سی‌ان‌ان، این طرح هنوز در مرحله بررسی است و در داخل دولت آمریکا نیز بر سر آن اجماع وجود ندارد. در این گزارش آمده است برخی مقام‌های امنیتی معتقدند استفاده از گروه‌های کرد می‌تواند ایران را مجبور کند بخشی از نیروهای نظامی خود را از جبهه‌های دیگر به مناطق مرزی غرب کشور منتقل کند و در نتیجه فشار نظامی بر تهران افزایش یابد.

در عین حال، سی‌ان‌ان می‌نویسد که شماری از مقام‌های آمریکایی نسبت به چنین سناریویی هشدار داده‌اند و گفته‌اند حمایت از نیروهای مسلح غیردولتی می‌تواند خطر گسترش درگیری منطقه‌ای و بی‌ثباتی بیشتر در مرزهای ایران و عراق را به همراه داشته باشد.

اما همه موافق نیستند که سرمایه‌گذاری روی چنین گروه‌هایی می‌تواند معادلات را در غرب ایران تغییر دهد. یک روزنامه‌نگار کرد مقیم ایران که نخواست نامش فاش شود، در این خصوص به بی‌بی‌سی فارسی گفت که: «احزابی که در این ائتلاف دور یکدیگر جمع شده‌اند، جمعی از جریان‌های سیاسی ورشکسته و از دور خارج هستند که حتی در شهرهای کرد سنی‌نشین ایران همچون مریوان، سردشت و پیرانشهر که به صورت کلاسیک مرکز چنین گروه‌‌هایی بوده هم استقبال ندارند.»

به گفته این روزنامه‌نگار کرد، این احزابی که در ائتلاف شرکت کرده‌اند، حتی با احزابی چون اتحادیه میهنی و حزب دموکرات که در دولت اقلیم کردستان عراق قدرت دارند نیز «زاویه دارند و بسیار دور از انتظار است که دولت اقلیم بخواهد به صورت مستقیم وارد جنگ با ایران شود.»

گروه‌های اپوزیسیون کرد ایرانی

در همین حال خبرگزاری رویترز در گزارش خود از «گفت‌وگوهای آمریکا با کردهای ایرانی» درباره عملیات احتمالی مورد حمایت سیا برای «برانگیختن قیام» یاد شده است. این رسانه، بر محور رایزنی‌ها با گروه‌های کرد و بحث درباره نقش‌آفرینی آنها در داخل ایران تمرکز دارد.

وب‌سایت «میدل ایست آی» نیز در گزارشی جداگانه به بحث‌های جاری در میان گروه‌های اپوزیسیون کرد ایرانی درباره نقش احتمالی در یک «حمله زمینی مورد حمایت آمریکا» پرداخته است.

این گزارش بیشتر به فضای داخلی و ملاحظات این گروه‌ها می‌پردازد و می‌گوید که در میان آنها درباره هزینه‌ها، ریسک‌ها و پیامدهای ورود به چنین سناریویی بحث وجود دارد.

حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر روابط بین‌الملل، معتقد است که آمریکا می‌خواهد از این گروه‌ها به عنوان «نیروی نیابتی» خود علیه جمهوری اسلامی استفاده کند. او در ادامه می‌گوید: «آمریکا قصد دارد خود حملات هوایی را از بالا انجام دهد و با ورود این گروه‌ها به ایران و همچنین حضور مردم در خیابان‌ها، شرایط را به سمتی ببرد که با استفاده از امکانات روی زمین، فروپاشی رژیم اتفاق بیفتد.»

جمهوری اسلامی در سال‌های اخیر، بارها اهدافی را در خاک کردستان عراق هدف قرار داده‌ و دلیل این اقدام را نابودی تهدیدات برآمده از این منطقه عنوان کرده است.

سپاه پاسداران، روز سه‌شنبه ۱۲ اسفند از حملات جدید به این منطقه خبر داد. در بیانیه سپاه آمده است که با پرتاب ۳۰ پهپاد، «مواضع گروه‌های ضد انقلاب در اقلیم کردستان که در حال برنامه‌ریزی و اقدام علیه ایران بوده‌اند»، مورد هدف قرار گرفته است. همچنین سپاه روز چهارشنبه ۱۳ اسفند هم حملات مجددی را به مراکز گروه‌های کردی در اقلیم کردستان انجام داد. بر اساس بیانیه سپاه، «پایگاه و مقرهای حزب کومه‌له» با ۳ فروند موشک مورد هدف قرار گرفته است.

طرح بحث‌ها در خصوص مذاکرات آمریکا با گروه‌های کردی و همچنین برنامه‌ریزی احتمالی برای حمله به ایران، یکی از موضوعاتی است که می‌تواند، نگرانی گروه‌هایی که با هرگونه تلاش برای تجزیه ایران مخالف هستند، به همراه داشته باشد. آقای عزیزی در این خصوص می‌گوید: «اولین نتیجه چنین تلاش‌های احتمالی، تحریک احساسات ملی‌گرایانه می‌تواند باشد و می‌تواند اثر عکس داشته باشد و حتی به نوعی گفتمان حکومت را در رابطه با اینکه هدف اصلی این جنگ تجزیه ایران است، تقویت کند.»

هرچند نگرانی‌ها در خصوص احتمال شکل‌گیری فضای تجزیه در ایران به ویژه در مناطقی چون استان‌های کرد در بین ملی‌گرایان ایرانی وجود داشته است، اما برخی از ناظران بر این باورند که این مسئله بیشتر برای مقابله و سرکوب درخواست‌های قومیتی کردها در ایران برسازی شده است.

یک روزنامه‌نگار کرد مقیم ایران که نخواست نامش فاش شود در این خصوص به بی‌بی‌سی فارسی گفت: «بحث‌ها در خصوص تجزیه‌طلبی در کردستان ایران با واقعیت‌های روی زمین در تضاد است. گفتمان تجزیه از جمله بحث‌های بسیار حداقلی است. ضمن اینکه این گروه‌هایی که در این ائتلاف‌ شرکت کرده‌اند نه از توانی برای انجام عملیات در ایران برخورداند و نه در استان‌های کردنشین ایران جایگاهی دارند.»

او معتقد است طرح این گروه‌ها، بیشتر برای استفاده از فرصت‌های پیش آمده است و تلاش دارند نشان دهند که آنها هم می‌توانند در فرآیندهای جدید سهمی ایفا کنند.»

این کارشناس مسائل کردستان در ادامه می‌افزاید: «گفتمان اصلی که در مناطق سنی‌نشین کردستان ایران وجود دارد، گفتمان اتحادیه میهنی کردستان عراق و همچنین حزب دموکرات است که اینها هم به خاطر رویکردهای سیاسی و اقتصادی است که آنها توانسته‌اند در عراق، فضای نسبتا با ثباتی از دولت اقلیم تشکیل دهند اما وقتی کار به گفتمان سلاح در دست گرفتن می‌رسد خیلی از این گروه‌ها جایگاه قابل توجهی ندارند. در نتیجه من تصور نمی‌کنم که این گروه‌ها حتی بتوانند ۲ متر در مرز ایران پیش‌روی کنند و نه پتانسیل و نه جایگاهی در کردستان ایران ندارند.»

با این حال برخی از ناظران با تاکید بر محدودیت‌ها و اعمال تبعیض‌هایی که در جمهوری اسلامی علیه گروه‌های سنی در مناطق مختلف کشور، به ویژه در کردستان صورت گرفته، امکان پاگیری گفتمان تجزیه و پیوستن احتمالی به کردستان عراق را چندان غیر ممکن نمی‌دانند.

هرچند، ورود احتمالی این گروه‌های کردی و بالا گرفتن بحث‌ها در خصوص مسائل قومیتی کردی در مرزهای غربی ایران، ممکن است نگرانی‌های خفته و همیشگی ترکیه را هم نسبت به این چالش مشترک با جمهوری اسلامی بیدار کند و فضای تقابلی برای مقابله با آن شکل گسترده‌تری بگیرد.

گرچه کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، به گزارش‌های مطرح شده در خصوص همکاری آمریکا با گروه‌های کرد واکنش نشان داد و گفت: «گزارش‌هایی که مدعی‌اند ایالات متحده در حال مسلح کردن گروه‌های کرد مخالف جمهوری اسلامی برای برانگیختن انقلاب علیه دولت ایران است، کاملا نادرست هستند.»

او البته در عین حال انجام مذاکرات ترامپ با رهبران کرد را تایید کرد و گفت: «این گفتگوها صرفا درباره پایگاه‌های نظامی آمریکا در اقلیم کردستان عراق محدود می‌شود.»