ابرواژگان هبت‌الله آخوندزاده؛ رهبر طالبان بیشتر از چه کلماتی استفاده می‌کند؟

حدود ۳۰ سال پیش صدها نفر در شهر قندهار نزدیک محل نگهداری عبایی منسوب به پیامبر اسلام به نام «خرقه مبارک» جمع شده بودند. گفته شده آن‌ها آن روز ساعاتی پیشتر از رادیو شنیده بودند که قرار است، ملا محمد عمر، رهبر وقت طالبان خرقه پیامبر اسلام را به همه نشان دهد.

زمانی‌که ملا عمر بر پشت بامی ایستاد و آن عبا را نشان داد، حاضران فریاد و شور سر دادند. آن‌هایی که نزدیک بودند به عبا دست کشیدند و پتوی خود را که به عنوان بخشی از لباس افغانی همیشه با خود دارند به خرقه مالیدند تا «متبرک» شود. گفته شده همان‌روز به ملا عمر لقب «امیرالمومنین» دادند.

‎طالبان از آن‌زمان سال‌هاست که گوش به فرمان سه رهبر این گروه بوده‌اند: ملا محمدعمر، بعد از او اخترمحمد منصور، و هبت‌الله آخوندزاده، رهبر فعلی.

‎ده‌ها هزار طالب با فرمان‌ و فتواهای این سه نفر وارد جنگ شده‌اند، کشته‌اند و کشته شدند که نشانه‌ای است از اهمیت دستورات رهبران‌شان برای آن‌ها.

از دو سال پیش و با سقوط نظام قبلی افغانستان فرمان‌ها، دستورات و فتواهای رهبر طالبان دیگر فقط بر هواداران او قابل تطبیق نیست، بلکه حدود ۳۵ میلیون نفر باید زندگی خود را با بایدها و نبایدهای حکومت دینی طالبان عیار بسازند؛ حکومتی که در آن حرف و اول و آخر را یک نفر می‌زند: شیخ هبت‌الله آخوندزاده.

او یکی از متفاوت‌ترین حاکمان افغانستان است. برای نخستین‌بار دست‌کم در یک سده اخیر فردی بر افغانستان حکومت می‌کند که فقط به زبان پشتو صحبت می‌کند و یک جمله به زبان فارسی از او شنیده نشده است.

در حالی که پسر هیچ یک از حاکمان افغانستان در عملیات جنگی کشته نشده، پسر هبت‌الله آخوندزاده در یک عملیات انتحاری کشته شده است. محدودیت‌هایی که او بر اساس «شریعت اسلامی» مورد نظرش بر میلیون‌ها نفر اعمال کرده است، تقریبا در افغانستان بی‌پیشینه است.

تمام احکام هبت‌الله آخوندزاده از سال ۲۰۱۶ میلادی زمانی که رهبر طالبان شد و تمام سخنرانی‌های عمومی‌ او که نشر شده و پیام‌های او به مناسبت عید را بررسی کردیم، تا بدانیم بیشترین کلماتی که استفاده می‌کند، کدام‌هاست؛ این در حال حاضر یکی از راه‌ها برای شناخت فردی است که بر اساس تصمیم او میلیون‌ها دختر نمی‌توانند به مکتب و دانشگاه بروند.

‎سخنرانی‌های نشرشده او را به متن تبدیل کردیم، به همراه متن تمام احکام و پیام‌های عید دو سال گذشته و دو‌ پیام بلند او بعد از سال ۲۰۱۸ میلادی را وارد نرم‌افزار ویژه‌ای کردیم تا دفعات تکرار کلمات او را مشخص کند.

اسلام طالبان؛ زن مخاطب غایب سوم

در کنار کلماتی چون مردم و ما کلمات ‎اسلام (۱۷۱ بار)، شریعت (۸۰ بار)، مسلمانان (۷۳ بار) و علما (۷۲ بار) جزو پرکاربردترین موارد در صحبت‌های رهبر طالبان است؛ نشانه‌ای از این که مبنای نظر او در زمینه‌های مختلف از سیاست گرفته تا اجتماع، شریعت اسلامی است. منتقدین او اما می‌گویند برداشت او از شریعت اسلامی مغایر با اصول اسلام است. وگرنه چرا دختران نمی‌توانند به مکتب و دانشگاه بروند؟

کلمه «زن» در تمام صحبت‌ها، پیام‌ها و احکام رهبر طالبان فقط ۱۳ بار تکرار شده است. زن در دنیای او مخاطب غایب سوم است: خود هبت‌الله، مستعمین مرد خود را مخاطب قرار می‌دهد در حالی که تصمیم‌گیری درباره زنان را اعلام می‌کند. در دو سال گذشته هیچ گاه زنان مخاطب مستقیم رهبر طالبان نبوده است.

‎آمریکا (۵۵ بار) یکی دیگر از کلمات پرتکرار است که در پیام‌های رهبر طالبان زیاد شنیده شده است؛ به‌ویژه قبل از نهایی‌شدن مذاکرات این گروه با آمریکا در دوحه قطر در سال ۲۰۲۰.

در بیش‌تر موارد هم همراه با نوع نگاه منفی به آمریکا بوده است. پس از این‌که طالبان دوباره به قدرت آمدند، آمریکا در صحبت‌های هبت‌الله آخوندزاده خیلی کم استفاده شده است. مثلا در سخنرانی یک ساعته‌اش در لویه جرگه، سال گذشته، فقط سه بار استفاده شد که در هیچ یک مورد آن خشم دوره قبل از نهایی‌شدن مذاکرات در کاربرد آن‌ها دیده نمی‌شود.

حکومت طالبان در حسرت به‌رسمیت‌شناخته‌شدن از سوی جامعه جهانی است و در این زمینه، موضع آمریکا خیلی مهم است. با وجود این، رهبر طالبان کلمه رسمیت را فقط دو بار به کار برده است. یک‌بار با این انتقاد که چرا جامعه جهانی حکومت آنان را به رسمیت نمی‌شناسد.

رهبر طالبان: من رئیس جمهور نیستم

دو دهه گذشته، برای افغان‌ها زمان کسب تجربه‌های تازه بوده است؛ دوره تمرین دموکراسی، با همه کم و کاستی‌هایش. حق رای، انتخابات، حق‌طلبی، هویت، برابری و عدالت‌خواهی از موضوعات مورد بحث جامعه در این مدت بوده است. ‎

در صحبت‌های رهبر طالبان اما انتخابات و رئیس اجرایی فقط یک‌بار و رئیس جمهوری دوبار به کار برده شده است، آن‌هم با نگاهی منفی به این سه کلمه.

رهبر طالبان در سخنرانی خود در نشست بزرگ علما در کابل تنها یک‌بار گفت: «من رئیس‌جمهور نیستم، من انتخابات‌والا (آدم انتخابی) نیستم، من [مانند سیاستمداران] دروغگو نیستم».

مجاهدین هم‌ردیف علما

جهاد (۷۱ بار) و مجاهدین (۸۶ بار) از پرکاربردترین کلمات رهبر طالبان است.

او مجاهدین را هم‌ردیف با «علمای کرام» به کار برده است؛ نشان‌دهنده جایگاه ویژه‌ی این دو مفهوم در نزد هبت‌الله آخوندزاده. اما به نظر می‌رسد حالا با حاکمیت طالبان بر افغانستان، شوق طالبان برای جهاد و مجاهدشدن می‌تواند برای آن‌ها مشکل‌ساز باشد.

گفته شده زمانی‌که قرارشد بر اساس توافق‌نامه دوحه، نیروهای آمریکایی افغانستان را ترک کنند، برخی از جنگجویان طالبان از این‌که جهاد پایان می‌یابد، گریه کردند.

چندی پیش به نقل از یعقوب مجاهد، وزیر دفاع حکومت طالبان و پسر بنیانگذار حرکت طالبان گفته شد که او به سربازان و فرمانده‌هان طالبان گفته است که هر کسی که به نیت جهاد به خارج از افغانستان می‌رود، جهاد خوانده نمی‌شود، بلکه جنگ است.

هفته قبل هم مفتی عبدالرئوف، عضو دادگاه عالی طالبان گفت که سفر به خارج از افغانستان برای جهاد، جهاد نیست.

این صحبت‌ها پس از آن مطرح شد که گویا پاکستان که درگیر جنگ با تحریک طالبان پاکستان (متحد دیرینه طالبان در افغانستان) است، از هبت‌الله آخوندزاده خواسته بود که جنگ در پاکستان را حرام اعلام کند.

به طور کلی رد پای برداشت رهبر طالبان از شریعت اسلامی و بایدها و نبایدهای آن در تمام صحبت‌های او دیده می‌شود. این نوع نگاه دینی، وضعیت بی‌پیشینه‌ای را برای میلیون‌ها انسان در افغانستان رقم زده است که در پنجاه کشور عمدتا مسلمان‌نشین دیده نمی‌شود.