«هیولاها را نابود کنید»؛ چگونه شهرکنشینان اسرائیلی انتقام یک قتل را در کرانه غربی گرفتند؟
جول گانتر، بیبیسی، کرانه غربی
صبح روز جمعه ۱۲ آوریل، بنیامین آچیمیر، نوجوان اسرائیلی، با گلهای از گوسفندان از یکی از شهرکهای یهودینشین در مناطق اشغالی کرانه غربی بیرون آمد، و ناپدید شد.
آچیمیر ۱۴ ساله در مزرعهای کوچک نزدیک مالاخی هاشالوم، شهرک محل زندگی خانوادهاش، کار میکرد؛ یکی از حدود ۱۵۰ شهرک اسرائیلی در کرانه غربی که از نظر قوانین بینالمللی غیرقانونی شناخته میشود.
به گفته پلیس اسرائیل، این نوجوان صبح آن روز در یکی از مراتع منطقه به قتل رسید، اما جسد او تا ۲۴ ساعت بعد پیدا نشد. وقتی گله گوسفندان بدون او به مزرعه برگشتند، جستوجویی گسترده آغاز شد که نیروهای پلیس، ارتش، نیروی هوایی، سرویسهای اطلاعاتی و هزاران داوطلب از شهرکنشینها در آن شرکت کردند.
برای بعضی، این کافی نبود. ساعت هشت و نیم صبح روز شنبه، الیشا یرد، سخنگوی سابق لیمر سون هارملک، نماینده مجلس و شهرکنشین افراطی مظنون به قتل یک مرد فلسطینی، در یک گروه واتساپ برای شهرکنشینان پیامی ارسال کرد.
یرد نوشت: «شبات شالوم، نزدیک به ۲۴ ساعت از اقدام به شدت مظنون به ربودن بنیامین از مراتع میگذرد و هنوز اقدامات مشهودی انجام نشده است.»
صبح آن روز همین پیام در گروههای مختلف شهرکنشینان در پیامرسان واتساپ دست به دست شد. این پیام از شهرکنشینان میخواست که خودشان رشته امور را در دست بگیرند: «حلقه زدن» دور روستاهای فلسطینی اطراف (اصطلاحی برای جلوگیری از خروج یا ورود ساکنان)، «جستوجوی خانه به خانه» و «مجازات جمعی جمعیت قاتل عرب».
این پیام همچنین شامل لیستی از نقاط ملاقات بود.
ساعاتی بعد، پیامی مشابه در گروههای واتساپ شهرکنشینان منتشر شد، اما این بار با ایموجیهای آتش در کنار هر یک از مکانهایی که مشخص شده بود، و همچنین فراخوانهایی برای «نابود کردن دشمن»، «نابود کردن هیولاها»، و پیامی با اشاره به یک روستای فلسطینی نزدیک که میگفت «بگذارید تمام دوما بسوزد».
آنچه بعد از آن رخ داد موجی از تیراندازی و حملات منجر به آتشسوزی در ۱۱ روستای فلسطینی بود که در آن بیش از ۱۰ خانه و ۱۰۰ خودرو طعمه حریق شد، هزاران دام و حیوان از بین رفت، چهار نفر به ضرب گلوله کشته شدند و تعداد زیادی به شدت زخمی شدند.
در هفتههای پس از این حملات، پنج شهرکنشین اسرائیلی به دلیل خشونتهای تلافیجویانه دستگیر شدند و یک فلسطینی به اتهام قتل بنیامین آچیمیر بازداشت شد. جسد آچیمیر بسیار نزدیک به شهرک محل زندگی او پیدا شد. اما شهرکنشینان به روستاهای فلسطینی تا فاصله ۷ کیلومتری آنجا حمله کردند.
محتوای بعضی از چتهای گروههای واتساپ آنها در آن روز، و همچنین گواهی مقامها و خانوادههای فلسطینی در روستاهایی که هدف حمله قرار گرفتند، تصویری از یک کارزار سازمانیافته برای انتقامجویی را نشان میدهد که بخشی از آن با تحریک و تشویق در واتساپ بوده، به دست گروههای هماهنگ عملی شده و فلسطینیهایی را هدف قرار داده که هیچ ارتباط آشکاری با قتل بنیامین آچیمیر نداشتهاند و تنها به دلیل زندگی در آن محدوده هدف حمله قرار گرفتهاند.
شهرکنشینان مذهبی کرانه غربی به دلیل رعایت قوانین مربوط به شبات، معمولا روزهای شنبه در واتساپ پیام نمیدهند. اما پیامهایی که یرد و همچنین ایتان رابینوویچ - بنیانگذار سازمانی که برای نخریدن اجناس فلسطینیان یا استخدام آنها در کرانه غربی تبلیغ میکند - و دیگران منتشر شد، تأکید میکرد که ناپدید شدن آچیمیر مصداق «پیکواخ نفش واقعی» است، اصطلاح عبری که میگوید حفظ جان انسان بر تمام قوانین مذهبی اولویت دارد.
بخشهایی از چتهای واتساپ شهرکنشینان، که گروههای اسرائیلی «فیکریپورتر» و «بلاک دموکراتیک» به دست آورده و با بیبیسی به اشتراک گذاشتهاند، نشان میدهد که بسیاری از آنها معتقد بودند ناپدید شدن بنیامین آچیمیر، لزوم هرگونه پایبندی به قوانین واقعی را هم برطرف میکند.
متن توضیح یکی از فعالترین گروههای آن روز به نام «تحقیق درباره نگرانی ربوده شدن»، که ۳۰۶ عضو داشت، از شهرکنشینان میخواست که در مکانهای کلیدی اطراف روستاهای فلسطینی ایستهای بازرسی برپا کنند و خودروها و مسافران را متوقف و جستوجو کنند، اقداماتی که شهرکنشینان هیچگونه اختیار قانونی برای انجام آن ندارند.
گردانندگان این گروه واتساپ، دیوید-زوی آتیا، یدیدیا اسیس و اسرائیل اتزکویتز بودند. اسیس، عضو سازمان راست افراطی «جوانان تپه»، قبلا از ورود به کرانه غربی منع شده بود. اتزکویتز هم عضو گروه واتساپ «گارد افتخاری منطقه نابلس» است که برای سازماندهی یک حمله خشونتآمیز علیه شهر فلسطینی حواره و سه روستای دیگر در فوریه سال گذشته استفاده شد.
آن حمله یکی از شدیدترین و سیستماتیکترین حملات شهرکنشینان در کرانه غربی در دهههای اخیر بود. گروههای حقوق بشر اسرائیلی میگویند در ماههای پس از حمله ۷ اکتبر حماس، خشونت علیه فلسطینیان در کرانه غربی به شدت افزایش یافته و اقدامات شهرکنشینان تقریبا بدون مجازات ادامه یافته است.
در عرض چند ساعت از ناپدید شدن بنیامین آچیمیر، فرستادن پیامهایی در گروههای واتساپ شهرکنشینان شروع شد که آشکارا خواهان حملات انتقامجویانه علیه روستاییان فلسطینی بود. بعضی از این پیامها حاوی تصویری از آچیمیر با کلمه «انتقام» با حروف درشت بودند، همان تصویری که آن آخر هفته روی پوسترهایی در مناطق اشغالی کرانه غربی هم پخش شده بود. بعضی از این پیامها شامل لیست جدیدی از مکانهای ملاقات با ایموجیهای آتش در کنار آنها بود.
اولین مکان در لیستی که یرد، رابینوویچ و دیگران صبح روز شنبه در واتساپ در کنار پیام «مجازات جمعی علیه جمعیت قاتل عرب» همرسان کردند، تقاطع دوما، خروجی جاده اصلی به سمت شهر بود. چند ساعت پس از انتشار پیامها، در یکی از اولین خانههای پس از تقاطع، مراد دوابشه، کارگر ساختمانی ۵۲ ساله و پدر سه فرزند، در حال پمپاژ آب از چاه بود که صدای جیغ زنی را شنید و پس از آن دود سیاهی را در همان نزدیکی دید.
دوابشه به سمت حیاط خانهشان دوید و گروه بزرگی از شهرکنشینان را در حدود ۱۰۰ متری آنجا در میان درختان دید. شهرکنشینان به دو گروه تقسیم شدند، گروه اول به سمت خانه همسایه او و گروه دوم به سمت خانه او رفتند. گروه دوم دوباره تقسیم شدند، عدهای به سوی ساختمان اصلی خانه و دیگران به سمت اتاقکهای جانبی ساختمان رفتند.
دوابشه خانواده خود را به اتاق کوچک ایمنتری در خانه با پنجرههای مشبک فلزی هدایت کرد. شهرکنشینان تمام پنجرههای خانه را شکستند و در ورودی را آتش زدند اما نتوانستند وارد شوند. او گفت سه پسر او، که هر سه مشکل شنوایی داشتند، ترسیده بودند.
شهرکنشینان خانه جدیدی را که دوابشه برای پسرش ساخته بود، همراه با ابزارها، گاراژ، هر دو خودروی او، انبار چوبی و تمام چوبهای انبار شده در آن را آتش زدند. او میگوید بدتر از آن این بود که «خلوتگاه» او را آتش زدند؛ یک ساختمان کوچک با دو اتاق که تمام کتابهای او، اشعار خودش، وسایل مادر درگذشتهاش و اسناد هویتی، سوابق، یادگاریها و عکسهای خانوادگیاش در آن بود.
دوابشه گفت: «هر برگه کاغذی که مربوط به گذشته، حال و آینده من بود، در آنجا بود. این ضرری است که نمیتوان جبران کرد. مثل از دست دادن یک عضو بدن. مدام نگاه میکنید و میبینید که از دست رفته است.»
پیامهای گروه واتساپ «تحقیق درباره نگرانی ربوده شدن» نشان میدهد که همزمان با حمله به خانه دوابشه، شهرکنشینان در حال هماهنگی جابجایی گروهی در اطراف تقاطع دوما بودند. آنها درخواست اضطراری خودرو برای جمعآوری شهرکنشینان از منطقه را داشتند و میخواستند بدانند چطور باید از پلیس اجتناب کنند.
اسرائیل یووال، یکی از اعضای گروه، در پیامی صوتی گفته بود: «داریم از دوما خارج میشویم، اینجا پر از مامور است. سربازان ما را تعقیب میکنند. برنامه چیست؟ کجا برویم؟ خبر بدهید.»
شمولیک فاین -شهرکنشینی که سال ۲۰۱۵ به تحریک به خشونت و تروریسم محکوم شده بود- به گروه گزارش داد که پلیس اسرائیل شروع به دستگیری شهرکنشینان در دوما کرده است.
تالی پاسخ داد: «چرا دستگیری؟ بگذارید تمام دوما بسوزد.» حساب کاربری در فیسبوک که به این شماره وصل است، متعلق به تالی داهان است. مشخصات او در صفحه فیسبوک نشان میدهد برای پلیس اسرائیل در گذرگاه مرزی پل آلنبی کار میکرده است.
داهان در واکنش به تصاویر سوختن دوما مینویسد: «راهش همین است. کاری کنید وحشت کنند، این حیوانات. نابودشان کنید.» (داهان کار کردن برای پلیس اسرائیل و نوشتن پیامهای واتساپ را رد کرد، هر چند بیبیسی از طریق شمارهای که در گروه استفاده شده بود، با او تماس گرفته بود. پلیس به سوالات بیبیسی پاسخ نداد.)
اسرائیل بانیوک، شهرکنشین ۱۷ سالهای که در شبکههای اجتماعی برای اسکان یهودیان در نوار غزه تبلیغ کرده است، هشدار داد که روستاییان فلسطینی در حال انتشار ویدیوهای حمله به صورت آنلاین هستند و شهرکنشینان ممکن است «جنگ رسانهای» را در برابر روستاییان «نازی» ببازند.
اوفر اوهانا، فعال مشهور راست افراطی جامعه شهرکنشینان، در الخلیل هشدار داد: «همیشه یادتان باشد که این یک گروه باز است. همه پیامهای اینجا میتواند به دست کسانی بیفتد که علیه ما اطلاعات جمع میکنند.»
موج حملات از یک روز قبل، تنها چند ساعت بعد از ناپدید شدن بنیامین آچیمیر آغاز شده بود. در المغیر، روستایی با ۲۵۰۰ نفر جمعیت در حدود یک و نیم کیلومتری شهرک محل زندگی آچیمیر، عبداللطیف ابو علیا در نماز جمعه بود که از خبر ناپدید شدن مطلع شد.
این کارگر ساختمانی ۵۲ ساله که در خانهای در شمالیترین بخش روستا زندگی میکند، وقتی به خانه برگشت، شهرکنشینان را در اطراف خانهاش دید. او میگوید آن روز صبح از پشت بام شاهد سطحی از سازماندهی و عزم و اراده در میان شهرکنشینان بوده که در تمام سالهای زندگی خود در روستا و سه حمله قبلی به خانهاش ندیده بود.
ویدئویی که خانواده او فیلمبرداری کردهاند، شهرکنشینان مسلح را قبل از شروع حمله نشان میدهد که اطراف خانه گشت میزنند، و دست کم دو نفر از آنها لباسهایی به تن دارند که به نظر میرسد یونیفرم ارتش اسرائیل است. آنها از مسیر باغهای زیتونی به سمت خانه آنها آمده بودند که به گفته عبداللطیف زمانی متعلق به خانواده او بوده، اما اکنون قابل دسترسی نیست، مثل بسیاری از باغهای زیتونی که زمانی در اختیار فلسطینیها بود.
عبد اللطیف میگوید: «قبل از حمله، اول خانه را از همه جهت محاصره کردند. آنها در قالب چند گروه کار میکردند و از دو مرد دستور میگرفتند، یکی با یونیفرم و یکی بدون یونیفرم. آنها چهرههای خود را پوشاندند، سپس یک گروه جلو آمدند تا سنگ پرتاب کنند و خودروها را آتش بزنند. گروه دیگری با هفتتیر در کنار خانه ایستادند. پشت آنها گروهی با تفنگهای ام-۱۶ بودند که از سمت باغهای زیتون به سوی خانه شلیک میکردند.»
شهرکنشینان برق خانه را هم قطع کردند و مخازن آب آن را با شلیک گلوله سوراخ کردند. مردان فلسطینی که برای دفاع از خانه آمده بودند، از پشت بام به سمت شهرکنشینان سنگ پرتاب کردند. اما شهرکنشینان با شلیک گلوله پاسخ دادند و جهاد ۲۰ ساله، پسرعموی عبداللطیف، را با شلیک به سرش کشتند.
رد خون جهاد هنوز روی دیوارها و کف خانه باقی مانده و جای گلوله روی پنجرهها و کاشیهای تمام ساختمان دیده میشود. عبداللطیف خودش حدود ۲۰ پوکه فشنگ از دوره خانه جمع کرده و میگوید مقامهای محلی تعداد زیادی با خودشان بردند. شهرکنشینان بیش از ۱۰ خودرو را در جاده بین روستا و خانه آتش زدند.
دو خانواده دیگر هم که همان روز در روستای المغیر هدف حمله قرار گرفتند، عملیات مشابه و سازمانیافتهای را توصیف کردند. در خانه شحاته ابو رشید، کشاورز ۵۰ ساله، گروهی از شهرکنشینان به سوی اعضای خانواده او سنگ پرتاب کردند. آنها میگویند سنگ به صورت همسرش خورده و روی زمین افتاده است. همزمان یک گروه دیگر هم خودروهای او را آتش زدند. نور، ختر ۱۷ سالهاش میگوید وقتی به سمت مادرش دویده، دو بار تیر خورده است، یکی در هر پا. هر دو گلوله وارد بافت نرم شده بود، هر چند که آن روز فقط توانستند یکی از گلولهها را در اورژانس بیمارستان رامالله از پایش در بیاورند.
یعقوب نعسان ۱۷ ساله از همان روستا برای دفاع از خانه و خانوادهاش بیرون آمده بود. تصاویر ویدیویی نشان میدهد در حالی که تنها ایستاده و به نظر غیرمسلح میآید، از فاصله دور هدف گلولهای قرار میگیرد که به گردنش خورده است. رئیس پزشکان بیمارستان رامالله به بیبیسی گفت که این جراحت جریان خون به مغز او را مختل کرد و باعث ایجاد مجموعهای از مشکلات جسمی از جمله ناتوانی در استفاده از پاهایش شد.
به گفته وزارت بهداشت تشکیلات فلسطینی، آن آخر هفته ۳۲ نفر در حمله به روستای المغیر با شلیک گلوله زخمی شدند.
کمی آن سوتر از خانه شحاته، شهرکنشینان به تعمیرگاه محمد ابو علیا، مکانیک ۲۵ ساله حمله کردند. او میگوید روز جمعه ۱۴ خودرو را در آنجا آتش زدند و سعی کردند خود تعمیرگاه را هم آتش بزنند. روز شنبه برگشتند و کل ساختمان را آتش زدند.
هنگامی که کل تعمیرگاه در حال سوختن بود، شهرکنشینان به سمت جاده رفتند و خانه شحاته ابو رشید را هم آتش زدند. همزمان یکی از اعضای گروه واتساپ «تحقیق درباره نگرانی ربوده شدن» یک پیام صوتی برای گروه فرستاد.
ایتیل گفت: «ما نیاز داریم هر کس میتواند با خودرو به جاده المغیر بیاید تا کسانی را که به سمت جاده میدوند، سوار کند. تعداد زیادی مامور پلیس در تعقیب آنها هستند. آیا مسیر شیلو باز است؟»
تا عصر شنبه که جسد آچیمیر پیدا شد، دو فلسطینی را کشته بودند و دست کم ۲۰ خانه و بیش از ۱۰۰ خودرو را آتش زده شده بودند. اما پیامهای انتقام همچنان در گروههای واتساپ شهرکنشینان در حال پخش شدن بودند. پیش از پایان خشونت، دو مرد فلسطینی دیگر در روستای عقربا، هفت کیلومتر دورتر از جایی که آچیمیر ناپدید شده بود، کشته شدند.
عبدالرحمن بنی فاضل، ۳۰ ساله، و محمد بنی جامع، ۲۱ ساله، در حمله دهها شهرکنشین که بسیاری از آنها مسلح بودند، تنها در یک مایلی تقاطع جیتیت کشته شدند؛ یکی از مکانهای ملاقات که در گروه واتساپ شهرکنشینان با با ایموجیهای آتش علامتگذاری شده بود.
ویدیویی از این حادثه صحنهای را نشان میدهد که به نظر میرسد سربازان ارتش اسرائیل در حال تماشای یک گروه بزرگ از شهرکنشینان بعضا مسلح هستند که چندین مرد فلسطینی روستا را محاصره کردهاند. احمد ماهر، برادر بزرگتر فاضل، گفت: «شهرکنشینان به دنبال هر بهانهای برای افزایش خشونت علیه ما هستند. و مرگ بنیامین یک بهانه بود.»
در حالی که خانههای مراد دوابشه، شحاته ابو رشید، محمد ابو علیا و بسیاری دیگر شنبه شب در حال سوختن بودند، اعضای گروه واتساپ «تحقیق درباره نگرانی ربوده شدن» شروع به پاک کردن ردپای خود کردند و پیامهایی را درباره شیوه حذف دائمی پیامها به اشتراک گذاشتند.
دیوید زوی-آتیا، یکی از گردانندگان گروه نوشت: «هر کس پیامهای خودش را پاک کند، بعد از گروه خارج شود و آن را در تنظیمات موبایل خود پنهان کند.»
زوی-آتیا حاضر نشد به سوالات درباره این وقایع پاسخ دهد و بیبیسی را به «تبلیغات شدید یهودستیزانه» متهم کرد. شمولیک فاین و الکانا ناخمانی پیامهای مشابهی ارسال کردند و آنها هم از اظهار نظر خودداری کردند. الیشا یرد و ایتان رابینوویچ هم بیبیسی را به یهودستیزی متهم کردند و به سوالات پاسخ ندادند. اسرائیل یووال نوشتن پیامها را انکار کرد. اسرائیل بانیوک، اوفر اوهانا، اسرائیل اتزکویتز، یدیدیا اسی، الیعازر ایال و یائیر کاهاتی هم از اظهار نظر خودداری کردند.
ارتش اسرائیل میگوید نیروهایش آن آخر هفته «با هدف حفاظت از اموال و جان تمام شهروندان» در آن منطقه فعال بودند و میافزاید شکایتها درباره رفتار سربازان در طول خشونتها بررسی خواهد شد. پلیس اسرائیل به بیبیسی پاسخ نداد.
روز یکشنبه ۱۵ آوریل، در حالی که بخشهایی از دوما و المغیر ویران شده بود و تعدادی از ساکنان آن هنوز در بیمارستان بودند، آدار لپیر، دیجی ۲۹ ساله از شهرک امیخای، که در یک گروه واتساپ پیشنهاد داده بود افراد را بعد از حملات از دوما خارج کند، در فیسبوک یک پست گذاشت.
او نوشت: «تشکر از همه صدها و هزاران مرد شجاع که برای انتقام آمدند. مبارک چشمانی که شنبه دوما و المغیر را دیدند.»
لپیر از اظهار نظر درباره پیامهای خود خودداری کرد.
یکشنبه همچنین نور ابو رشید با پاهای باندپیچی شده از بیمارستان رامالله به خانه برگشت که اکنون چادری کهنه بود که که خانوادهاش در کنار خانه سوختهشان در آن زندگی میکردند. دو هفته بعد از حملات، او با خانوادهاش در میان بقایای خانهشان بودند و مبلمان سوخته را بیرون میبردند. نور با اشاره به جای تیر در پایش گفت: «امید من بازگشت به مدرسه و تمام کردن امتحانات است.» بعد سرش را بالا آورد و لبخند زد. «اگر زنده بمانم.»
این گزارش با همکاری معاذ الخطیب تهیه شده است. عکسها از جول گانتر است.
