منار جام غور و منطقه بودای بامیان در خطر حذف از فهرست میراث جهانی

بخش آموزشی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) منار جام در ولایت غور و بخشی از منطقه واقع در چشم‌انداز مقابل بوداهای بامیان را در فهرست آثار در معرض تهدید اعلام کرده ‌است.

این نهاد در نشستی که اخیرا در کشور پولند (لهستان) برگزار شد، خواستار توجه دولت افغانستان و جامعه جهانی برای رفع تهدید‌های که این دو منطقه با آن روبرواند، شده است.

هر اثری مهمی که در فهرست آثار در معرض تهدید شامل می‌شود، برای اینکه از فهرست میراث‌های فرهنگی جهان حذف نشود باید با این تهدید‌ها فایق آید.

منار جام واقع در ولایت غور هم امتیاز حضور در فهرست میراث‌های فرهنگی جهان را دارد و هم به عنوان بنای در معرض تهدید معرفی می‌شود. این منار با ۶۴ متر ارتفاع و هشتصد سال قدمت مهمترین شاهکار معماری حکومت غوریان در افغانستان است.

یونسکو می‌گوید که برای حفاظت این منار باید دیوار استنادی محکم، ساخته شود و علاوه بر آن امکانات کافی برای اندازه‌گیری میزان کج شدن منار، تجهیزات عکاسی و نقشه برداری مدرن نصب و هچمین آموزش محافظان این منار فراهم باشد.

فخرالدین آریاپور، رئیس اطلاعات و فرهنگ غور می‌گوید حالا نگران تهداب منار نیست اما بدنه منار به شدت آسیب دیده و این بنا را با تهدید فروریختن روبرو کرده است.

او می‌گوید: "مهمترین کاری که ما فعلا پیش رو داریم توجه به قامت منار جام است که باید بدنه اش فرونپاشید. دیوار این منار از گچ و خشت ساخته شده و اگر آب باران به آن نفوذ کند به زودترین فرصت از بین می‌برد. اگر قرار باشد که در یکی دو سال دیگر کار روی مرمت تزیینات و تحکیم بدنه‌ای منار شروع نشود، تا سه یا چهار سال دیگر این منار دوام نخواهد آورد."

مقام‌های محلی و شاهدان عینی می‌گویند ۴۵ درصد از تزئینات این منار کاملا از بین رفته است. آنان می‌گویند یکی از عوامل تهدید این منار، پرواز هلیکوپترهای نظامی و غیرنظامی است که از این مسیر عبور می‌کنند و برای عکاسی در نزدیک و اطراف منار فرود می‌آیند.

حسن حکیمی، فعال جامعه مدنی از کم توجهی به این اثر شاکی است.

به گفته او: " بازسازی و نگهداری که نیاز بود متاسفانه هنوز صورت نگرفته است. بعضی برنامه‌های کوچک و مقطعی و آنهم تنها در قسمت جلوگیری از تخریب منار در مقابل سیلابها بوده است. در قسمت خود منار تا حال هیچ کاری بنیادی صورت نگرفته است. روند تخریب منار که از سالها ادامه داشته هنوز ادامه دارد."

ولایت همسایه غور، بامیان هم محلات تاریخیی دارد که همزمان در فهرست میراث‌های فرهنگی جهان و آثار در معرض تهدید قرار گرفته است. یونیسکو بیش از موارد دیگر نگران ساخت و سازهای جدید در منطقه و چشم انداز مقابل مجسمه‌ای بودا در مرکز بامیان است. مسئولان فرهنگی بامیان اما می‌گویند که حالا جلو ساخت و سازهای جدید را گرفته ولی تهدیدهای ناشی از مرمت نشدن بناهای مهم باستانی همچنان پا برجاست.

احمد حسین احمدپور، رئیس اطلاعات و فرهنگ بامیان می‌گوید:"کارهای که از توان اداره محلی بیرون است در آن موارد نظر متخصصین و یونیسکو مهم است. در عین حال خود ساحات تاریخی نیاز به مرمت و تحکیم کاری و بازسازی دارد. ما امیدوار هستیم که یونیسکو و جامعه‌ا‌ی جهانی با ما همکاری کند تا آنها را از تهدیدات تخریب بیشتر نجات بدهیم."

افغانستان ساحات فراوان باستانی دارد که از لحاظ قدمت و زیبایی هنری، ارزش وارد شدن به فهرست میراث‌های فرهنگی جهان را دارد اما به علت مشکلات امنیتی، نبود محافظان آموزش دیده و اجرایی نشدن برنامه‌های مرمت این بناها هنوز شرایط ورود به فهرست میراث‌های فرهنگی جهان را نیافته‌اند. انتظار می‌رود دست کم بناهای که در این فهرست راه یافته‌اند در اثر تهدید‌های مختلف از این فهرست خارج نشوند.

طبق کنوانسیون یونسکو هر اثری پس از ثبت توسط این کمیته باید از سوی کشور نگهدارنده اثر مورد توجه ویژه قرار گیرد و انجام هرگونه دخل و تصرف یا اقدامی که باعث به خطر افتادن آن شود، ممنوع است.