افغانستان کې نوی کال او بېلابېل دودونه

د نوي کال لمانځل له زروگونو کالو راهیسې د نړۍ په ځینو هېوادونو او زیاتره په منځنۍ اسیا هېوادونو کې لمانځل کېږي چې د ملگرو ملتونو سازمان نوی کال (نوروز) د نړۍ په کولتوري میراثونو کې شامل کړی دی.

نوی کال (نو روز) دا ورځ د ۷ هېوادونو افغانستان، ایران، اذربایجان، پاکستان، ترکیې او تاجکستان په غوښتنه د یونيسکو نړیوال سازمان له خوا د نړۍ په غیر ملموسو فرهنگي میراثونو کې شامل کړای شوی.

افغان فرهنګیان په دې باور دي چې د نوروز ورځ د کال په اوږدو کې يوه بارزه ورځ ده، نه يوازې دا په افغانستان کې بلکې د نړۍ په ډېرو هېوادونو کې له دې ورځې موسم بدلېږي او يو نوی فصل پيلېږي په همدې بنسټ دا د طبيعت د ځوانېدو او د طبيعت د سمسورېدو ورځ ده.

د افغانستان شمالي ولایت بلخ په مرکز مزار شریف کې نوی کال په خورا لویو مراسمو سره پیل کېږي.

د مزار شریف د نوي کال مېلې ته زرګونه افغانان د هېواد له بېلابېلو سیمو ورځي.

همدارنګه د افغانستان مرکزي ولایت بامیانو په ځینو سیمو کې لاهم د نوي کال میله په هماغه دودیزه توګه لمنانځل کېږي.

د بامیانو خلک یو څه خواړه برابروي او هغه جومات ته وړي او هالته یې خوري. له هغه وروسته بیا خپلو سیمو کې یوې دښتی ته راوځي او هلته لوبې کوي.

د بامیانو مېرمنې د نورو خوړو ترڅنګ حلوا پخوي او ډوډۍ هم ورسره په غوړو غوړه وي او میلمستیاوې برابروي.

کور په کور ګرځي، یو بل ته مبارکي ورکوي.

د بامیانو پیغلې سندرې وايي، ټالونو کې ځانګې. خو دا دودونه ورځ تر بلې پیکه کېږي بدلیږي او دا بدلونونه د وخت له بدلون څخه سرچینه اخلي اوسني ځوانان هڅه کوي، چې له اوسنیو جشنونو او دودونو سره ځان عیار کړي.

بل خوا په سویلي ولایت پکتيا کې د نوي کال ورځ په يوه غونډۍ باندې د نيالګيو ايښودلو سره پیل شوه.

په دغه ميله کې د پکتيا ولايتي شوراغړي، مدني فعالان، امنيه قوماندان، ښاروالۍ کسان او يو شمېرقومي سپینږيرو برخه اخيستې وه دوی ويل، دا کار يې په هيواد کې د سمسورتيا او ښیرازۍ په موخه وکړ.

د پکتيا ولايتي شورا منشي محمد رحمان قادري وويل، چې دوی غواړي تل د پکتيا له ولسونو سره په يو غږ د هيواد په بیا جوړونه او ښيرازۍ کې برخه واخلي.

د افغانستان په لویدیځ ولایت هرات کی معمولا هر نوروز د میرعبدالواحد شهید په زیارت کی جنډه پورته کېږي.

په دې مراسمو کې په لسګونو مخور او سیمه ییز چارواکي ګډون کوي.

خلک معمولا له ښاره وتلو سیمو ته ځي هغه سیمې چې امنیت په کې ښه وي.

په هرات کې نوروز د ځینو نورو ولایتونو په پرتله ډیر لمانځل کېږي.

د کال د ورستۍ چهارشنبې په شپه یو شمېر ځوانان ټولیږي اور بلوي او تفریح کوي.

د وری یا حمل په ۱۳ مه هم خلک هومره د ۱۳ بدر په نامه لمانځي او میلې کوي لکه د نوروز په ورځ.

د افغانستان په جنوبي ولایت کندهار کې له دود سره سم د نوي کال جشن ددغه ولایت د خاکریز ولسوالۍ د شاه مقصود آغا په زیارت کې د جنډې په پورته کولو سره پیل کېږي.

ددغه جشن یا نوي کال د لمانځلو لپاره د کندهار ښار د اوسیدونکو سربیره د کوټې او چمن څخه هم پښتانه خاکریز ولسوالۍ ته ورځي.

د نوروز له مېلې یوه ورځ وړاندې لا زرګونه کندهاریان خاکریز ولسوالۍ د شاه مقصود اغا د زیارت سیمې ته تللي دي.

دغه مېله یوه اوونۍ دوام کوي، چې د ګڼو سیمه اییزو لوبو ترڅنګ د موسیقۍ پروګرامونه هم په یاده سیمه کې جوړیږي .

خو سږ کال د نورو کلونو په پرتله د نوروز رنګ یو څه په دغه ولایت کې پیکه ځکه دی، چې په یو شمېر ږغیزو رسنیو کې د ملایانو له خوا د نوروز لمانځل حرام کار بلل شوی.

تېر کال د خاکریز ولسوالۍ د شاه مقصود اغا په زیارت کې د نوروز جشن د پیل څه مخکې زیارت ته څیرمه چاودنه وشوه، چې د ځینو کسانو د ټپي کیدو تر څنګ د کندهار د ولایت مقام د دفتر مشر ووژل شو .

خو دا ځل چارواکي وایي، چې د جشن د لمانځلو لپاره یې امنیتي تدابیر پراخ کړي .

په کندهار کې بیا مېرمنې د نوروز جشن د نوي کال په لومړۍ چهارشنبې د ارغنداب ولسوالۍ د بابا صاحب په زیارت کې لمانځي.

خو دغه لمانځنه یوازې د کور د باندې د خوړو تر خوړولو پورې محدوده وي .