سعودي عربستان پر شتمنو بهرنیانو د الکولو د پلور بندیز ليرې کوي

سعودي عربستان ورو-ورو په دې هېواد کې مېشتو پر بهرنیو شتمنو خلکو د الکولو د پېرلو اجازه ورکول پیل کړي دي، چې دا له ۷۳ کلن بندیز وروسته یو لوی بدلون بلل کېږي. شنونکي اټکل کوي چې دا نرمښت به په پای کې سیلانیانو ته هم وغځول شي. دا خبره له ریاضه سمیر هاشمي کړې ده.

هل لسیزو راهیسې، د ریاض دیپلوماتیکه سیمه د پلازمېنې له نورو برخو بېله پېژندل کېده. دا یوه لوړه او عصري سیمه ده چې سفارتونه، لوکس استوګنځایونه، سیوري لرونکي (چترۍ لرونکې) لارې، شنې سیمې او د کافې کلتور لري، چې هم سعودي ځوانان او هم بهرني مېشت خلک ځان ته راجلبوي.

اوس، د همدې لوړې سیمې د استوګنې په یوه کوچني او داسې کوچني کمپلکس کې چې ډېر د خلکو پام نه ور اوړي، یو وړوکی پلورنځی د پټې ازموینې مرکز ګرځېدلی دی، چې پکې په سعودي عربستان کې د تر ټولو حساسو سیاسي بدلونونو څخه یو ازمویل کېږي: نامسلمانو شتمنو بهرنیانو ته د محدود ډول الکولو پلور.

سعودي عربستان، چې د اسلام دوه تر ټولو سپېڅلي ځایونه پکې دي، په ۱۹۵۲ کال کې د الکولو پلور بند کړی و. خو د خپل نړیوال انځور د بدلون لپاره، دغه هېواد په وروستیو کلونو کې پراخ ټولنیز او اقتصادي اصلاحات پیل کړي، چې ځان یو معتدل او د پانګونې لپاره مناسبه ټولنه وښيي.

د ولیعهد محمد بن سلمان تر مشرۍ لاندې، چې د هېواد اصلي واکمن بلل کېږي، سعودي عربستان سینماګانې بېرته پرانیستې، لوی موسیقي فېسټیوالونه یې تنظیم کړل، ښځو ته یې د موټر چلولو اجازه ورکړه او د دیني پولیسو واکونه یې کم کړل، چې پخوا ډېر وېروونکي وو.

خو د الکولو د قانوني پلور دا ورو پراختیا تر اوسه پورې تر ټولو زړوره تجربه ګڼل کېږي.

د الکولو پلورنځی لومړی ځل د ۲۰۲۴ کال په جنوري کې په ریاض کې پرانیستل شو، خو په پیل کې یوازې غیرمسلمو دیپلوماتانو ته د داخلېدو اجازه وه. د ۲۰۲۵ کال په پای کې، د نوو مقرراتو له مخې چې بې له اعلانه نافذ شول، مېشتو شتمنو نامسلمانو بهرنيو هم وکولای شول دغه پلورنځي ته ولاړ شي او بیر، شراب او نور الکولي مشروبات واخلي.

د دې لپاره چې یو مېشت کس وړ وګرځول شي، باید یا ځانګړې استوګنیزه اجازه ولري، چې کلنی لګښت یې ۱۰۰ زره سعودي ریاله (۲۷ زره امریکایي ډالر؛ ۱۹ زره او ۳۰۰ پونډه) دی، یا دا ثابته کړي چې لږ تر لږه په میاشت کې ۵۰ زره ریاله عاید لري.

د "ځانګړې استوګنې" پروګرام د وړتیا معیارونه توپیر لري او عموماً بهرنیو لوړپوړو اجرائیوي مدیرانو، پانګه‌والو او هغو مسلکي کسانو ته ورکول کېږي چې ځانګړي مهارتونه لري.

په دواړو حالتونو کې- که د ځانګړي جواز لرونکي وي او که نور- باید د دروازې امنیتي ساتونکو ته خپل د استوګنې ځانګړی کارت وښيي، چې پکې د هغوی د دین او د استوګنې د وضعیت معلومات شامل وي.

هغه کسان چې ځانګړی جواز نه لري، باید د معاش تصدیق‌لیک یا د خپلې کمپنۍ رسمي لیک هم وړاندې کړي. بهرني سیلانیان حق نه لري چې دغه پلورنځي ته داخل شي.

یو شمېر هغو پېرېدونکو چې له دې پلورنځي یې الکول اخیستی، له بي‌بي‌سي سره یې د نوم نه ښودلو په شرط خبرې کړې دي.

د داخلېدو تر مخه، د پېرېدونکو ګرځنده تیلیفونونه په ځانګړو، نه‌خلاصېدونکو کڅوړو کې اچول کېږي. کله کله کتارونه تر یوه ساعت زیات هم اوږدېږي، خو خلک وایي چې له داخلېدو وروسته د پېرلو بهیر نسبتاً اسانه دی.

یو اروپایي دا پلورنځی "ښه سمبال شوی" بللی او ویلي یې دي چې بیې یې د لوېدیځو بازارونو پرتله "له دوو تر درې برابرو" پورې لوړې دي، خو بیا هم د سعودي عربستان د تور بازار له بیو ډېرې ټیټې دي.

د یوې برېتانوي کمپنۍ یو اجرائیوي مسؤل وویل:

"د جاني واکر بلیک لیبل یو بوتل ما ته ۱۲۴ ډالر (۹۰ پونډه) تمام شو، خو زه د لوړې بیې پروا نه کوم."

پېرېدونکي وایي چې د الکولو پېرود د امتیازاتو پر یو پېچلي میاشتني سیستم ولاړ دی، خو دومره سخاوتمند دی چې هر کس ته اجازه ورکوي په میاشت کې لسګونه لېتره الکولي مشروبات واخلي. ډیپلوماتانو ته پر پېرودونو تخفیف ورکول کېږي.

تر اوسه حکومت کوم رسمي اعلان نه دی کړی. څو پېرېدونکو ویلي چې دوی په لومړي سر کې په شفاهي ډول خبر کړل شوي دي. آن د پلورنځي نوم هم په برېښنایي نقشو کې نه ښکاري.

یو آسیایي ناسعودي وګړي وویل: "یوه ملګري راته ځای په ګوګل مپس کې شریک کړ."

شنونکي وایي د الکولو د نوې پالیسۍ په اړه چې چارواکي کوم پټوالی او مبهم حالت ساتي، دا قصدي دی او له همدې امله دا پوښتنې راپورته کېږي چې دا بدلون به تر کومه حده وغځېږي.

سباستیان سونز، چې د جرمني د "کاربو" د څېړنو مرکز لوړپوړی څېړونکی او د منځني ختیځ متخصص دی، وایي چارواکي په ډېر احتیاط چلن کوي. هغه زیاتوي:

"کله چې خبره حساسو موضوعاتو ته ورسېږي، دوی چمتو دي چې که اړتیا وي، دوه ګامه مخکې ولاړ شي او یو ګام شاته راشي. ښايي د الکولو په اړه هم همدا تګلاره وي."

د اسلامي شریعت له مخې الکول حرام دي او په سعودي عربستان کې د ډېری ځایي خلکو ترمنځ دیني پابندي لا هم پیاوړې ده.

خو سره له دې بندیزه، الکول له لسیزو راهیسې له عامو سترګو پټ مصرفېدل - له کورنیو جوړو شوو مشروباتو څخه نیولې تر وارداتي برانډونو پورې - په شخصي مېلو، دېوال لرونکو استوګنځایونو او کورونو کې.

د بسته‌بندۍ ډېره برخه الکول غیررسمي بازار ته د سفارتونو له لارې داخلیږي، ځکه هغوی ته له پخوا راهیسې د ډیپلوماتیکو امتیازاتو له مخې د نامحدودو وارداتو اجازه ورکړل شوې ده. نور خلک بیا تور بازار ته مخه کوي، چې هلته لا هم بې‌نظم کورني مشروبات او په لوړه بیه قاچاق شوې توکي پلورل کېږي.

د سعودي د الکولو پالیسۍ بدلون له هغو اقتصادي فشارونو سره هممهاله دی چې پر هېواد زیات شوي دي.

په تېرو څو کلونو کې د انرژۍ د بازارونو له کمزورۍ او د عامه مالي سرچینو له کمښت سره، پاچاهي هڅه کوي ډېر بهرني سیلانیان راجلب کړي او لوړ مهارت لرونکی بهرني کاري ځواک جذب کړي، چې د غیرنفتي برخو لکه مصنوعي ځیرکتیا او تولید ملاتړ وکړي.

همدارنګه، ریاض د بودجې د محدودیتونو له امله خپلې ځینې سترې زیربنایي پروژې ورو کړې دي، چې پکې د نیوم ښار پروژه او څو ټریلیونه ډالري تفریحي ځایونه هم شامل دي. په وروستیو میاشتو کې بهرنیانو ته د ملکیت اخیستلو او د سعودي مالي بازارونو کې د پانګونې اجازه هم ورکړل شوې، چې بهرنۍ پانګه جذب شي.

په همدې وخت کې، هېواد د ګرځندوی، ساتیرۍ او نړیوالو ورزشي سیالیو په برخو کې میلیارډونه ډالر پانګونه کوي، چې اقتصاد له تېلو واړوي. د سره سمندر پر غاړه لوکس ساتېريځایونه هم جوړ شوي، چې تر ډېره لوېدیځو مسافرو ته ځانګړي شوي دي.

د ګرځندوی سکتور د سعودي عربستان د " ۲۰۳۰لید" پروګرام یو بنسټیز ستن بلل کېږي. په ۲۰۲۴ کال کې، دغه هېواد شاوخوا ۳۰ میلیونه نړیوال سیلانیان جذب کړي وو، چې د ګرځندوی وزیر احمد الخطیب په وینا، له نیمايي زیات یې غیر مذهبي سفرونه وو. سعودي عربستان غواړي تر ۲۰۳۰ کال پورې ۷۰ میلیونه نړیوال سیلانیان جذب کړي.

وزیر د ۲۰۲۵ کال په نومبر میاشت کې له بي‌بي‌سي سره په مرکه کې وویل:

"موږ غواړو تر ۲۰۳۰ پورې د ګرځندوی ونډه په ناخالص کورني تولید کې دوه برابره کړو."

شاهي نظام د مهمو نړیوالو پېښو د کوربتوب لپاره هم چمتووالی نیسي، لکه د ۲۰۳۰ نړیوال ایکسپو نندارتون او د ۲۰۳۴ فوټبال نړیوال جام. خو ځینې پروژې له ځنډ سره مخ شوي دي، لکه د ۲۰۲۹ ژمنیو آسیایي لوبو کوربتوب، چې ټاکل شوې وه د نیوم په پلان شوي سکي ریزورټ کې ترسره شي، خو د ساختماني چارو د ځنډ له امله تر نامعلومې مودې وځنډول شوې.

له تېلو د لرې کېدو دا هڅې په داسې حال کې روانې دي چې د نفتو نړیوالې بیې دا مهال د هر بېرل ۶۰ تر ۶۶ ډالرو پورې دي، په داسې حال کې چې په ۲۰۲۲ کال کې، د روسیې له لوري پر اوکرایین تر یرغل وروسته، بیې له ۱۰۰ ډالرو هم اوښتې وې.

دا ټیټې بیې د سعودي لپاره د عوایدو کمښت ښيي. سره له دې چې اقتصاد د متنوع کولو هڅې روانې دي، د تېلو عواید لا هم د سعودي اقتصاد اساسي محور ګڼل کېږي.

د رسنیزو راپورونو له مخې، سعودي چارواکي پلان لري چې د الکولو د پلور لپاره دوه نور پلورنځي هم پرانیزي: یو په جده کې د سره سمندر پر غاړه او بل په ظهران کې - د هېواد په ختیځ کې، چې د دولتي تېلو شرکت "ارامکو" مرکز هم هلته دی.

که څه هم تر اوسه ډېر جزییات نه دي خپاره شوي، خو تمه کېږي چې نوي پلورنځي به هم د هماغو محدودیتونو تابع وي، یعنې یوازې شتمن بهرني مېشت خلک او ډیپلوماتان به وکولای شي الکول واخلي.

خو د سعودي د مېلمه پالنې صنعت لا له اوسه د احتمالي نرمښت لپاره چمتووالی پیل کړی، چې پکې دا امکان هم شامل دی ښايي په راتلونکي کې سیلانیانو ته د الکولو د پېرلو اجازه ورکړل شي. څو هوټلي ډلې لا دمخه د بار مسوولین (سقاة یا ساقیان) استخداموي او د شرابو، بیر او روحي مشروباتو پېژندنه د مطلوب مهارت په توګه یادوي، که څه هم په اعلانونو کې د الکولو د وړاندې کولو یادونه ښکاره نه وي.

د یوې نړیوالې مېلمه پالنې شبکې یو لوړپوړي اجرائیوي چارواکي وویل:

"که قواعد بدل شي، موږ غواړو سملاسي د اقدام وړتیا ولرو."

د مېلمه پالنې د سکتور سرچینې وایي سیاحتي سیمې لکه د سره سمندر ټاپوګان او د شمال لوېدیځ تاریخي العلا ښار ښايي له هغو لومړنیو ځایونو وي چې که محدودیتونه نور هم کم شي، هلته به الکول په پراخ ډول اجازه ومومي.

ټیم کالین، چې د واشنګټن په عربي خلیج انسټیټیوټ کې مېلمه څېړونکی دی، وایي:

"کېدای شي الکول اصلي عامل نه وي، خو بېشکه د لوېدیځو سیلانیانو په راجلبولو کې مرسته کولی شي، په ځانګړي ډول هغو ته چې د سره سمندر ټاپوګانو ته ځي."

سعودي عربستان د سیمې له هېوادونو، په ځانګړي ډول له دوبۍ (متحده عربي اماراتو) سره، د بهرنیو مېشتو او سیلانیانو د جذب په برخه کې سخته سیالي لري.

په داسې حال کې چې دوبۍ نسبتاً ازاده ټولنیزه فضا، پراخه شپنی ژوند او الکولو ته اسانه لاسرسی برابروي، دواړه هېوادونه هڅه کوي خپل اقتصادونه له فوسیلي سون توکو څخه لرې متنوع کړي.

شنونکي وایي چې سعودي عربستان ښايي د دوبۍ ماډل تعقیب نه کړي، بلکې تمه ده چې د قطر په څېر یو محدود او کنټرول شوی سیستم غوره کړي، چې الکول یوازې په هوټلونو او ځانګړو ځایونو کې اجازه ولري.

حتی د ۲۰۲۲ نړیوال جام پر مهال هم، په قطر کې الکول یوازې د مینه‌والو په ځانګړو سیمو او پنځه‌ستوريزو هوټلونو کې پلورل کېدل او په لوبغالو کې منع وو.

سپنسر سونز باور لري چې سعودي به د ۲۰۳۴ نړیوال جام لپاره هم ورته تګلاره خپله کړي - که تر هغه وخته سیلانیانو ته د الکولو اجازه ورکړل شي، نو په لوبغالو کې به اجازه ونه لري.

هغه زیاتوي:

"چارواکي غواړي ټولنه ورو ورو چمتو کړي او له سخت غبرګون څخه ځان وساتي."

الکول لا هم په داسې هېواد کې ډېره حساسه موضوع ده چې شاوخوا دوه پر درېیمه برخه نفوس یې سعوديان دي او د عامه نظر کره اندازه کول پکې ستونزمن دي.

اوس مهال، ډېر سعوديان او بهرني مېشت خلک بحرین ته اوړي، چې هلته مشروب وڅښي، ځکه هلته الکول د مسلمانانو او غیرمسلمانانو لپاره قانوني دي او دا ټاپو په اونیزو رخصتیو او رسمي تعطیلاتو کې منظم ډول سعودي سیلانیان جذبوي.

خو یو سعودي مفکر، چې نه یې غوښتل نوم یې یاد شي، وایي الکول لا هم په هېواد کې "یو لوی ټولنیز تابو" دی:

"اکثریت هغه سعوديان چې په وروستیو کلونو کې یې د اصلاحاتو هرکلی کړی، په ښکاره توګه به د دې ملاتړ ته هم زړه ښه نه کړي. ان هغه سعوديان چې الکول کاروي، دا کار یا له هېواده بهر کوي، یا په خپلو کورونو کې په پټه."