د ولسمشر غني پروړاندې ۵ لویې ننګونې

افغانستان بالاخره تر څو میاشتنیو ټاکنیزو لانجو وروسته نوی ولسمشر وټاکه، نوی ولسمشر اشرف غني احمدزی به د لوړې تر مراسمو وروسته نېغ په نېغه په ډېر کار ځان بوخت نه کړي.

نوی ولسمشر تر هغو لانجمنو ټاکنو وروسته وټاکل شو، چې سیالې ډلې یې د درغلیو تورونه پورې کول، همدا وو چې د ټولو رایو بیا شمېرنه وشوه، او د امریکا په منځګړیتوب د ملي یووالي د حکومت پر جوړولو دواړو نوماندانو هوکړه وکړه.

نو ولسمشر به له کومو لویو پنځو ننګونو سره مخامخ وي؟

د یووالي ساتنه

که څه هم، اشرف غني احمدزی او مخکنی ټاکنیز سیال یې عبدالله عبدالله، د امریکا په منځګړیتوب د ملي یووالي د حکومت پر جوړولو سره سلا شول، خو د عبدالله ځینې مهم ګوندي ملګري لاهم پر دې باور دي، چې ګني غني د درغلو رایو په درشل کې بریالی اعلان شوی.

همدا ده، چې نوی ولسمشر باید د ملي یووالي په نوي حکومت کې د ملي یووالي چاره لا پسې غښتلې کړي او یو قوي سیستم جوړ کړي.

هغه وړاندې هم د ټاکنیز سیستم د اصلاحاتو ژمنه کړې وه، چې را روان کال به پارلماني ټاکنې کېږي. دا کوم اسانه کار هم نه دی؛ ځکه چې ګڼ افغانان د ملي یووالي د حکومت پر جوړېدو اندېښمن دي، او وايي چې شاید ډېر دوام ونه کړي.

افغانان کار ته هڅول

د تېرو شپږ میاشتنیو ټاکنیزو لانجو له کبله د هېواد اقتصاد ته لوی زیان رسېدلی، داسې هېواد کې تر ډېره پر بهرنیو مرستو تکیه کوي.

له شک پرته، غني په نړیوال بانک کې د یوه اقتصادپوه په توګه تجربه لري، او د ناکامو حکومتونو د ستونزو له ختمولو سره یې سروکار درلود، شاید دا کار د خپل هېواد د اقتصاد په غوړېدا کې له هغه سره مرسته وکړي. خو تر ټولو لویه ستونزه لاهم افغانستان کې د پراخ فساد لمن ورټولول دي.

که څه هم غني له فساد سره د ټینګې مبارزې ژمنه کړې، خو د کار پایله به یې د جدي کار په ترسره کولو کې ولټول شي، ځکه چې د هغه سلف حامد کرزي د فساد په ختمولو کې پر خپلې بې وسۍ اعتراف وکړ.

امنیت راوستل

اشرف غني احمدزی پر داسې حساس وخت کې ولسمشر وټاکل شو، چې د روان ۲۰۱۴ کال تر پایه له افغانستان نه جنګېدونکي نړیوال ځواکونه وتونکي دي.

د راتلونکي کال له پیلېدا سره سم به د هېواد ټولې امنیتي چارو شاوخوا هغو ۳۵۰ زرو افغان ځواکونو ته وسپارل شي، چې د وسلو او مهماتو له اړخه سم نه دي سمبال شوي، او له طالبانو سره د جګړې پېټی به هم د دوی پر اوږو کېښودل شي.

په داسې حال کې چې د هېواد سیاستوال د ټاکنو د پایلو په اړه سره وېشلي ښکارېدل، طالبانو له فرصته په ګټې اخیستو د هېواد پر ځینو سیمو ډله ییز بریدونه وکړل. غني وړاندې له بهرنیو ځواکونو افغان ځواکونو ته د امنیتي لېږد د کمیسیون مشر پاتې شوی، همدا ده چې نوموړي ته د خپلو امنیتي ځواکونو وړتیا او اړتیا ډېره ډېره مالومه ده.

نوموړي پر دې هم ښه پوهېږي، چې په راتلونکو کلونو کې به د افغانستان پوځ پر امریکايي پوځي مرستو متکي وي. غني د خپل سلف کرزي خلاف دا خبره کړې، چې له امریکا سره امنیتي تړون لاسلیکوي، چې پربنسټ یې په هېواد کې زرګونو امریکايي او نورو نړیوالو ځواکونو ته د پاتې کېدو اجازه ورکول کېږي.

د سولې خبرې وشي او که نه؟

اشرف غني پر دې اند دی، چې په هېواد کې روان کړکېچ او ناخوالې له سوله ییزې لارې حل کېدای شي، خو له طالبانو سره د مخامخ خبرو غوښتونکی دی.

ګڼ افغانان شکمن دي، چې ایا د غني په پاچاهۍ کې به افغانستان تر اوسني وضعیت غوره شي او که څنګه. طالبان اشرف غني احمدزی او عبدالله عبدالله دواړه د "امریکا نانځکې" بللي، هغه توری چې حامد کرزي ته یې هم کټ مټ کارولی.

خو د جګړې په ډګر کې ښکاري، چې طالبان د سولې د خبرو پرځای جګړې غځولو ته ډېر هوډمن ښکاري.

د مېرمنې رول به یې څه وي؟

اشرف غني او د هغه مېرمن <link type="page"><caption> رولا غني</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/pashto/afghanistan/2014/09/140929_profile_rula_ghani_afghan_1st" platform="highweb"/></link> (بي بي ګله) د خپل هېواد د راتلونکي په اړه له لویو ننګونوسره مخامخ ښکاري، رولا امریکایي الاصله لبنانۍ ده، چې دواړو د تېرې پېړۍ په اویایمه لسیزه کې د بیروت په امریکايي پوهنتون کې د زده کړې پرمهال سره پېژندلي او واده یې کړی دی.

په افغانستان کې معمولاً لومړۍ مېرمن د عامو خلکو له لیده پټه پاتې شوې، خو ښکاري چې دا ځل به وضعیت بل ډول وي.

رولا غني د روان کال لومړیو کې د ټاکنیزو منډو ترړو پرمهال یوځل د خپل مېړه اشرف غني احمدزي د ملاتړ په یوه غونډه کې راڅرګنده شوه او وینا یې وکړه. د هغې راڅرګندېدل په مثبت فال ونیول شول، ځینې ښځینه افغان فعالې پر دې باور دي، چې د نوې لومړۍ مېرمن فعالیتونه به ‎د ښځو پر ژوند مثبت اغېز ولري.

خو لاڅرګنده نه ده، چې ایا په نارینه واکمنه افغاني دودیزه ټولنه کې به د هغې رول رښتیا هم اغېزناکه وي او که نه، او ایا مېړه به یې وغواړي چې د ژوند شریک یې هم هڅه وکړي او دې تجربې ته ځان برابر کړي.