मनी ट्रान्सफर: चुकून दुसऱ्या खात्यात ट्रान्सफर केलेले पैसे कसे वसूल करायचे?

आता आपल्या आयुष्यात सर्व काही 'डिजिटल' झाले आहे. स्मार्टफोनच्या मदतीने प्रत्येकजण ऑनलाइन पेमेंट करतो. परंतु कधी कधी आपण चुकून दुसऱ्याच्या खात्यात पैसे पाठवतो.

अशाप्रकारे दुसऱ्या खात्यात पाठवलेले पैसे परत मिळू शकतात का? पैसे परत मिळवण्यासाठी काय करावे?

याबाबत माहिती घेण्यासाठी बीबीसीने एका खासगी बँकेचे दक्षिण क्षेत्र व्यवस्थापक मनियन कालियामूर्ती यांच्याशी संपर्क साधला.

ही बँक आंध्र प्रदेश, तेलंगण, केरळ, कर्नाटक आणि तामिळनाडूमध्ये कार्यरत आहे.

ते म्हणाले, "अशा प्रकरणांसाठी बँका सहसा जबाबदार नसतात. ज्या व्यक्तीने चुकून पैसे पाठवले आहेत ती सर्वस्वी जबाबदार असते. तसे न केल्यास बँका त्या व्यक्तीला पैसे परत मिळवून देण्यास मदत करतात."

" एरव्ही बँकेच्या शाखेतून थेट पैसे पाठवताना, बँक कर्मचारी खाते तपशील आणि नाव तपासतात. खाते क्रमांकामध्ये एक किंवा दोन अंक चुकीचे असल्यास नोंदीवरील नावाशी खाते क्रमांक जुळणार नाही. परिणामी, बँक ताबडतोब पैसे हस्तांतरण थांबवेल आणि संबंधित व्यक्तीला त्याची माहिती देईल.

परंतु बँका अधिकृत नेट बँकिंग अॅप्स, ब्राउझर-आधारित नेट बँकिंग किंवा UPIs द्वारे पैसे पाठवताना व्यवहार तपशील पडताळून पाहू शकणार नाहीत. पाठवणारा स्वतः खात्याचा तपशील टाकतो, त्याची पडताळणी करतो आणि पैसे पाठवतो.

जर त्याने चुकून दुसऱ्याच्या खात्यात पैसे ट्रान्सफर केले तर त्याची संपूर्ण जबाबदारी त्यालाच घ्यावी लागेल. पण बँका त्यांना त्यांचे पैसे परत मिळवून देण्यास मदत करतील," असं ते सांगतात.

बँक काय करते?

ऑनलाइन पैसे पाठवण्यासाठी खाते नोंदणी करताना, बँक तुम्हाला खाते तपशील पुन्हा एकदा सत्यापित करण्यास सांगेल. त्यानंतर एंटर केलेले सर्व खाते तपशील बरोबर असल्याची पडताळणी करणे आवश्यक आहे.

त्यानंतर, आणखी 30 मिनिटांसाठी इतरांना पैसे पाठवले जाऊ शकत नाहीत. अर्ध्या तासानंतर तुम्हाला 'तुम्ही आता तुमच्या नोंदणीकृत खात्यावर पैसे पाठवू शकता' असा संदेश येईल.

मग आपण इतरांना पैसे पाठवू शकतो.

तथापि, जेव्हा तुम्ही पाठवलेले पैसे त्या व्यक्तीपर्यंत पोहोचत नाहीत. तेव्हा व्यवहाराचे तपशील त्वरित तपासा. खाते क्रमांक चुकीचा प्रविष्ट केल्याचे आढळल्यास, आपण प्रविष्ट केलेला खाते क्रमांक अस्तित्वात नसल्यास पैसे हस्तांतरण त्वरित रद्द केले जाईल. त्याचा तुम्हाला एक मेसेज येईल.

परंतु, तुम्ही प्रविष्ट केलेला खाते क्रमांक दुसर्‍या व्यक्तीद्वारे वापरला जात असेल तर पैसे त्याच्या खात्यात जातील. अशावेळी ताबडतोब बँकेत जाऊन व्यवहाराची माहिती द्या.

जर त्या व्यक्तीने पैसे परत केले नाहीत तर?

जर त्या व्यक्तीने खात्यातील पैसे घेतले आणि ते आपले आहे असे समजून ते वापरले आणि ते परत करण्यासाठी काही वेळ मागितला तर आपण काहीही करू शकत नाही.

त्या व्यक्तीविरुद्ध पोलिसांत तक्रार करता येते. तक्रारीची प्रत बँकेत जमा करून त्याचे खाते गोठवले जाऊ शकते. पैसे परत येईपर्यंत ते खाते गोठवू शकतात.

जर ते बँक खाते संबंधित व्यक्तीसाठी इतके महत्त्वाचे नसेल, तर तो दुसऱ्या बँकेत दुसरे खाते उघडू शकतो आणि तेथे आपले व्यवहार चालू ठेवू शकतो.

अशा परिस्थितीत पोलिसांसह कोणीही त्या व्यक्तीला पैसे परत करण्यास सांगू शकतात. त्यांच्यावर कोणतीही कारवाई करता येत नाही. कारण असे कायदे अजून आलेले नाहीत. त्यामुळे ते पैसे देईपर्यंत तुम्हाला धीराने वाट पहावी लागेल.

पंतप्रधानांनी पैसे पाठवले

उदाहरणार्थ, महाराष्ट्रातील एका शेतकऱ्याचे स्थानिक बँकेत जनधन खाते आहे. एका दिवसात त्यांच्या खात्यात 15 लाख रुपये जमा झाले. निवडणुकीतील आश्वासनाचा भाग म्हणून पंतप्रधानांनी पैसे पाठवले, असा विचार करून शेतकऱ्याने नऊ लाखांत घर बांधले.

त्यांनी पंतप्रधानांना पत्र लिहून पैसे पाठवल्याबद्दल त्यांचे आभार मानले आहेत.

सहा महिन्यांनी 'चुकून तुमच्या खात्यात पैसे ट्रान्सफर झाले होते. 'ते पैसे परत करा' असं पत्र मिळाले.

पिंपळवाडी ग्रामपंचायतीच्या विकासासाठी वाटप केलेली रक्कम पंचायत प्रशासकीय समितीच्या खात्यात पाठवताना चुकून तुमच्या खात्यावर पाठवण्यात आल्याचे बँकेच्या अधिकाऱ्यांनी शेतकऱ्याला सांगितले.

इथल्या शेतकऱ्याची काहीच चूक नाही. ज्यांनी पैसे पाठवले त्यांची चूक झाली. शेतकऱ्याला वाटले की पैसे आपल्यासाठी पाठवले आणि ते खर्च केले. त्यानंतर बँकेच्या अधिकाऱ्यांनी शेतकऱ्याविरोधात तक्रार नोंदवली. ते पैसे कसे मिळवायचे हे दोन्ही बाजूंना माहीत नाही.

हेच Google Pay आणि Paytm पेमेंटला लागू होते का?

बँक व्यवहारांसाठी खाते क्रमांक आवश्यक आहे. परंतु, फक्त खाते क्रमांकासह UPI व्यवहार चालत नाहीत. फोन नंबरच्या आधारे UPI व्यवहार करता येतात.

जर तुम्ही चुकीचा फोन नंबर टाकला आणि पैसे पाठवले तर आम्हाला थर्ड पार्टी अॅपशी संपर्क साधावा लागेल.

तीच प्रक्रिया तिथेही पाळली पाहिजे. बँकेत जाऊन त्या व्यक्तीचे बँक तपशील शोधा आणि बँकेने त्यांना व्यवहाराचा पुरावा आणि विनंती अर्ज सादर करावा.

त्यानंतर बँक त्या व्यक्तीला पैसे परत करण्यास सांगते. जर त्यांनी ते दिले नाही तर पोलीस तक्रार करा आणि त्याचे खाते गोठवा.

इथेही तीच परिस्थिती. जर त्या व्यक्तीने पैसे दिले तर समस्या दूर होईल. अन्यथा ते देईपर्यंत थांबावे लागेल.

बँका केवळ शाखेचे तपशील का देतात, वैयक्तिक तपशील का देत नाहीत?

बँका कोणत्याही परिस्थितीत एखाद्या विशिष्ट व्यक्तीचे वैयक्तिक तपशील, खाते क्रमांक इत्यादी शेअर करणार नाहीत. पैसे मिळालेल्या व्यक्तीचा तपशील कळला तर पैशासाठी त्याच्याविरोधात वेगळ्या प्रकारचा संघर्ष होऊ शकतो. त्यामुळे विविध समस्या निर्माण होतात.

त्यामुळे बँकांच्या मदतीनेच या बाबतीत आपण पुढे जाऊ शकतो. बँकेचे अधिकारी संबंधित व्यक्तीशी बोलतील. ते पैसे देण्यास सांगतात. त्यांनी पैसे न दिल्यास पोलीस तक्रार करणे आणि त्यांचे खाते गोठवण्याशिवाय काहीही करता येणार नाही.

अशा प्रकरणांसाठी कोणतीही कायदेशीर तरतूद नसल्याने केवळ पैशाची मागणी करण्याशिवाय कोणतीही कायदेशीर कारवाई करता येत नाही.

अशा फसव्या व्यवहारांच्या बाबतीत बँका देखील एका विशिष्ट मर्यादेपर्यंतच मदत करतात. पैसे देणं तुम्ही करू नका ते मिळवणाऱ्या व्यक्तीवर ते अवलंबून असते.

त्यामुळे ऑनलाइन व्यवहार करताना सर्व तपशीलांची दुहेरी पडताळणी करा.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)