HMPV चे महाराष्ट्रातही संशयित रुग्ण; जाणून घ्या लक्षणं आणि उपाय, सर्वकाही एकाच क्लिकवर

HMPV विषाणूची लागण झालेले दोन संशयित रुग्ण महाराष्ट्रात असल्याची शक्यता आहे.

नागपूर येथील एका खासगी रुग्णालयात 2 HMPV चे संशयित रुग्ण आढळून आलेले आहेत. एक सात वर्षांचा मुलगा आणि एक 14 वर्षांचा मुलगा दोघांना लक्षण दिसत असल्यानं खासगी रुग्णालयात दाखल करण्यात आलं होतं. दोघेही आता बरे झाले आहेत, अशी माहिती आरोग्य अधिकाऱ्यांनी दिली.

"आम्ही खासगी रुग्णालयातून नमुने घेऊन त्यांना खरंच HMPV ची लागण झाली आहे का हे तपासत आहोत", अशी माहिती नागपूर महापालिकेचे आरोग्य अधिकारी डॉ. दीपक सेलोकर यांनी बीबीसी मराठीला दिली.

चीनमध्ये वेगानं पसरणारा एचएमपीव्ही (ह्युमन मेटा न्यूमो व्हायरस) भारतातही दाखल झालाय. याआधी कर्नाटकात या विषाणूने बाधित दोन रुग्ण आढळले होते.

यानंतर भारत सरकारच्या आरोग्य मंत्रालयानं पत्रक जारी करत म्हटलंय की, घाबरण्याची कुठलीही गरज नाही.

भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषदेला (ICMR) नियमित तपासणीदरम्यान कर्नाटकातील ही प्रकरणं आढळली असल्याची माहिती देण्यात आली आहे.

मात्र, ताप किंवा इतर संसर्गाच्या तसंच श्वसनासंबंधी आजाराच्या प्रकरणांमध्ये कोणत्याही प्रकारची अचानक वाढ दिसून येत नसल्याचंही ICMR नं स्पष्ट केलं आहे.

कोव्हिडच्या विनाशकारी साथीनं संपूर्ण जगाला हादरवून सोडलं होतं. आता पुन्हा एकदा नव्या व्हायरसच्या संसर्गाची प्रकरणं समोर आल्यानं अनेक देश चिंतेत पडले आहेत.

चीनचे शेजारी देश या परिस्थितीवर लक्ष ठेवून आहेत, तर भारतीय आरोग्य महासंचालकांनी यासंदर्भात सध्या काळजी करण्यासारखं काहीही नसल्याचं म्हटलं आहे.

मात्र, आता कर्नाटकात दोन रुग्ण आढळल्याने अर्थातच चिंतेत वाढ झालीय.

कर्नाटकात आढळले दोन रुग्ण

भारताच्या केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, कर्नाटकात एचएमपीव्हीचे जे दोन रुग्ण आढळले, त्यातील एक रुग्ण 3 महिन्यांची मुलगी, तर दुसरा रुग्ण 8 महिन्यांचा मुलगा आहे.

ही दोन्ही प्रकरणं 3 जानेवारी 2025 रोजी समोर आली.

कर्नाटकात एचएमपीव्हीचा पहिला रुग्ण आढळल्यानंतर कर्नाटकचे आरोग्यमंत्री दिनेश गुंडू राव यांनी बीबीसी हिंदीला सांगितले की, "याला एचएमपीव्हीची पहिली केस म्हणणे चुकीचे ठरेल, कारण हा विषाणू भारतात आधीच आहे. मुलांना या विषाणूचा त्रास होतो."

राव पुढे म्हणाले की, "विषाणूबाधित मुलीच्या कुटुंबाचा कुठेही प्रवास करण्याचा कोणताही इतिहास नाही. विषाणूचे चिनी रूप वेगळे आहे की नाही, हे आम्हाला अद्याप माहित नाही. भारत सरकारने आम्हाला अद्याप व्हेरिएशन किंवा म्युटेशनबद्दल काहीच माहिती दिली नाहीय."

विषाणूबाधित मुलाची प्रकृती स्थिर असल्याचेही राव यांनी सांगितले.

चीनने HMPV विषाणूबद्दल काय सांगितलं?

चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाच्या प्रवक्त्या माओ निंग यांच्या पत्रकार परिषदेतही शुक्रवार यासंदर्भात प्रश्न उपस्थित करण्यात आला होता.

त्याच्या प्रत्युत्तरात माओ निंग यांनी उत्तर भागामध्ये हिवाळ्यात श्वसन नलिकेच्या संसर्गाची अधिक प्रकरणं समोर येतात असं सांगितलं होतं.

बीबीसी मराठीच्या बातम्यांसाठी व्हॉट्सअ‍ॅप चॅनल जॉईन करा.

"चीनच्या राष्ट्रीय रोग नियंत्रण विभागानं नुकतीच एक पत्रकार परिषद घेऊन हिवाळ्यात चीनमध्ये श्वसनासंबंधीच्या रोगावर नियंत्रण मिळवण्यासंदर्भातील उपाय योजनांची माहिती दिली होती," असं त्यांनी सांगितलं होतं.

"गेल्या वर्षीच्या तुलनेत यावर्षी हे आजार कमी गंभीर आणि कमी प्रमाणात पसरलेले आढळून येत आहेत. चीनमध्ये प्रवास करणं सुरक्षित असल्याचं आश्वासन मी देऊ इच्छिते," असंही त्यांनी सांगितलं.

महाराष्ट्र सरकारनेही जारी केल्या सूचना

महाराष्ट्रात अद्याप एचएमपीव्ही या विषाणूचा एकही रुग्ण आढळलेला नाही. तरीही खबरदारीसाठी सरकारनं काही दिशानिर्देश जारी केले आहेत.

ह्युमन मेटान्यूमो व्हायरस (HPMV) हा श्वसनाच्या तीव्र संसर्गाचं प्रमुख कारण आहे. नेदरलँड्समधील शस्त्रज्ञांनी 2001 मध्ये याची ओळख पटवली होती. हा हंगामी रोग असून त्यामुळं श्वसन संसर्ग आणि सर्दीसारखा त्रास होतो, असं DGHS आणि Director, NCDC, MoH&FW, GOI यांनी जाहीर केलेल्या निवेदनात म्हटलं आहे.

खबरदारीचा भाग म्हणून नागरिकांनी काय करावे आणि काय करू नये याबाबत सूचनाही महाराष्ट्र सरकारने दिल्या आहेत.

काय करावे :

काय करू नये :

भारतातील डॉक्टरांचं म्हणणं काय आहे?

दिल्लीच्या सर गंगाराम रुग्णालयातील बाल रुग्ण विभागाचे डॉक्टर सुरेश गुप्ता यांनी पीटीआय या वृत्तसंस्थेशी बोलताना हा काही नवा विषाणू नसल्याचं सांगितलं.

ते म्हणाले की, "याबाबत वीस वर्षांपासून माहिती उपलब्ध आहे. हिवाळ्याच्या काळात याच्या संसर्गाची प्रकरणं समोर येतात. हा फ्लूसारखा विषाणू आहे."

डॉक्टर सुरेश गुप्ता यांच्या मते, यासाठीही सामान्य सर्दीला दिली जाणारी औषधंच दिली जातात. तसंच आजारी व्यक्तीला आरामाचा सल्ला दिला जातो. बहुतांश प्रकरणांत रुग्णालयात दाखल करण्याचा सल्लाही दिला जात नसल्याचंही त्यांनी सांगितलं.

याच रुग्णालयातील चेस्ट मेडिसिन विभागाचे वरिष्ठ डॉक्टर बॉबी भालोत्रा म्हणाले की, "आतापर्यंत या विषाणूच्या संसर्गाची जी प्रकरणं समोर आली आहेत, त्यात अगदी किरकोळ लक्षणं दिसली."

"पण दम्यामुळं आधीच त्रास असलेले रुग्ण आणि क्रॉनिक ऑब्सट्रक्टिव्ह पल्मनरी डिसिज (सीओपीडी, ज्यात श्वास घ्यायला त्रास होतो) च्या रुग्णांना यामुळं जास्त त्रास होऊ शकतो. त्यांना श्वास घ्यायला त्रास, थकवा आणि ताप अशा समस्यांचा सामना करावा लागू शकतो."

"सध्या भारतात या विषाणूचा जो प्रकार आहे त्यामुळं फार गंभीर संसर्ग होत नाही. ज्याप्रकारे कोविडचा विषाणू गंभीर रुप धारण करत होता, त्यामुळं रेस्पिरेटरी फेल्योर व्हायचं. तसं यात अजून पाहायला मिळालं नाही. चीनमधील या विषाणूचा स्ट्रेन किती घातक आहे तेही काही दिवसांत समजेल."

HMPV ची कशी झाली सुरुवात?

सोशल मीडियावर काही दिवसांपासून चीनच्या रुग्णालयांत गर्दी होत असल्याचे व्हीडिओ व्हायरल होत आहेत. त्यामध्ये रुग्णांना फ्लूसारखी लक्षणं दिसत असल्याचं समोर आलं.

त्यानंतर पुन्हा एकदा नव्या विषाणूचा धोका निर्माण होण्याची चर्चा सुरू झाली. त्याबाबत चिंता व्यक्त केली जाऊ लागली.

पाच वर्षांपूर्वी कोविडच्या विषाणूनं जगभरातील 100 पेक्षा जास्त देशांमध्ये धुमाकूळ घातला होता. त्या विषाणूची उत्पत्ती चीनच्या वुहानमधील एका बाजारातून झाल्याचं म्हटलं जातं.

चीनचे सरकारी संकेतस्थळ ग्लोबल टाइम्सनुसार, उत्तर चीनच्या काही भागांबरोबरच बीजिंग, दक्षिण पश्चिम भागातील चोंगकिंग शहर, दक्षिणी चीनचा गुआंगदोंग प्रांत या ठिकाणीही एचएमपीव्हीची प्रकरणं समोर आली आहेत.

27 डिसेंबर 2024 ला रॉयटर्स वृत्तसंस्थेमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका रिपोर्टनुसार चीनच्या आरोग्य संस्थांनी सांगितलं होतं की, हिवाळ्यात श्वसनासंबंधीच्या आजारात होणारी वाढ पाहता त्यांनी निगराणी सुरू केली आहे.

या निगराणीबाबत चीनच्या राष्ट्रीय रोग नियंत्रण संस्थेचे प्रमुख ली जेंगलॉन्ग यांनी अज्ञात कारणामुळं होणाऱ्या न्यूमोनियामुळं वाढणाऱ्या प्रकरणांवर निगराणी ठेवणार असल्याचं म्हटलं होतं.

रॉयटर्सनं एका वृत्तात चीनच्या सरकारच्या हवाल्यानं जारी करण्यात आलेल्या निवेदनाच्या आधारे दिलेल्या माहितीनुसार, चीनमध्ये डिसेंबर महिन्याच्या तिसऱ्या आठवड्यात श्वसनाशी संबंधित आजाराच्या रुग्णांमध्ये मोठी वाढ झाल्याचं पाहायला मिळालं.

या रिपोर्टनुसार समोर आलेल्या रुग्णांत रायनोव्हायरस आणि ह्युमन मेटान्यूमो व्हाइरस (एचएमपीव्ही) च्या संसर्गाची अधिक प्रकरणं आहेत. संसर्गाची सर्वाधिक प्रकरणं उत्तर भागातील असून संसर्ग होणाऱ्यांमध्ये 14 वर्षाखालील मुलांची संख्या सर्वाधिक आहे.

या विषाणूचा उगम नेमका कुठून झाला याबाबत मात्र अद्याप माहिती मिळाली नसल्याचं या रिपोर्टमध्ये म्हटलं आहे.

चीनच्या शेजारी देश चिंतेत

इंडोनेशियाच्या आरोग्य मंत्रालयानं काही दिवसांपूर्वी एक निवेदन जाही केलं आहे. त्यात चीनमध्ये इनफ्लुएन्झा ए आणि श्वसनाच्या आजाराशी संबंधित इतर विषाणूंबाबत चिंता व्यक्त करण्यात आली होती.

इंडोनेशियाची वृत्तसंस्था अंताराच्या वृत्तानुसार सोशल मीडियावर चीनचा व्हीडिओ समोर आल्यानंतर इंडोनेशियाच्या आरोग्य मंत्रालयाच्या प्रवक्त्या विद्यावती यांनी लोकांना याबाबत सजग राहण्याच्या सूचना केल्या आहेत. तसंच मास्कचा वापर साबणानं हात धुणे अशी खबरदारी घेण्याच्या सूचनाही दिल्या आहेत.

त्यांनी म्हटलं की, "इंडोनेशिया, चीनमध्ये एचएमपीव्हीच्या संसर्गावर लक्ष ठेवून आहे. देशात येणाऱ्या एंट्री पॉइंट्सवर निगराणी केली जात आहे. यात विदेशातून येणाऱ्या ज्या प्रवाशांमध्ये फ्लूसारखी लक्षणं दिसत आहेत, त्यांना क्वारंटाईन (विलगीकरण) करणे अशा पावलांचा समावेश आहे."

हाँग काँगच्या फ्री प्रेसनं काही दिवसांपूर्वी एका रिपोर्टमध्ये हाँग काँगमध्ये एचएमपीव्ही संसर्गाची काही प्रकरणं समोर आल्याचं सांगितलं. पण त्याचा आकडा कमी आहे.

एका एपिडेमियोलॉजिस्टच्या हवाल्यानं देण्यात आलेल्या रिपोर्टमध्ये चीनप्रमाणं याठिकाणी अशा प्रकारच्या विषाणूच्या संसर्गाची प्रकरणं वाढली नसल्याचं त्यांनी म्हटलं आहे.

एचएमपीव्ही विषाणू काय आहे?

सायन्स डायरेक्टच्या माहितीनुसार, या विषाणूची उत्पत्ती 200 ते 400 वर्षांपूर्वी चिमणीद्वारे झाली होती. पण तेव्हापासून या विषाणूने स्वतःमध्ये अनेक बदल केले आहेत. आता या विषाणूमुळं चिमण्यांना संसर्ग होत नाही.

अमेरिका सरकारच्या सेंटर फॉर डिसिज कंट्रोल अँड प्रिव्हेन्शन (सीडीसी) नुसार मानवाला 2001 मध्ये याबाबत माहिती मिळाली होती. म्हणजे याचा संसर्ग मानवाला होऊ शकतो, याची माहिती मिळाली होती.

या विषाणूचा संसर्ग सर्वच वयोगटातील लोकांना होऊ शकतो. यामुळं रुग्णाला ताप, खोकला, नाक चोंदणे, श्वास घ्यायला त्रास होणे याचा सामना करावा लागू शकतो.

याचा संसर्ग वाढला तर या विषाणूमुळं ब्रोन्काइटिस किंवा न्यूमोनियादेखिल होऊ शकतो.

या विषाणूचा इन्क्यूबेशन पीरियड साधारणपणे तीन ते सहा महिने असतो. पण आजारपणाचा काळ कमी जास्त असू शकतो. संसर्ग किती गंभीर आहे, यावर ते अवलंबून असतं.

एचएमपीव्ही कसा पसरतो?

खोकलताना किंवा शिंकताना बाहेर पडणाऱ्या तुषारांतील कणांद्वारे या विषाणूचा प्रसार होतो आणि इतरांना संसर्ग होतो.

हाथ मिळवणे, गळा भेट घेणे किंवा एकमेकांना स्पर्श केल्यानेही हा विषाणू पसरू शकतो.

खोकला किंवा शिंकल्याने एखाद्या भागावर तुषार पडले असतील आणि त्याठिकाणी स्पर्श केलेला हात आपण चेहरा, नाक, डोळे किंवा तोंडाला स्पर्श केला तरीही संर्ग होऊ शकतो.

काय काळजी घ्यावी?

भारतीय आरोग्य सेवांचे महासंचालक डॉक्टर अतुल गोयल यांच्या मते, एचएमपीव्ही विषाणूचा संसर्ग असलेली व्यक्ती किंवा एखाद्याला सर्दी असेल तर त्याच्यापासून दूर राहा.

खोकलताना-शिंकताना तोंडावर रुमाल किंवा कापड ठेवा. त्यासाठी वेगळा रुमाल किंवा टॉवेल वापरा. काही तासांनी ते साबणाने स्वच्छ धुवा.

सर्दी-खोकला असेल तर मास्क परिधान करा आणि घरीच आराम करा.

अमेरिकेच्या सरकारच्या सीडीसीच्या मते, सापण आणि पाण्याने किमान 20 सेकंद हात धुवा.

तुम्ही वापरत असलेली भांडी इतरांना वापरू देऊ नका.

या विषाणूसाठी अँटि व्हायरल औषध किंवा लस तयार केलेली नाही. यासाठी सामान्य सर्दी-खोकला यासाठी दिली जाणारीच औषधं दिली जातात, असं डॉक्टरांचं म्हणणं आहे.

पण ज्यांना आधीपासून श्वसनासंबंधी काही आजार असेल त्यांना या विषाणूमुळं त्रास होऊ शकतो. अशावेळी डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.

बीबीसीसाठी कलेक्टिव्ह न्यूजरूमचे प्रकाशन.