Amerika na Israel byagabye igitero bihuriyeho kuri Irani, mu gihe Tehran irimo kwihorera

Igihe co gusoma: iminota 6

Amerika na Israel byagabye igitero kuri Irani, mu gihe Perezida Donald Trump avuga ko "ibikorwa [operations] binini by'imirwano" birimo kuba.

Bibaye nyuma yuko Minisitiri w'ingabo wa Israel, Israel Katz, avuze ko igihugu cye cyagabye "igitero cyo kuburizamo" kuri Irani, mu gihe ingabo za Israel zivuga ko mu kwihimura Irani yarashe ibisasu bya misile ku butaka bwa Israel.

Minisitiri w'intebe wa Israel Benjamin Netanyahu yashishikarije Abanya-Irani bo mu moko yose kwitura (kwikuraho) umutwaro w'igitugu no gushyiraho Irani irangwamo "ubwisanzure n'amahoro".

Perezida Trump yabwiye Abanya-Irani ko "isaha y'ubwisanzure iri hafi", abasaba "gufata ubutegetsi bwanyu".

Amafoto agaragaza umwotsi uzamuka hejuru y'umurwa mukuru Tehran wa Irani, mu gihe ibiturika byumvikanye mu mijyi itanu itandukanye yo muri icyo gihugu.

Imijyi itanu yo muri Irani yarashweho mu gitero cy'Amerika na Israel. Amakuru avuga ko ibiro by'umutegetsi w'ikirenga wa Irani n'ibiro bya perezida i Tehran na byo byarashweho.

Mu kwihorera, Irani yarashe ibisasu muri Qatar, Bahrain, Kuwait no muri Emira Zunze Ubumwe z'Abarabu (UAE).

Irani yasezeranyije gukoresha 'ubushobozi bwose bwo kwirwanaho' mu kurinda ubusugire bwayo

Minisitiri w'ububanyi n'amahanga wa Irani Abbas Araghchi avuga ko igihugu cye kizakoresha ubushobozi bwose bwa gisirikare mu kwirinda, bujyanye n'uburenganzira bwacyo bwo kwirwanaho.

Itangazo rivuga ko Araghchi yaganiriye kuri telefone na bagenzi be bo mu bihugu nka Saudi Arabia (Arabie Saoudite), UAE, Qatar, Kuwait, Bahrain na Iraq, ababwira ko Irani izakoresha "ubushobozi bwayo bwose bwo kwirwanaho n'ubwa gisirikare bugengwa n'uburenganzira bwemewe n'amategeko bwo kwirwanaho" mu kurinda ubusugire bwa Irani.

Minisitiri Araghchi "yibukije" ibyo bihugu "inshingano yabyo yo kwirinda ikoreshwa nabi ry'ibigo byabyo n'ubutaka bwabyo" bikozwe n'Amerika na Israel mu gutera, nkuko iryo tangazo ribivuga.

Amakuru yo mu bitangazamakuru byo muri Israel avuga ko Israel yafunze ikirere cyayo ku ndege za gisivile nyuma y'iki gitero cyo mu gitondo cyo ku wa gatandatu.

Ibiro ntaramakuru Tasnim byo muri Irani, bifite aho bihuriye n'umutwe wihariye wa gisirikare wo mu ngabo za Irani witwa 'Islamic Revolutionary Guard Corps', byatantaje ko ikirere cya Irani na cyo cyafunzwe.

Amerika imaze igihe yongera igitutu kuri leta ya Irani kugira ngo yemere amasezerano mashya kuri gahunda yayo ya nikleyeri. Ku wa gatanu, Trump yavuze ko atishimiye aho Irani ihagaze mu biganiro kuri nikleyeri.

Ibitangazamakuru byo mu mahanga akenshi byangirwa kujya gutara amakuru muri Irani, ibyo bikagabanya cyane ubushobozi bwabyo bwo kubona amakuru y'ibibera imbere muri icyo gihugu.

'Operation' yiswe 'Umutontomo w'Intare'

Minisitiri w'intebe wa Israel Benjamin Netanyahu yavuze ko ubutegetsi bwa Irani "ntibugomba kugira intwaro kirimbuzi za nikleyeri"

Mu itangazo yasohoye, Netanyahu yagize ati: "Bavandimwe, baturage ba Israel, mu kanya gato gashize, Israel na Leta Zunze Ubumwe [z'Amerika] twatangiye 'operation' yo gukuraho inkeke ku kubaho [kwacu] iterwa n'ubutegetsi bw'iterabwoba bwo muri Irani.

"Nshimiye inshuti yacu ikomeye cyane, Perezida Donald Trump, ku bw'ubuyobozi bwe bwanditse amateka. Mu myaka 47, ubutegetsi bw'Ayatollah bwakomeje gutera hejuru ngo 'Urupfu kuri Israel', 'Urupfu kuri Amerika'.

"Bwamennye amaraso yacu, bwica Abanyamerika benshi, butsembatsemba abaturage babwo bwite. Ubu butegetsi bwica bw'iterabwoba ntibugomba kugira intwaro kirimbuzi za nikleyeri zatuma bushobora guteza inkeke ku nyokomuntu yose. Igikorwa cyacu duhuriyeho [n'Amerika] kizatuma habaho uburyo bwo gutuma Abanya-Irani b'intwari bafata icyemezo ku buzima bwabo."

Netanyahu yashishikarije Abanya-Irani bo mu moko yose kwitura (kwikuraho) umutwaro w'igitugu no gushyiraho Irani irangwamo "ubwisanzure n'amahoro".

Yinginze Abanya-Israel ngo bakomeze gukurikiza amabwiriza bahabwa n'ubuyobozi bukuru bw'ingabo, avuga ko "mu minsi iri imbere", muri iyi 'operation' yiswe ''The Roar of the Lion' (cyangwa 'Umutontomo w'Intare', ugenekereje mu Kinyarwanda), bizasaba kwihangana no gushikama.

Ati: "Twese hamwe turi kumwe, twese hamwe tuzarwana, kandi twese hamwe tuzatuma Israel ibaho ubuziraherezo."

Mu butumwa bwa videwo y'iminota umunani yatangaje ku rubuga nkoranyambaga Truth Social, Trump yavuze ko Amerika yatangiye "ibikorwa [operations] binini by'imirwano" muri Irani.

Yongeyeho ko kugeza ku wa gatanu "icyemezo cya nyuma" kijyanye no kuba Amerika yatera Irani kitari cyagafashwe – ariko yongeyeho ko atishimiye aho Irani ihagaze mu biganiro kuri nikleyeri.

Trump yavuze ko Irani "ntiyashakaga duhura ibyo tugomba kugira", ashimangira ko Irani "ntishobora kugira intwaro kirimbuzi za nikleyeri".

Mu itangazo rye ku rubuga Truth Social, Perezida w'Amerika yavuze ko Irani "yagerageje kongera kubaka gahunda yayo ya nikleyeri no gukomeza gukora misile ziraswa kure ubu zishobora guteza inkeke ku nshuti zacu nziza cyane no ku nshuti z'i Burayi, ingabo zacu ziri mu mahanga ndetse [misile] zishobora vuba aha kugeza ku butaka bw'Amerika".

Yavuze ko Amerika irimo gukora igikorwa "kinini" cyo "kwirinda ko iki gitugu kibi cyane cy'ubuhezanguni giteza inkeke Amerika".

Ati: "Twashatse kenshi amasezerano. Twaragerageje."

Yongeyeho ati: "Tugiye gusenya misile zabo ndetse dushyire hasi ku butaka uruganda rwabo rwa misile. Ruzasenywa... burundu."

Kuri manda ye ya mbere, Trump yikuye mu masezerano ya nikleyeri hagati y'Amerika na Irani yo mu gihe cy'ubutegetsi bwa Obama, nuko asubizaho ibihano byashegeshe cyane ubukungu bwa Irani.

Mu mwaka ushize, ubutegetsi bw'Amerika bwongeye gutangira ibiganiro bigamije kugera ku masezerano mashya na Irani, mbere y'intambara yamaze iminsi 12 hagati ya Irani na Israel.

Ibiganiro biziguye i Genève mu Busuwisi hagati y'Amerika na Irani byabaye muri iki cyumweru, impande zombi zivuga ko intambwe yatewe iganisha ku kugera ku masezerano.

Washington yakomeje kongera igitutu kuri Tehran ngo yemere amasezerano mashya kuri gahunda yayo ya nikleyeri, Trump yakomeje kuvuga ko Amerika "iriteguye, ifite ubushake, ndetse ifite ubushobozi" bwo gukorana "umuvuduko n'urugomo, bibaye ngombwa".

Mbere, ubwo yari abajijwe niba ubushyamirane bushobora kugeza ku ntambara yaguye mu karere k'uburasirazuba bwo hagati, Trump yabwiye abanyamakuru mu busitani bw'imbere y'ibiro bye (White House) ko "buri gihe haba hari ibyago".

Yongeyeho ati: "Igihe habaye intambara, haba hari ibyago by'ikintu icyo ari cyo cyose – icyiza n'ikibi."

Ibitero bya Irani ku bihugu byo mu karere

I Doha mu murwa mukuru wa Qatar humvikanye ibiturika, mu gihe minisiteri y'ingabo ya Qatar yavuze ko yafashe misile nyinshi, uko bigaragara zari zerekezaga ko ku kibuga cy'indege za gisirikare cya al Udeid, cya mbere kinini cyane cy'Amerika muri aka karere.

Minisiteri y'ubutegetsi bw'igihugu ya Qatar yavuze ko ibyo bitero nta cyo byangije.

Ibiturika byanumvikanye muri Emira Zunze Ubumwe z'Abarabu (UAE), muri Bahrain no muri Kuwait.

Ibiro ntaramakuru bya UAE byavuze ko umuntu umwe yishwe nyuma yuko icyo gihugu gifashe misile za Irani.

Muri Bahrain, ibiro ntaramakuru bya leta byatangaje ko misile zakubisa ku kigo cya gisirikare cy'ingabo zirwanira mu mazi z'Amerika, kikaba ari icyicaro gikuru cy'amato y'intambaro y'intambara y'Amerika azwi nka 'US Fifth Fleet'.

Ntibisobanutse ibyangiritse. Irani yari yasezeranyije kurasa ku bigo bya gisirikare by'Amerika byo mu karere igiye yari kuba itewe.

Leta y'Ubwongereza ivuga ko idashaka kubona "intambara yagutse mu karere" k'uburasirazuba bwo hagati. BBC yumva ko Ubwongereza nta ruhare bwagize muri iki gitero.