''မော်စကိုမှာထပ်တွေ့နိုင်မလား'' - ထရမ့်နဲ့ ပူတင် တွေ့ဆုံမှုအပြီး သိသင့်တဲ့ ၅ ချက်

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် နဲ့ ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမာပူတင်တို့ကြား အနိုင် အရှုံး လောင်းကြေး ပမာဏ ကြီးမားနိုင်တဲ့ ဒီတွေ့ဆုံမှုဟာ ယူကရိန်းစစ်ပွဲ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် လွှမ်းမိုးနိုင်မယ့် အရေးပါတဲ့ ခြေလှမ်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရပါတယ်။

အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်မရပေမဲ့ မော်စကိုကို ဖိတ်ကြားချက် အပါအဝင် ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးကြား သုံးနာရီကြာ တွေ့ဆုံနိုင်မှုဟာ အဖြေထက် မေးခွန်းတွေ ပိုထွက်လာစေပါတယ်။

ဒီအလက်စကာ တွေ့ဆုံမှုကနေ အဓိက အချက် ၅ ချက်ကို ကောက်နုတ်ကြည့်ရအောင်ပါ။

ပူတင်ကို ကော်ဇောနီနဲ့ ကြိုဆိုခဲ့

သောကြာနေ့၊ သမ္မတ ဗလာဒီမာပူတင် ကမ္ဘာ့ဇာတ်ခုံပေါ်ကို ပြန်ခြေချတယ်လို့ ပြောလို့ရတဲ့ ဒီခရီးဆိုက်ရောက်ချိန်မှာ အလက်စကာ ကောင်းကင်ယံထက် တိမ်ထူနေပါတယ်။

အလက်စကာက စစ်အခြေစိုက်စခန်း အင်မ်ဒေါ့ဖ်-ရစ်ချက်ဆင် မှာ သမ္မတ ပူတင်အတွက် ကော်ဇောနီက စောင့်ကြိုနေပါတယ်။

လေယာဥ်ပေါ်က ဆင်းပြီး ထရမ့်ဆီ လျှောက်လာတဲ့ ပူတင်ရဲ့ ခြေလှမ်းတွေ နီးကပ်လာတဲ့အခါ ထရမ့်က လက်ခုပ်တီး ကြိုဆိုပါတယ်။ ပြီးတော့ ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးဟာ နွေးထွေးတဲ့ဟန်နဲ့ လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ပြီး ပြုံးပြကြပါတယ်။

မော်စကိုဟာ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှာ စစ်ရေးနည်း အပြည့်အဝ သုံးပြီး ယူကရိန်းထဲ ဝင်တိုက်ချိန်က စလို့အနောက်နိုင်ငံ ခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ ကျဥ်ဖယ်မှုကို ခံထားရတာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အခု အခိုက်အတန့် က ပူတင့်အတွက်တော့ အင်မတန် ထူးကဲတဲ့ အခိုက်အတံ့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျူးကျော်စစ်စတဲ့ အချိန်ကတည်းက ပူတင့် အနေနဲ့ နိုင်ငံတကာ ခရီးတွေ ပြုလုပ်နိုင်ဖို့ရာ အကန့်အသတ်တွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ မြောက်ကိုရီးယားနဲ့ ဘယ်လာရုစ်တို့လို ရုရှားနဲ့ ရင်းနှီးတဲ့ ဆက်ဆံရေးရှိတဲ့ နိုင်ငံတွေကိုသာ ခြေဆန့်ခဲ့ပါတယ်။

အလက်စကာ ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲ ဖြစ်မြောက်လာတဲ့ အချက်သက်သက်ကတင် ပူတင်အတွက် အောင်ပွဲတစ်ခု အသွင်ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီလောက် ခမ်းနားတဲ့ ကြိုဆိုမှုမျိုး ရမယ်လို့ အိပ်မက်တောင် မက်ထားဟန် မတူပါဘူး။

ထရမ့်တက်လာပြီး တိုတောင်းလှတဲ့ သမ္မတသက်တမ်း ခြောက်လတာ ကာလအတွင်း ပူတင် ဟာ အနောက်အုပ်စုရဲ့ အပယ်ခံဘဝကနေ အမေရိကန်မြေမှာ ထရမ့်ရဲ့ မိတ်ဖက်ဆွေဖက်အဖြစ် ကြိုဆိုခံခဲ့ ရတာပါ။

သူတို့နှစ်ဦး ရင်းနှီးစွာ ဆက်ဆံခြင်းရဲ့ အဆုံးစွန် အနေအထားကို တင်ကြို စီမံထားတာ ဟုတ်ပုံ မရတဲ့ ပူတင့်ရဲ့ ရွေးချယ်မှု တစ်ခုက ဖော်ပြပြန်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ ပူတင်ဟာ မော်စကို နံပါတ်ပြားတပ်ထားတဲ့ သူ့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ရုရှား သမ္မတမော်တော်ယာဥ်ကို စီးနင်းမယ့်အစား ထရမ့်ရဲ့ ကျည်ကာ ဇိမ်ခံ လင်မိုဇင်း ကားနဲ့ အတူစီးနင်း လိုက်ပါဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

မော်တော်ကားထွက်ခွာသွားချိန်မှာ ကင်မရာတွေ အနီးကပ် ချဲ့ကြည့်တဲ့ မြင်ကွင်းတွေမှာ ကားနောက်ခန်းထဲ ထိုင်ပြီး ရယ်မောနေတဲ့ ပူတင်ကို တွေ့ရပါတယ်။

တခါမှ မကြုံစဖူး မေးခွန်းတွေနဲ့တော့ ပူတင် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရ

ပူတင်ဟာ သူ့ရဲ့ ရုရှားသမ္မတအဖြစ် ၂၅ နှစ်တာ ကာလအတွင်း နိုင်ငံတွင်းမီဒီယာအပေါ် အပြည့်အဝထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး စာနယ်ဇင်း လွတ်လပ်ခွင့်တွေကို ချိုးနှိမ်ခဲ့ပါတယ်။ သတင်းအချက်အလက်တွေမှာလည်း သူတို့ရဲ့ ဝါဒဖြန့်မှုနဲ့ သာအစားထိုးခဲ့ပါတယ်။

ရုရှားနိုင်ငံထဲ သတင်းထောက်တွေ ဝင်ခွင့်ကိုလည်း အမြဲလိုငြင်းပယ်ပါတယ်။

အလက်စကာ လေဆိပ်ကို ဆင်းသက်ပြီး မိနစ်ပိုင်းအကြာမှာ ဂျာနယ်လစ်တစ်ဦးက "ခင်ဗျား အရပ်သားတွေကို သတ်ဖြတ်နေတာတွေကို ရပ်မှာလား'' ဆိုတဲ့ မေးခွန်းက သူ့ကို စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်နိုင်ပေမဲ့ ဘာမှပြန်ဖြေတာမရှိဘဲ ပခုံးတွန့်ပြီး အကြည့်လွှဲသွားပါတယ်။

အကျဥ်းချုံးသလို နည်းနည်းလည်း ဝရုန်းသုန်းကားဆန်နေတဲ့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲအမည်ခံ ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်း ရိုက်ခွင့်ပြုတဲ့နေရာမှာ ရုရှားဘာသာ စကားပြော သတင်းထောက်အပါအဝင် တခြားသတင်းထောက်တွေက သမ္မတဇလန်းစကီးနဲ့ သုံးနိုင်ငံထိပ်သီးအစည်းအဝေးအတွက် သမ္မတ ပူတင် အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီလားလို့ အော်ဟစ်မေးခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပူတင်ဆီကနေ သူ့ရဲ့ လျို့ဝှက်တဲ့ အပြုံးနဲ့ ပြုံးပြတာထက်ပိုပြီး ထင်ရှားတဲ့ တုံ့ပြန်မှုမျိုး မရခဲ့ပါဘူး။

ဆွေးနွေးပွဲတွေ က မျှော်မှန်းထားတာထက် စောပြီး ပြီးဆုံးတဲ့အခါ ဘာတွေပြောခဲ့နိုင်လဲ

ကမ္ဘာ့မီဒီယာတွေက သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတစ်ခုပြုလုပ်မယ်လို့ မျှော်လင့်ထားပေမဲ့ ထရမ့်နဲ့ ပူတင် နှစ်ဦးလုံးက ထုတ်ပြန်ချက်တွေ ကိုယ်စီ ဖတ်ခဲ့ပြီး၊ သတင်းထောက်တွေကို မေးခွန်းထုတ်ခွင့်မပြုခဲ့ပါဘူး။

ပူတင်က ပထမဆုံး စကားစပြောသူဖြစ်ပါတယ်။ အိမ်နီးနားချင်းတွေ စကားပြောသလိုမျိုး ခံစားမိစေတဲ့ အပြုသဘောဆောင်ပြီး အပြန်အလှန် လေးစားမှု ရှိတဲ့ ဆွေးနွေးပွဲ လို့ ပူတင်က ဆိုပါတယ်။ ပြီးတဲ့ အခါ အလာစကာဟာ ရုရှားပိုင်နက် ဖြစ်ခဲ့တဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို အတိုချုပ် ထည့်ပြောပါတော့တယ်။

ပူတင်ပြောနေချိန်မှာ ထရမ့်က တိတ်တိတ်ဆိတ်ဆိတ် ရပ်နေပါတယ်။ ပူတင် စစကားပြောပြီး မိနစ်တချို့ကြာမှပဲ အခု ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲ လုပ်ရတဲ့ အကြောင်းအရင်းကို ပူတင့် ပါးစပ်ကနေ "ယူကရိန်း အခြေအနေ" ဆိုပြီး ရည်ညွှန်းလို့ စပြီး ပြောပါတယ်။

အဲဒီလို ပြောတဲ့ အခါ၊ ဘာသဘောတူမှုလဲ ဆိုတာ အတိတကျ မပြောတဲ့ သဘောတူမှု ရလာတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အခု အဲဒီလို ရလာပေမယ့် ငြိမ်းချမ်းရေး တကယ်ရနိုင်ဖို့ဆို ပဋိပက္ခရဲ့ "အရင်းခံ အကြောင်းတရားတွေ" ကို ဖယ်ရှားပစ်ရမယ်လို့လည်း ဆိုသွားပါတယ်။

အဲဒီ အပြောဟာ ကိယက်ဗ် အပါအဝင် တခြား နိုင်ငံတွေ အတွက် သတိပေး ခေါင်းလောင်းသံ ဖြစ်သွားစေပါတယ်။ စစ်ပွဲ စကတည်းက အပစ်ရပ် မဖြစ်မြောက်စေခဲ့တဲ့ သဘောတူ လိုက်လျောဖို့ရာ ခက်တဲ့ ပူတင့်ရဲ့ အမြင့်မားဆုံး တောင်းဆိုချက်တွေကို အတိုချုပ် ပြန်ပြောလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ပူတင် တောက်လျှောက် တောင်းဆိုနေခဲ့တာက ယူကရိန်းရဲ့ ဒေသတွေ ဖြစ်တဲ့ ခရိုင်းမီးယား၊ ဒွန်းနက်စ်၊ လုဟန့်စ်၊ ဇပိုရေးရှားနဲ့ ခါဆွန် တို့ကို ရုရှားရဲ့ အချုပ်အခြာ ပိုက်နက် မြေ အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုရေး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ယူကရိန်း အနေနဲ့ စစ်ရေး အပြုအမူတွေ မလုပ်ရဘူး၊ ကြားနေရမယ်၊ ယူကရိန်းရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ အသစ်မှာ နိုင်ငံခြား တိုင်းပြည်တွေရဲ့ ပါဝင် ပတ်သက်မှု မရှိရဘူးလို့ ပူတင်က အစဉ်တစိုက် ပြောနေခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီ တောင်းဆိုချက်တွေဟာ ကိယက်ဗ်ဘက်က ဘယ်လိုမှ မလိုက်လျောနိုင်တဲ့ အတိုင်းအတာ ပမာဏမျိုး ဖြစ်နေပါတယ်။ ရုရှားကလည်း အခုလို သွေးထွက်သံယို စစ်ပွဲကို ၃နှစ်ခွဲတာ ဆင်နွှဲပြီးချိန်အထိ ဒီ တောင်းဆိုချက်တွေကို ဆက်လက် ဆုပ်ကိုင်ထားတာ ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီ အရာတွေမှ မရရင် ယူကရိန်းနဲ့ကြားဘယ်လို သဘောတူမှုမှ လုပ်လာဖွယ် မရှိပါဘူး။

စကားလုံးနဲ့ မပြောနိုင်တဲ့ အတွေးများ၊ ခံစားချက်များ၊ရည်ရွယ်ချက်များ

အင်မတန်မှ ထူးခြားတာကတော့ ယူကရိန်း အရေးအပေါ် အခြေခံပြီး ခုလို ရုရှားသမ္မတနဲ့ ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲ လုပ်တာ ဖြစ်ပေမယ့် ထရမ့် စကားပြောတဲ့ အလှည့်မှာ သူ့ပါးစပ်က ယူကရိန်း ဆိုတာ တစ်ခွန်းမှ ပြောမသွားသလို၊ အပစ်ရပ် သဘောတူမှု အလားအလာ အကြောင်းလည်း တစ်ခွန်း တစ်ပါဒမှ ထည့် ပြောမသွားပါဘူး။

ပဋိပက္ခနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အနီးစပ်ဆုံး သူ ရည်ညွှန်းပြောသွားတာက "တစ်ပတ်ကို လူ ငါးထောင်၊ ခြောက်ထောင်၊ ခုနစ်ထောင်" သေဆုံးနေတာကြောင့် ပူတင်လည်း ဒီ သွေးထွက်သံယိုမှုကို အဆုံးသတ်လိုတယ်ဆိုတာ သူ သတိထားမိပါတယ်လို့ ထရမ့်က ဆိုပါတယ်။

ပုံမှန်ဆို စကားအများကြီးပြောလေ့ ရှိတဲ့ ထရမ့်က ဒီ တစ်ခေါက်မှာတော့ ပူတင်ထက် ပြောစရာ စကား နည်းပါးပုံ ရနေပါတယ်။ သူ့ထုတ်ပြန်ချက်ဟာ ဘာမှ တိတိကျကျ ရေရေရာရာ ပြောဆိုထားတာမျိုး မပါဝင်နေတာ သိသာနေပါတယ်။ စကားလုံးတွေက ယေဘုယျ ဆန်လှပါတယ်။

"ကျွန်တော်တို့ သဘောတူထားတဲ့ အချက်တွေ အများကြီးရှိပါတယ်" လို့ ထရမ့်က ဆိုပါတယ်။ အလွန်အကျိုးဖြစ်ထွန်းတဲ့ တွေ့ဆုံမှုတစ်ခုလို့ဆိုပြီး "ကောင်းမွန်တဲ့ တိုးတက်မှု" ကို ရရှိခဲ့တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဘယ်လို အသေးစိတ်အချက်အလက်မှ မမျှဝေခဲ့ဘဲ ယူကရိန်းပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေးအတွက် တိကျခိုင်မာတဲ့ ခြေလှမ်းတွေ လှမ်းခဲ့ပုံ မပေါ်ပါဘူး။ ဘယ်လို အဓိက သဘောတူချက်မှ ထွက်ပေါ် မလာသလို၊ သမ္မတ ဇလန်းစကီးပါဝင်တဲ့ သုံးနိုင်ငံတွေ့ဆုံမှုဖြစ်နိုင်တယ်လို့လည်း မကြေညာခဲ့ပါဘူး။

ဒါအပြင် မော်စကို သက်သာရာ ရနိုင်တာက ထရမ့် အစောပိုင်းကပြောထားတဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး မအောင်မြင်ရင် နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်လာမယ်ဆိုတဲ့ ခြိမ်းခြောက်ထားတဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ အကျိုးဆက်ဆိုတဲ့ အကြောင်းလည်း ဖော်ပြတာ မရှိပါဘူး။

"ကျွန်တော်တို့ အဲဒီကိုမရောက်ခဲ့ဘူး (လိုချင်သလောက် မဖြစ်ခဲ့ဘူး)" လို့ ထရမ့်က ဝန်ခံပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အကောင်းမြင်စိတ် ပုံစံနဲ့ မရေမရာ ထည့်ပြီး ပြောတာက "ဒါပေမယ့် ကျွန်တော်တို့ အဲဒီကို ရောက်ဖို့ အရမ်းကောင်းတဲ့ အခွင့်အလမ်း ရှိပါတယ်" လို့ ဆိုပါတယ်။

'နောက်တစ်ကြိမ် မော်စကိုမှာ'လို့ ပူတင်က အင်္ဂလိပ်လို ရှားရှားပါးပါး ပြောခဲ့

ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲက ယူကရိန်း ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် မြင်သာထင်သာ ရှိစေမယ့် တိုးတက်မှုကို မပေးနိုင်ပေမဲ့ ရုရှားနှင့် အမေရိကန်တို့ကြား အပြန်အလှန်ဆက်ဆံရေးကို ခိုင်မြဲစေခဲ့ပါတယ်။

ပူတင်ရဲ့ လေယာဉ်ခြေရင်းမှာ ကော်ဇောနီခင်းထားသလို အမေရိကန်စစ်သည်တွေကလည်း အရိုအသေပေး ကြိုဆိုခဲ့ပါတယ်။ သမ္မတနှစ်ဦး လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ပြီး ပြုံးပြနေတဲ့ ပုံတွေကလည်း ဆိုရှယ်မီဒီယာပေါ်မှာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပါတယ်။

သူတို့ရဲ့ ကြေညာချက်ကို အဆုံးမသတ်မီမှာ ပူတင်က အမေရိကန်သမ္မတ မကြာခဏ ပြောဆိုလေ့ရှိတဲ့ အချက်တစ်ချက်ကို ကိုးကားခဲ့ပါတယ်။ ထရမ့်သာ အမေရိကန် သမ္မတ ဖြစ်နေချိန်မှာဆို ယူကရိန်းပဋိပက္ခဟာ ဘယ်သောအခါမှ စတင်လာဖွယ် ရှိမှာမဟုတ်ဘူး ဆိုတဲ့ စကားပါ။

ထရမ့်က တွေ့ဆုံပွဲဟာ "တိုးတက်မှုကြီးမားတယ်" လို့ အခိုင်အမာပြောဆိုပေမယ့်၊ အလက်စကာ ထိပ်သီးအစည်းအဝေး ကနေ ဘယ်လို အတိတကျ အကြောင်းအရာမှ ထွက်ပေါ် မလာခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးကတော့ နောက်တကြိမ်တွေ့ဆုံမှုအတွက် တံခါးဖွင့်ခဲ့ကြပါတယ်။ " ကျွန်တော်တို့ မကြာခင်မှာ ပြန်တွေ့လိမ့်မယ်" လို့ ထရမ့်က ဆိုပါတယ်။

ဘယ်လို ကတိကဝတ်မှ ပေးမထားတဲ့၊ ဘယ်လို လိုက်လျောမှု၊ ဖြေလျှော့မှုမျိုးမှ လုပ်မထားတဲ့ ကြေညာချက် ထုတ်ခဲ့ပြီးနောက်မှာ ပူတင်ဟာ အင်္ဂလိပ်လို ပြောဖို့ထိအောင် သူ့အနေနဲ့ သက်တောင့်သက်သာ ခံစားရပုံ ပေါ်ပါတယ်။ ပူတင်ပါးစပ်က အင်္ဂလိပ်လို ကြားရတယ်ဆိုတာ အင်မတန် ကြုံတောင့်ကြုံခဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သူက ထရမ့် ကိုကြည့်ပြီး "နောက်တစ်ခါ မော်စကိုမှာ" လို့ အင်္ဂလိပ်လို ပြောလိုက်ပါတယ်။

"အိုး၊ ဒါ စိတ်ဝင်စားစရာပါပဲ" လို့ ထရမ့်က ပြန်ပြောပါတယ်။ "အဲဒါက ကျွန်တော့်အတွက် နည်းနည်းတော့စဥ်းစားစေတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒါဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာကို မြင်တယ်" လို့ ထရမ့်က ဆိုပါတယ်။