Mae gan wrthrych sy'n symud fomentwm, sef grymoedd sy’n achosi iddo newid. Mewn ffrwydrad neu wrthdrawiad ceir cadwraeth momentwm, lle bydd ei gyfanswm yn aros yr un fath.
Cyn belled â nad oes grymoedd allanol yn gweithredu ar y gwrthrychau dan sylw, mae cyfanswm y momentwm yn aros yr un fath mewn ffrwydradau a gwrthdrawiadau. Rydyn ni’n dweud bod cadwraeth momentwmMesur sy'n gysylltiedig â mudiant gwrthrych. Mae'n cael ei gyfrifo drwy luosi màs y gwrthrych â'i gyflymder. yn digwydd.
Galli di ddefnyddio’r syniad hwn i gyfrifo màsSwm y mater sydd mewn gwrthrych. Mae màs yn cael ei fesur mewn cilogramau (kg)., cyflymderBuanedd gwrthrych i gyfeiriad penodol. neu fomentwm gwrthrych mewn ffrwydrad neu wrthdrawiad.
Cyfrifiadau momentwm
Dyma enghraifft wedi’i chyfrifo.
Mae dau gerbyd rheilffordd yn gwrthdaro ac yn symud i ffwrdd gyda’i gilydd. Mae màs cerbyd A yn 12,000 kg ac mae’n symud ar 5 m/s cyn y gwrthdrawiad. Mae màs cerbyd B yn 8,000 kg ac mae’n llonydd cyn y gwrthdrawiad. Beth yw cyflymder y ddau gerbyd ar ôl y gwrthdrawiad?
Cam un
Cyfrifo’r cyfanswm momentwm cyn y digwyddiad (cyn y gwrthdrawiad).
\(\text{p} = {\text{m}}\times{\text{v}}\)
Momentwm cerbyd A cyn y gwrthdrawiad = 12,000 × 5 = 60,000 kg m/s
Momentwm cerbyd B cyn y gwrthdrawiad = 8,000 × 0 = 0 kg m/s
Cyfanswm momentwm cyn y gwrthdrawiad = 60,000 + 0 = 60,000 kg m/s
Cam dau
Cyfrifo’r cyfanswm momentwm ar ôl y digwyddiad (ar ôl y gwrthdrawiad).
Oherwydd cadwraeth momentwm, cyfanswm momentwm ar ôl y gwrthdrawiad = 60,000 kg m/s
Cam tri
Cyfrifo’r cyfanswm màs ar ôl y digwyddiad (ar ôl y gwrthdrawiad).
Cyfanswm màs = màs cerbyd A + màs cerbyd B
= 12,000 + 8,000 = 20,000 kg
Cam pedwar
Cyfrifo’r cyflymder newydd.
p = m × v, ond gallwn ni aildrefnu’r hafaliad hwn fel v = p ÷ m
Cyflymder (ar ôl y gwrthdrawiad) = 60,000 ÷ 20,000 = 3 m/s
