Mynegi rhifau fel ffracsiynau a chanrannau
Mynegi un gwerth fel ffracsiwn o un arall
Mewn o grŵp dosbarth o 20 person, mae pum person wedi dewis astudio TGAU Celf. Pa ffracsiwn o’r dosbarth fydd yn astudio TGAU Celf?
Mae pum person o gyfanswm o 20. Gallwn ysgrifennu hyn fel \(\frac {5} {20}\).
Gallwn symleiddio’r ffracsiwn hwn trwy rannu’r rhifiadur a’r enwadur â’r un gwerth:
\(\frac {5 \div 5} {20 \div 5}~=~\frac {1} {4}\)
Question
Ym mis Mehefin, mae’n glawio am wyth diwrnod. Am ba ffracsiwn o’r mis wnaeth hi lawio?
Mae 30 diwrnod ym mis Mehefin, a glawiodd am wyth ohonyn nhw.
Ysgrifennwn hyn fel \(\frac {8} {30}\)
Gall hyn wedyn gael ei symleiddio i:
\(\frac {8 \div 2} {30 \div 2}~=~\frac {4} {15}\)
Er enghraifft, ni allwn gymharu amser mewn munudau a nifer o oriau. Rhaid i ni’n gyntaf drawsnewid yr amser mewn oriau i funudau.
Rydyn ni fel arfer yn newid i’r uned leiaf er mwyn osgoi gorfod gweithio â degolion.
Question
Mae Johnny 20 munud yn hwyr i weld ffilm sy’n ddwy awr o hyd. Pa ffracsiwn o’r ffilm mae e'n ei fethu?
\(\frac {1} {6}\)
2 awr = 2 × 60 = 120 munud.
\(\frac {20} {120}~=~\frac {2} {12}~=~\frac {1} {6}\)
Mynegi un gwerth fel canran o un arall
Unwaith y byddi di wedi mynegi’r swm fel ffracsiwn o un arall, mae’n bosib ei drawsnewid i ganran.
Dull 1
Mewn pentwr o 32 grawnwin, mae 4 wedi llwydo. Pa ganran o’r grawnwin sydd wedi llwydo?
- Mynega hyn fel ffracsiwn: \(\frac {4} {32}~=~\frac {2} {16}~=~\frac {1} {8}\)
- Rhanna’r rhifiadur â’r enwadur: 1 ÷ 8 = 0.125
- Lluosa â 100 i drawsnewid i %: 0.125 × 100% = 12.5%
Dull 2
Dw i'n derbyn £25 o arian poced ac yn gwario £7. Pa ganran yw hyn?
- Mynega hyn fel ffracsiwn: \(\frac {7} {25}\)
- Defnyddia ffracsiynau cywerth er mwyn cael yr enwadur yn 100: \(\frac {7 \times 4} {25 \times 4}~=~\frac {28} {100}\)
- Ysgrifenna hyn fel canran: 28%.
Canfod cynnydd canrannol
Mae 15 pysgodyn yn byw mewn tanc pysgod. Ar ôl blwyddyn mae’r pysgod wedi bridio ac mae yna 20 pysgodyn yno nawr. Beth yw canran y cynnydd yn nifer y pysgod?
- Cyfrifa’r newid: 20 – 15 = 5
- Mynega’r newid fel canran o’r gwerth gwreiddiol: \(\frac {5} {15}~=~\frac {1} {3}~=~{0.333}~=~{33.3\percent}~{o~gynnydd}\)
Canfod lleihad canrannol
Ar ddydd Llun, roedd 45 siocled mewn blwch. Erbyn dydd Gwener, dim ond 12 oedd ar ôl. Cyfrifa’r newid canrannol.
- Cyfrifa’r newid: 45 – 12 = 33
- Mynega’r newid fel canran o’r gwerth gwreiddiol: \(\frac {33} {45}~=~{0.7333333333}~=~{73.3\percent}~{o~leihad}(i~un~lle~degol)\)
