Ўзбекистон ва Дунё: Олтин учун ким қанча бермоқчи ёки Олимпиада медали ҳукумат ва президентларга қанчага тушмоқда? O‘zbekiston Olimpiada Yangiliklar

Ўзбекистон ҳисобидаги биргина олтин медалларнинг ўзи учтага етди...Спортчилар Олимпиададан бир миллион доллар ҳам ишлаб олишлари мумкинми?

Алоқадор мавзулар:

Ким қанча бермоқчи?

Париж Ёзги Олимпиадаси тугашига ҳам саноқли кунлар қолди.

Минтақа ва дунёнинг қай бир давлати ўз совриндорларини қандай тақдирламоқчи экани саволи, таъбир жоиз, янада долзарблик касб этди.

Ҳар бир Олимпиада арафасида ва манзарасида бу кўпчиликни қизиқтирган, ҳатто, дунёнинг етакчи оммавий ахборот воситалари ҳам ўзининг эътиборини қаратувчи савол бўлади.

Ўзбекистон илова аксарият Марказий Осиё давлатлари ҳали Ўйинлар арафасидаёқ ўз ваъдаларини бериб бўлишган, кўзда тутилган бир марталик пул мукофотларининг миқдори ҳатто улар ҳукуматларининг қарорларида ҳам белгилаб қўйилган.

Парижга жўнатиш арафасида Бош вазири мисолида бўладими ёки президентининг тўнғич ўғли - кўзда тутилаётган пул мукофотлари спортчиларга яна бир бор эслатилган.

Ўзбекистон Ўйинларнинг олтин медалини қўлга киритган спортчилари учун $200 000 АҚШ доллари ваъда қилган.

Ким кумуш медалини олса, $100 000 АҚШ доллари беришини айтган.

Париж Ёзги Олимпиадасини бронза медали билан якунлаганлар учун эса, , $50 000 АҚШ доллари миқдоридаги бир марталик пул мукофотини кўзда тутган.

Ўйинларда Ўзбекистонни рекорд сондаги - жами 90 нафар спортчиси намоён этмоқда.

Бу минтақа учун ҳам бу гал энг йирик кўрсаткич бўлади.

Улар шу пайтгача Париж Олимпиадасининг учта олтин ва учта бронза медалларини қўлга киритишган, яна тўрт нафар боксчиси эса, Ўйинларнинг камида тўртта кумуш медалини қўлга киритиш имкониятини сақлаб туришибди.

Эркин курашчилари ҳам Ўйинларнинг совринли ўринлари учун курашларини давом эттиришмоқда.

Ўтган Ёзги Олимпиада Ўйинлари мисолида ўзбекистонлик совриндор спортчиларнинг йирик миқдордаги бир марталик пул мукофотларидан ташқари, Ўзбекистонга қайтгач, давлат мукофотлари, турар-жой ва замонавий русумдаги автомобиллар билан ҳам тақдирланганликлари кўрилган.

Париж Ёзги Олимпиадасидаги ғалабасидан кейин қатор минтақавий нашрларда ўзбекистонлик номдор дзюдочи Диёра Келдиёровага $200 000 АҚШ доллари миқдоридаги пул мукофоти баробарида "Tahoe" русумидаги машина, Тошкент шаҳар ҳокими томонидан турар-жой, $100 000 АҚШ доллари миқдорида пул, Хоразм ҳокими томонидан эса, Урганчдан уй ва "Malibu 2" русумидаги автомобил берилажагига оид хабарлар ҳам бўй кўрсатмай қолмаган.

Совриндорларига энг кўп пул мукофоти ваъда қилаётган давлат эса, минтақада Қозоғистон бўлиб чиққан.

Олтин учун $250 000, кумуш учун $150 000 ва бронза учун $75 000 бермоқчи бўлаётган Қозоғистон Ўйинларни учинчи, тўртинчи, бешинчи ва олтинчи ўринлар билан якунлаган спортчиларини ҳам тақдирлаш ниятида экани кўрилган.

Марказий Осиёнинг табиий энергия захираларига бой иккита давлатидан биттаси бўлган Қозоғистон минтақанинг энг йирик иқтисоди саналади.

Спортчилари шу пайтгача Париж Олимпиадасининг учта бронза медалларини олган Тожикистон олтин медаль учун $30 000 АҚШ долларича пул мукофоти, президент Эмомали Раҳмоннинг тўнғич ўғли, Душанбе шаҳар ҳокими Рустам Эмомали эса, пойтахтдан уч хонали квартира ваъда қилган.

Қирғизистон эса, Ўйинлар арафасида совриндор спортчиларини Токио Олимпиадасидагидан кам тақдирламаслигини айтган.

Токио Олимпиадаси мисолида олтин медаль соҳибларига $100 000 АҚШ долларидан сал кўпроқ пул мукофоти ваъда қилган.

Қирғизистонлик спортчилар шу пайтгача Париж Ёзги Олимпиадасининг жами тўртта - битта кумуш ва учта бронза медалларини қўлга киритишга муваффақ бўлишган.

Туркманистон ўзининг совриндорларини тақдирлаш ниятида экани ёки йўқлиги маълум эмас, бунга оид расмий маълумотлар ҳозирча имконсиз.

Аммо Туркманистон Париж Ёзги Олимпиадаси манзарасида Марказий Осиёнинг ҳалича бирор бир медалсиз ягона давлати бўлиб турибди.

26 июль куни тантанали очилган Ўйинлар эса, 11 август куни расман поёнига етади.

Худди шу манзарада биргина минтақа мисолида олинганида ҳам, Олимпиада совриндорларини шунчалик тақдирлаш керакми ёки йўқлиги саволи бу гал ҳам ижтимоий тармоқларда қизғин баҳсу муҳокамаларга сабаб мавзулардан бирига айланган.

Бунча миқдордаги мукофотларнинг илм-фанда ютуқларга эришганларга берилиши жоиз эканига оид фикрда бўлганларнинг ҳам озмунча эмасликлари англашилган.

Аммо Америка Қўшма Штатлари каби дунёнинг энг йирик иқтисодлари мисолида олганда ҳам, айримлар наздида, бу каби пул мукофотлари спортчиларнинг молиявий жиҳатдан қўллаб-қувватлаш учун муҳим ва керак.

Аммо қолган давлатлар-чи?

1896 йилда Афинада замонавий Олимпия ўйинлари бошланганда, унда фақат ҳаваскорлар қатнашган, профессионал спортчилар ва мукофот пуллари бўлмаган.

Аммо бу ёзда Парижда йилига юзлаб миллион доллар ишлаб оладиган супер бой спортчилардан тортиб, мусобақаларни давом эттиришга аранг қурби етадиган спортчиларгача бор.

Олимпиадачилар турли манбалардан пул ишлаши мумкин: ҳомийлар, ўз мамлакати берадиган молиявий мукофотлар, ҳозир эса, биринчи марта, ўйинларда бериладиган пул мукофотлари.

Аммо ҳамма спорт тури ҳам пул келтиравермайди. Бу эса Ўйинлар яратган бойликни қандай қилиб адолатли бўлишиш ҳақида баҳсларга олиб келмоқда.

Фақат бокс ва енгил атлетика

2024 йилги Париж ўйинларида 32 спорт туридан фақат иккитасида мукофот пуллари бор - енгил атлетика ва бокс.

Енгил атлетиканинг халқаро бошқарув органи The World Athletics апрель ойида кутилмаганда Париж-2024 олтин медали соҳиблари учун 50 000 доллар олишларини эълон қилди.

Бир ой ўтгач, Халқаро бокс ассоциацияси (ХБА) Олимпиада чемпионларига 100 000 доллар миқдорида мукофот пули беришини айтди, аммо бу пулнинг чорак қисми спортчилар миллий федерацияларига, яна чорак қисми эса уларнинг мураббийларига тўланади.

Иккала спорт турида кумуш ва бронза медали соҳиблари камроқ миқдорда мукофот олади, бокс эса бешинчи ўринни эгаллаган спортчиларни ҳам мукофотлайди.

Мукофот пуллари тўғридан-тўғри Олимпия расмийларидан эмас, балки ҳар икки спортнинг бошқарув органларидан келади.

The World Athletics Халқаро Олимпия қўмитасидан (ХОҚ) оладиган нақд пулнинг бир қисмини Олимпия ўйинларидан тушган даромаднинг бир қисми сифатида ишлатади. Бу пул илгари спортни янада кенгроқ ривожлантириш учун сарфланган. Баъзилар мукофот пулларини жорий этиш тўғри танловми ўзи дея савол бермоқда.

Ковентри университетининг Жамиятда бизнес марказидан йирик спорт тадбирлари бўйича мутахассис доктор Том Бейсон: "Пулнинг ғолибларга йўналтирилиши, эҳтимол, энг яхши спортчиларнинг маош олишини таъминлайди", дейди.

"Енгил атлетика бўйича олтин медалларни қўлга киритганлар аллақачон катта ҳомийлик ва реклама шартномаларига эга бўлган."

"Танқидлардан бири шундаки, бу пулни спортчиларга, ўйиннинг энг юқори поғонасида бўлганларга эмас, балки ёш спортчиларга ишлатилиши мумкин эди."

Аммо ҳатто Олимпиада чемпионлари ҳам пулга муҳтож бўлиши мумкин, чунки уларнинг баъзилари қийин молиявий аҳволга тушиб қолишади. Олимпиададаги фаолияти давомида тўртта олтин ва иккита кумуш медални қўлга киритган совет гимнастикаси афсонаси Ольга Корбут 2017 йилда учта медалини 333 500 долларга сотишга мажбур бўлганди.

Бокс бўйича мукофот пуллари манбаси унчалик аниқ эмас. ХОҚ яқинда ХБАнинг фаолиятида "молиявий шаффофлик йўқлиги" учун у билан барча алоқаларини узди. "Ҳар доимгидек, ХБАда бўлгани каби, пул қаердан келаётгани аниқ эмас", деди ХОҚ очиқ баёнотда.

"ХБА буни Олимпиаданинг бир қисми бўлиб қолиш учун қиляпти деган фикр бор", дея қўшимча қилади доктор Бейсон.

Миллий ифтихор

Ўйинларда ғалабалари учун спортчиларнинг молиявий мукофот олишининг бошқа кўплаб усуллари мавжуд.

Кўпчилик шоҳсупага кўтарилган чиқиши учун ўз мамлакати томонидан мукофотланади.

Сингапур энг кўп тўлайдиган давлат экани айтилади, унинг ҳар бир олтин медали соҳиби Парижда 750 000 доллар олади (Сингапур долларида бу яхлит миллиондир).

Мезбон Франция учун бу миқдор 80 000 евро (87 000 доллар), марокашлик спортчилар учун эса ундан ҳам юқорироқ 200 000 доллар.

Бу АҚШнинг "Operation Gold" жамғармаси ажратадиган 37 500 доллардан кўпроқ.

Баъзи давлатлар, масалан, Буюк Британия ҳеч қандай молиявий мукофот таклиф қилмайди.

Бунинг ўрнига, Британия жамоаси ўйинлар олдидан спортчиларга тақдим этадиган маблағ миқдорини белгилайди, олтин ютиб олиш имконияти юқори бўлган спортчилар йилига 28 000 фунт стерлинггача олиши мумкин.

Бу пуллар дунёнинг энг машҳур спортчилари топадиган маблағга яқин ҳам эмас.

"Бу ўйинларда АҚШ баскетбол жамоаси каби катта маош оладиган спортчилардан тортиб, - дейди доктор Бейсон, - ўзини молиялаш учун ишлайдиган спортчиларгача бор.

Юлдуз кучи

"Forbes" журналининг йиллик бой спортчилар рўйхатига кўра, испаниялик гольфчи Жон Рам Париж-2024 ўйинларида энг кўп маош олувчи спортчи ҳисобланади. Нашр ҳисоб-китобларига кўра, у ўтган йили 218 миллион доллар ишлаб топган, бу пулнинг катта қисми Саудия Арабистони томонидан молиялаштирилган LIV Golf tour мусобақасидан тушган.

Энг кўп маош оладиган иккинчи ўринда АҚШнинг юлдуз баскетболчиларидан бири - Леброн Жеймс бўлса ажаб эмас. У 128 миллион доллар ишлаб топгани тахмин қилинмоқда.

Гольф ва баскетболнинг улкан халқаро мақомини ҳисобга олган ҳолда, Олимпиадада иштирок этиш Рам ва Жеймснинг улкан даромад салоҳиятига унчалик таъсир қилмаган.

Аммо унчалик таниқли бўлмаган спортчилар учун медални қўлга киритиш уларга жуда зарур бўлган даромад келтиради.

Улар кўпинча ўзларининг шартномаларига шоҳсупага чиқсалар, ҳомийлардан бонус олишлари ҳақидаги бандни киритадилар.

Бонус миқдори одатда махфий ҳисобланади, бироқ 2016 йилда Nike ва New Balance ўртасидаги можарода америкалик югурувчи Борис Бериан Олимпиадада олтин қўлга киритса, 150 минг доллар олиши кўзда тутилгани маълум бўлди.

"Менимча, кўп одамлар Қўшма Штатлардаги энг яхши спортчиларни кўрадилар ёки Европа жамоаларида ўйнаётган жаҳон даражасидаги футболчиларни кўрадилар ва ҳафтасига 100 000, 200 000 доллар маош олиш ҳар бир спортчи учун одатий ҳол деб ўйлашади, аслида ундай эмас", дейди доктор Бейсон.

"Кўплаб спортчилар омон қолиш учун курашади. Бир неча йил олдин Австралияда ўтказилган тадқиқот шуни кўрсатдики, ҳозирда 2032 йилги Олимпиада ўйинларига тайёргарлик кўраётган спортчиларнинг 40 фоизи ярим кунлик ёки тўлиқ ставкада ишлайди".

Дунёнинг энг бой спорт юлдузлари бор Қўшма Штатларда ҳам бу кўплаб спортчилар учун ҳақиқий кураш.

Америка Қўшма Штатлари Олимпия ва Паралимпия қўмитаси томонидан яқинда ўтказилган тадқиқот кўрсатишича, ҳозирги спортчиларнинг 26,5 фоизи йилига 15 000 доллардан кам маош олади.

Tegram kanalimiz: https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002