Украина-Россия можаросининг беш ечими. Киев ва Москва қай бирини танлайди? Таҳлил Rossiya Ukraina Dunyo Yangiliklar

Россия ишғолига 100 кун тўлди. Ҳозир ҳам урушдан дипломатик, тинч ва барқарор чиқиш йўли борми? Ғарб Путинни қўрқитиб, Украина урушига чек қўя оладими? Урушнинг Россия ва ўзига қанчалик қимматга тушиши Путинни ўйлантирадими?

Таҳлил:

Россия ҳали ҳам таҳдидми? - Путин, дунё ва геосиёсат

Алоқадор мавзулар:

Ғарб президент Путинни ўз фикридан қайтишга кўндириши мумкин

Бундай сценарийда Ғарб давлатлари Россия президенти Владимир Путинни зарар фойдадан кўпроқ бўлишига ишонтириш орқали ҳар қандай босқин олдини олади.

Бунда Путин қурбонлар, иқтисодий санкциялар ва дипломатик қасос катта бўлиши, жанг майдонида ҳарбий муваффақиятга эришган тақдирда ҳам ёмонроқ аҳволда қолишига амин бўлади.

Ғарб Украинадаги ҳарбий ҳаракатларни қўллаб-қувватлаши, бу урушнинг чўзилиб кетиб, Россияга қимматга тушишидан Путин қўрқиши мумкин.

Путин бу харажатлар унинг мамлакат ичидаги обрўсини камайтириши ва шу тариқа унинг ҳукуматини хавф остига қўйишига ишониши керак.

Ушбу сценарийга кўра, Ғарб ҳам Путинга ўзини НАТО провокацияларига ҳарбий жавоб бермаган тинчликсевар қаҳрамон сифатида кўрсатиш орқали дипломатик ғалабага даъво қилишига имкон бериши керак бўлади.

Путин ниҳоят Ғарб раҳбарлари эътиборини ўзига ва Россиянинг "қонуний хавфсизлик хавотирлари"га қаратганини даъво қилиши мумкин. Россия бутун дунёга ўзининг буюк давлат эканлигини эслатган бўлади ва Беларусда ўз иштирокини кучайтиради.

Бу сценарийдаги мушкуллик томони шундаки, бунда жаноб Путиннинг муваффақиятсизликка учрагани ҳақида ҳам гапириш мумкин бўлиб қолади. Унинг ҳаракатлари Ғарбни бирлаштирди, НАТО ўз кучларини Россия чегараларига яқинлаштирди, Швеция ва Финляндия НАТОга қўшилиш ҳақида ўйлай бошлади, деб гапириш ҳам мумкин бўлади.

Муаммо шундаки, агар жаноб Путин Украинани назорат қилиб, НАТОга путур етказишни истаса, ҳозир унинг орқага чекинишига асослар жуда оз.

НАТО ва Россия янги хавфсизлик битими бўйича келишиб олиши мумкин

Ғарб давлатлари Украина суверенитети ва ҳудудий яхлитлиги каби фундаментал тамойиллар масаласида муросага бормасликларини очиқ-ойдин билдиришди; унинг НАТО аъзолигига интилиш ҳуқуқи; ташкилотга қўшилишни хоҳловчи ҳар қандай давлат учун "эшик очиқ" бўлиши.

Бироқ АҚШ ва НАТО Европа хавфсизлигига оид кенгроқ масалаларда умумий тил топиш мумкинлигини тан олди.

Бу томонлар ракеталар сонини камайтириш учун қуролларни назорат қилиш бўйича тўхтатиб қўйилган келишувларни қайта фаоллаштириш ҳам бўлиши мумкин; Россия ва НАТО кучлари ўртасида ишончни мустаҳкамлаш чораларини кучайтириш; ҳарбий машқлар ва ракеталарни жойлаштиришда шаффофликни ошириш; сунъий йўлдошга қарши қуролларни синовдан ўтказиш соҳасидаги ҳамкорлик.

Россия аллақачон Украинанинг НАТОга киришига рухсат бериш Россия хавфсизлигига қимматга тушиши ҳақидаги асосий ташвишларини бартараф этиш учун булар етарли бўлмаслигини аниқ айтган.

Аммо, айтайлик, НАТОнинг ракеталарни жойлаштириши сезиларли даражада қисқартирилса, бу ҳеч бўлмаганда Россия хавотирларини бироз юмшатиши мумкин.

Қайсидир маънода Путин бу ерда муваффақиятга эришди: Европа Россия шартлари бўйича мулоқотга киришди.

Украина ва Россия Минск келишувларини жонлантириши мумкин

Бу 2014 ва 2015 йилларда Беларусь пойтахти Минскда Украина шарқидаги ҳукумат кучлари ва Россия томонидан қўллаб-қувватланган исёнчилар ўртасидаги урушни тугатиш бўйича музокара қилинган келишувлар тўплами эди.

Бу музокаралар, шубҳасиз, муваффақиятсизликка учради - жанг давом этмоқда. Аммо у ҳеч бўлмаганда ўт очишни тўхтатиш ва кўпроқ федерал конституцияга асосланган сиёсий келишувга йўл очди.

Ғарб сиёсатчилари Минск келишувларининг тикланиши бу инқирозга ечим бўлиши мумкинлигини таъкидламоқда.

Франция президенти Эммануэль Макрон Минск "тинчлик ўрнатишга имкон берадиган ягона йўл" эканини айтди.

Мудофаа вазири Бен Уоллеснинг "BBC Today"га айтишича, Минск музокараларини қайта бошлаш "кескинликни камайтириш йўлидаги кучли қадам" бўлади.

Муаммо шундаки, келишув шартлари чалкаш ва баҳсли.

Кремль россияпараст сиёсатчиларни кучайтириш учун Украинадан маҳаллий сайловлар ўтказишни талаб қилмоқда. Киев эса Москва аввал россиялик жангчиларни қуролсизлантириши ва олиб чиқишини истайди.

Энг катта тортишув Минск келишувларининг Донбассдаги анклавларга қанчалик автономия бериши ҳақидадир. Киев ҳудуднинг мўътадил ўз ўзини бошқариши мумкинлиги ҳақида гапиради. Москва бунга рози эмас ва Донецк ва Луганск Украинанинг ташқи сиёсатида ўз сўзини айта олиши, керак бўлса, НАТО аъзолигига вето қўя олиши керак, дейди.

Киевда ана шундан қаттиқ қўрқишади: Минск музокараларининг қайта бошланиши Украинанинг НАТО аъзоларининг аниқ баёнотисиз ҳам альянсга қўшилиши йўққа чиқиши демакдир. Шундай қилиб, бу келишувлар Украинада қўллаб-қувватланиши эҳтимоли кам.

Украина бетараф бўлиши мумкин

Украинани қандайдир бетарафликни қабул қилишга ишонтириш мумкинми?

Бу Киев учун жозибадор ечим бўлиши мумкинми? Бу билан у уруш олдини олади. Назарий жиҳатдан, бу Путиннинг Украина ҳеч қачон НАТОга кирмаслиги ҳақидаги талабини қаноатлантириши мумкин.

Альянс очиқ эшиклар сиёсатида муросага келмаслиги мумкин: Украина эса қўшилмаслик учун ўзининг суверен танловини қилган бўлади.

Аммо Украина буни қўллаб-қувватлайдими? Эҳтимол, йўқ. Чунки бетарафлик Украинани Россия таъсири остида қолдириши мумкин.

Бетарафликни таъминлаш қийин бўлиши мумкин ва камига Россия унинг шартларига амал қиладими?

Бетарафлик Киев учун катта йўқотиш бўлади ва унинг Евроатлантикага интилишига тўсиқ қўяди.

Нейтраллик Европа Иттифоқига аъзоликни янада қийинлаштириши мумкин.

Ҳозирги қарама-қаршилик доимийга айланиши мумкин

Ҳозирги қарама-қаршилик давом этиши, лекин вақт ўтиши билан унинг интенсивлиги пасайиши мумкинми?

Россия ўз қўшинларини аста-секин ўз казармаларига қайтариб, машғулотлар тугаганини эълон қилиши мумкин эди. Аммо шу билан бирга, ҳар қандай ҳолатда кўплаб ҳарбий техникани қолдириш мумкин.

Москва Донбассдаги исёнчиларни қўллаб-қувватлашда давом этиши ва бу вақт давомида Украинанинг сиёсати ва иқтисодиёти Россиянинг доимий таҳдиди туфайли беқарор бўлиши мумкин.

Ўз навбатида, Ғарб Шарқий Европада НАТО кучини сақлаб қолади. Унинг сиёсатчилари ва дипломатлари россиялик ҳамкасблари билан вақти-вақти билан мулоқот қилади, музокаралар давом этади, аммо муваффақият оз бўлади.

Украина курашни давом эттиради. Аммо ҳеч бўлмаганда тўла миқёсли уруш бўлмайди.

Ва аста-секин қарама-қаршилик сарлавҳалардан йўқолади ва жамоатчилик назаридан ғойиб бўлган музлатилган можароларнинг узоқ рўйхатига қўшилади.

Ушбу вариантларнинг ҳеч бири осон ёки эҳтимолли эмас. Уларнинг барчасида у ёки бу тарзда муросага келиш бор.

Киевда Украина энг кўп муроса қилиши керак бўлган давлат бўлишидан қўрқишади. Бироқ, масала - бузғунчи можаро таҳдиди ҳақиқийми ёки йўқ, агар шундай бўлса, ундан қочиш учун нима қилиш керак.

Ягона умид шуки, барча томонлар фойдасиз бўлса ҳам музокаралар учун ҳали ҳам очиқдек кўринади. Одамлар қанча узоқ гаплашишса, ечим учун дипломатик эшиклар очиқ қолади.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek