Ўзбекистоннинг хорижга газ узатиш интилишлари ҳаёт ҳақиқатларга мосми?

Сўнгги пайтлар Ўзбекистон ўз газини жаҳон бозорларига олиб чиқишга ҳаракат қилаётгани айтилмоқда.

Шу пайтгача асосан Россия ва минтақадаги айрим давлатларни газ билан таъминлаб келган Ўзбекистоннинг мижозлари қаторига яқинда Хитой ҳам қўшилади.

Лекин, мамлакатдаги газ заҳиралари ҳажми, шунингдек, маҳаллий аҳолининг газ танқислигини бошидан кечираётгани айни режалар не қадар амалий деган саволни ўртага қўяди.

Би-би-си айни саволни Халқаро Энергия Агентлиги раҳбари Улрих Бентербахга берган:

Улрих Бентербах: Бу осон савол эмас. Келажак ҳақида аниқ бир гапни айтиш ҳар доим ҳам осон бўлмайди. Лекин, умумий гапирганда, бу соҳада потенциал катта ва бу хулоса фақатгина заҳиралар ҳажмига кўра чиқарилмаган. Бунда энергиядан самарали фойдаланиш ва шу йўл билан ички талабни камайтириш орқали нималарга эришиш мумкинлиги каби жиҳатлар ҳам назарга олинган. Ана шу йўл билан экспорт учун кўпроқ газ, нефт ва газ инфраструктурасини яхшилаш учун керакли бўлган маблағларни қўлга киритиш мумкин.

Би-би-си: "Ички бозорда газга талабни қисқартириш" деган иборани ишлатдингиз, охирги йилларда кўплаб ўзбекистонликлар, айниқса, қиш мавсумида газ етишмаслигидан шикоят қилишади. Бу ҳукуматнинг ўша сиз айтаётган хорижга экспорт учун ички талабни қисқартириш уринишлари натижаси бўлиши мумкинми?

Улрих Бентербах: Йўқ, мен бундай деб ўйламайман. Ўзбекистондаги инфраструктура замонавий эмас, Совет давридан қолган эскириб кетган инфраструктурадир. Улар бу инфраструктурани яхшилаш йўлида жуда қаттиқ ишламоқдалар. Ўзбекистондаги энергия сиёсатини ишлаб чиқишда айнан шу жиҳат катта рол ўйнамоғи лозим. Албатта, аҳоли газ танқислигини бошдан кечираётган бўлса, бу ҳам ана шу жараённинг бир қисми деган фикрдаман. Шунинг учун, инфраструктурани яхшилаш муҳим ва ички бозордаги энергия нархларини ҳам рисоладагидек қилиб белгилаш ҳам муҳим. Чунки, нархлар ўта паст бўлса, бу лойиҳаларни амалга ошириш учун етарлича маблағ йиғиш ҳам қийинлашади.

Би-би-си: Хорижий давлатлар Ўзбекистондан газ сотиб олиш хоҳишини билдиришаркан, бу улар интфраструктурани яхшилаш учун ҳам сармоя ажратишга тайёр эканликларини англатадими?

Улрих Бентербах: Йўқ, мен бу каби боғлиқликни ўрнатмаган бўлардим. Албатта, Ўзбекистон ҳукумати даставвал мамлакатнинг ўзида етарлича энергетика заҳиралари ва манбаи борлигига ишонч ҳосил қилиши керак. Лекин, энергетика экспорти бунга эришиш йўлида маблағ келтирувчи усуллардан биридир. Ўзбекистон томони охирги 2 йилда анчайин муваффақиятли равишда айни соҳа учун хорижий сармояларни жалб қилишга эришди, менинг назаримда. Ва анчайин умидбахш лойиҳалар борлигини айтишим мумкин.

Би-би-си: Сиз "умидбахш", деб атаётган лойиҳалар айнан қайсилар?

Улрих Бентербах: Қатор хорижий ширкатлар ва ташкилотлар Ўзбекистонга сармоя ётқизишга рози бўлдилар. Осиё Тараққиёт банки инфраструктурани яхшилаш соҳасидаги лойиҳалардан бирига пул ажратди. Қайта ишланувчи энергия соҳаси ривожлантирилмоқда. Буларнинг ҳаммаси бир кунда амалга ошмайди, албатта, бунга вақт керак. Лекин, биз тараққиёт белгиларини кўрмоқдамиз. Ўзбекистонда ўтказилган халқаро газ анжуманидаги кайфият ва фазо ўта ижобий эди. Агарда ривожланиш тўғри йўналишда кетмаётган бўлса, биз бу анжуманда халқаро қатнашчилардан анчайин кўп танқидий чиқишларга гувоҳ бўлган бўлардик.

Би-би-си: Ўзбекистон ўз газига Хитой ўхшаш йирик харидор топаётган экан, бу минтақадаги Қирғизистон ва Тожикистон каби нисбатан кичик мижозларга қандай таъсир қилиши мумкин?

Улрих Бентербах: Бу жуда қизиқ савол, албатта, ечим минтақанинг ўзида топилиши керак. Ишончим комилки, ўзбек расмийлари ўз минтақавий ҳамкорларига берган ваъдаларидан яхши огоҳлар ва лозим бўлган мувозанатни сақлаб, турли манфаатларни мувофиқлаштира биладилар. Албатта, Хитой каби йирик харидорнинг молиявий жиҳатдан етакчилиги аён, лекин Ўзбекистон минтақавий қўшнилар эҳтиёжларини ҳам назардан қочирмайди, деган умиддаман.

Би-би-си: Ўзбекистон жуда тез-тез қўшни давлатларга газ таъминотини ўчириб, қайта улаб туради. Шундан келиб чиқсак, Сизнинг ишончингиз асоссиз эмасми?

Улрих Бентербах: Қаранг, биз бир неча йил аввал Россия ва Украина ўртасидаги газ можаросига гувоҳ бўлдик. Агар бу каби ҳолат яна юз берадиган бўлса, ҳамма томон зарар кўради. Шу боис, бир томонлама кимгадир газ етказиб бермайман, деган қарор олиб бўлмайди. Яқин қўшни ҳисобидан бошқа бир харидор эҳтиёжини юқори қўйиш яхши ёндошув эмас. Ана шуларни ҳисобга олиб, Ўзбекистон зарур мувозанатни ўрната олишига умид қиламиз.